Torna alla pagina principale
BIBLIOTECA

GERMANI
Scandinavi

MITI GERMANICI
Snorri Sturluson

PROSE EDDA

GYLFAGINNING

L'INGANNO DI GYLFI

PROSE EDDA
GYLFAGINNING
L'INGANNO DI GYLFI
  1. Di re Gylfi e Gefjun
  2. Qui si racconta dell'inganno di Gylfi
  3. Delle domande di Gangleri
  4. Qui si narra di Múspellsheimr e di Surtr
  5. Qui si narra di quando gli dèi diedero forma al gigante Ymir
  6. Di quando sorse la vacca Auðhumla
  7. Di quando i figli di Borr uccisero Ymir
  8. I figli di Borr formano la terra e il cielo
  9. I figli di Borr formano Askr ed Embla
  10. Del gigante Nörfi e di Nótt, sua figlia
  11. Del Sole e della Luna
  12. Il tormento di Sól
  13. Qui si narra di Bifröst
  14. La dimora degli dèi e la nascita dei nani
  15. Qui si narra del Santuario degli dèi
  16. Sul Frassino Yggdrasill
  17. Qui si narra di Álfheimr
  18. L'origine del vento
  19. La differenza tra estate e inverno
  20. Qui si narra dei nomi di Óðinn e del suo potere
  21. Qui si narra di Þórr, del suo potere, e di Bilskírnir
  22. Di Baldr
  23. Di Njörðr e Skaði
  24. Dei figli di Njörðr
  25. Di Týr
  26. Di Bragi e Iðunn
  27. Di Heimdallr
  28. Di Höðr
  29. Di Víðarr
  30. Di Váli
  31. Di Ullr
  32. Di Forseti
  33. Qui si narra dell'áss Loki
  34. Dei figli di Loki e la cattura del lupo Fenrir
  35. Delle ásynjur
  36. Delle valchirie
  37. Freyr conquista Gerðr
  38. Del mangiare e del bere presso gli Æsir
  39. Della bevanda degli Einherjar
  40. L'imponenza di Valhöll
  41. Il passatempo degli Einherjar
  42. Di quando Loki concepì Sleipnir insieme con Svaðilfǿri
  43. Skíðblaðnir
  44. Qui interviene Þriði [?]
    Qui inizia la saga di Þórr e Útgarðaloki
  45. L'incontro fra Þórr e Skrýmir
  46. Le imprese di Þórr e dei suoi compagni
  47. La separazione di Þórr e Útgarðaloki
  48. Qui si narra di quando Þórr andò a pescare il Miðgarðsormr
  49. Della dipartita di Baldr e del viaggio di Hermóðr nel regno di Hel
  50. Loki imprigionato
  51. Di fimbulvetr e di ragnarøkr
  52. Le dimore dopo il ragnarøkr
  53. Chi sopravvive al ragnarøkr
  54. Gangleri
    Epilogo

GYLFAGINNING

L'INGANNO DI GYLFI

       
1 [Frá Gylfa konungi ok Gefjuni] [Di re Gylfi e Gefjun] NOTA
1a Gylfi konungr réð þar löndum er nú heitir Svíþjóð. Frá honum er þat sagt at hann gaf einni farandi konu at launum skemtunar sinnar eitt plógsland í ríki sínu þat er fjórir øxn drǿgi upp dag ok nótt. En sú kona var ein at Ása ætt, hon er nefnd Gefjun. Hon tók fjóra øxn norðan ór Jötunheimum, en þat váru synir jötuns ok hennar, ok setti þá fyrir plóg. En plógrinn gekk svá hart ok djúpt at upp leysti landit, ok drógu øxninir þat land út á hafit ok vestr, ok námu staðar í sundi nökkvoru. Þar setti Gefjun landit ok gaf nafn ok kallaði Selund. Ok þar sem landit hafði upp gengit, var þar eptir vatn. Þat er nú Lögrinn kallaðr í Svíþjóð, ok liggja svá víkr í Leginum sem nes í Selundi.

Re Gylfi regnava su quelle terre che oggi si chiamano Svíþjóð. Di lui si narra che diede a una girovaga, quale compenso per averlo intrattenuto, tanta terra nel suo regno quanta ne potessero arare quattro buoi in un giorno e una notte. Questa donna però era della stirpe degli Æsir e aveva nome Gefjun. Ella portò da Jötunheimr, nel nord, quattro buoi che erano figli suoi e di un certo gigante. Li aggiogò tutti e quattro a un aratro, ma il vomere penetrò nel suolo con tanta forza e a tale profondità che la terra si staccò e i buoi la trascinarono a occidente sul mare, arrestandosi in uno stretto. Là si fermò Gefjun, diede un nome a quella terra e la chiamò Selund. E dove la terra era stata strappata, in seguito vi fu acqua, che formò quel lago che oggi è detto Lögrinn in Svíþjóð; ci sono infatti tante baie nel Lögrinn quanti promontori in Selund.

NOTA
1b Svá segir Bragi skáld gamli:

Come dice il vecchio scaldo Bragi:

{1}

Gefjun dró frá Gylfa
glöð djúpröðul öðla
svá at af rennirauknum
rauk, Danmarkar auka.
Báru øxn ok átta
ennitungl þar er gengu
fyrir vineyjar víðri
valrauf, fjögur höfuð.

Gefjun trasse da Gylfi
lieta un sole profondo,
che per affanno di soma
crescesse la Danimarca.
In fronte avevano i buoi
otto lune quando fecero
di bell'isola ampio bottino:
quattro eran le teste.

NOTA
       
2 Hér hefr Gylva ginning frá því er Gylfi sótti heim Allföðr í Ásgarð með fjölkyngi, ok frá villu Ása, ok frá spurningu Gylva. Qui si racconta dell'inganno di Gylfi, di quando Gylfi raggiunse la casa di Allföðr in Ásgarðr con la magia, degli Æsir ingannevoli e delle domande di Gylfi. NOTA
2a Gylfi konungr var maðr vitr ok fjölkunnigr. Hann undraðisk þat mjök er Ásafólk var svá kunnigt at allir hlutir gengu at vilja þeira. Þat hugsaði hann hvárt þat mundi vera af eðli sjálfra þeira, eða mundi því valda goðmögn þau er þeir blótuðu. Hann byrjaði ferð sína til Ásgarðs ok fór með laun ok brá á sik gamals manns líki ok dulðisk svá. En Æsir váru því vísari at þeir höfðu spádóm, ok sá þeir ferð hans fyrr en hann kom ok gerðu í móti honum sjónhverfingar. En er hann kom inn í borgina, þá sá hann þar háva höll, svá at varla mátti hann sjá yfir hana. Þak hennar var lagt gyltum skjöldum svá sem spánþak.

Re Gylfi era un uomo sapiente ed esperto di magia. Si stupiva molto che il popolo degli Æsir fosse così sapiente che tutto accadesse secondo il loro volere. Si chiese se questo fosse dovuto alla loro natura o se dipendesse dal potere degli dèi a cui tributavano sacrifici. Si mise in cammino verso Ásgarðr e viaggiò in incognito, camuffato da vecchio così da non farsi riconoscere. Ma gli Æsir erano più saggi in quanto avevano il dono della preveggenza, videro il suo viaggio prima che egli arrivasse e lanciarono su di lui incantesimi per ingannargli la vista. Quando Gylfi entrò nella rocca, vide una höll talmente alta che a stento ne scorgeva la sommità. Il tetto era ricoperto di scudi dorati disposti come tegole.

NOTA
2b Svá segir Þjóðólfr inn hvinverski at Valhöll var skjöldum þökð: Così dice Þjóðólfr di Hvínn che Valhöll era coperta di scudi:

{2}

Á baki létu blíkja,
barðir váru grjóti,
Sváfnis salnæfrar
seggir hyggjandi.

Sul dorso facevano splendere,
mentr'eran da pietra colpiti,
i coppi della sala di Sváfnir,
credendo di essere astuti.

NOTA
2c Gylfi sá mann í hallardurum, ok lék at handsöxum ok hafði tólf senn á lopti. Sá spurði hann fyrr at nafni. Hann nefndisk Gangleri ok kominn af refilstigum ok beiddisk at sǿkja til náttstaðar, ok spurði hverr höllina átti. Gylfi vide un uomo sulla porta che giostrava con dei pugnali e ne teneva sette in aria tutti insieme. Questi gli chiese innanzitutto il suo nome. Gylfi disse di chiamarsi Gangleri e di essere giunto per sentieri misteriosi; chiese ospitalità per la notte e domandò di chi fosse la höll. NOTA
2d Hann svarar at þat var konungr þeira, — en ek má fylgja þér at segja hann. Skaltu þá sjálfr spyrja hann nafns, — ok snerisk sá maðr fyrir honum inn í höllina. En hann gekk eptir, en þegar lauksk hurðin á hæla honum. L'uomo rispose che era del loro re. — Posso condurti a vederlo e potrai chiedergli tu stesso il suo nome. — E subito quell'uomo entrò nella sala. Gylfi lo seguì e la porta si chiuse alle loro spalle.
2e Þar sá hann mörg gólf ok margt fólk, sumt með leikum, sumir drukku, sumir með vápnum ok börðusk. Þá litaðisk hann um ok þóttu margir hlutir ótrúligir þeir er hann sá.

Là egli vide molte stanze e una gran folla di gente; alcuni giocavano, altri bevevano, altri, armati, si battevano. Gylfi si guardava intorno e molto di quel che vedeva gli sembrava incredibile.

2f Þá mælti hann: Disse quindi:
{3}

Gáttir allar
áðr gangi fram
um skygnask skyli,
þvíat óvíst er at vita
hvar óvinir
sitja á fleti fyrir.

Le soglie tutte
prima di varcarle
vanno scrutate,
ché dubbio sovviene
se nemici siedano
dentro la sala.

NOTA

2g

Hann sá þrjú hásæti ok hvert upp frá öðru, ok sátu þrír menn, sinn í hverju. Þá spurði hann hvert nafn höfðingja þeira væri. Sá svarar er hann leiddi inn, at sá er í inu nezta hásæti sat var konungr ok heitir Hár, en þar næst sá er heitir Jafnhár, en sá ofarst er Þriði heitir. Þá spyrr Hár komandann hvárt fleira er eyrindi hans, en heimill er matr ok drykkr honum sem öllum þar í Háva höll. Hann segir at fyrst vil hann spyrja ef nökkvorr er fróðr maðr inni. Hár segir at hann komi eigi heill út nema hann sé fróðari, Vide tre troni, l'uno sopra l'altro, e su ciascuno sedeva un uomo. Allora domandò che nome avessero quei signori. Colui che lo aveva condotto fin là gli rispose che quello seduto sul trono più basso era il re e si chiamava Hár, quello vicino Jafnhár e quello più in alto Þriði. Allora Hár domandò al nuovo venuto che cosa desiderasse e gli disse che poteva mangiare e bere come tutti gli altri nella höll di Hár. Egli disse che per prima cosa voleva sapere se vi fosse qualche uomo saggio. Hár gli rispose che non se ne sarebbe andato sano di lì se non fosse divenuto più sapiente,
{4}

ok stattu frammi
meðan þú fregnar,
sitja skal sá er segir.

e resta in piedi
mentre domandi;
siederà colui che parla.

       

3

Frá spurningu Ganglera

Delle domande di Gangleri  
3a

Gangleri hóf svá mál sitt: — Hverr er ǿztr eða elztr allra goða?

Gangleri iniziò quindi a dire: — Chi è il sommo o il più antico di tutti gli dèi?
3b Hár segir: — Sá heitir Allföðr at váru máli, en í Ásgarði inum forna átti hann tólf nöfn. Eitt er Allföðr, annat er Herran eða Herjan, þriðja er Nikarr eða Hnikarr, fjórða er Nikuz eða Hnikuðr, fimta Fjölnir, sétta Óski, sjaunda Ómi, átta Bifliði eða Biflindi, níunda Sviðarr, tíunda Sviðrir, ellipta Viðrir, tólfta Jálg eða Jálkr. Hár disse: — Egli è chiamato Allföðr nella nostra lingua, ma anticamente in Ásgarðr aveva dodici nomi. Il primo è Allföðr, il secondo Herran o Herjan, il terzo Nikarr o Hnikarr, il quarto Nikuðr o Hnikuðr, il quinto Fjölnir, il sesto Óski, il settimo Ómi, l'ottavo Bifliði o Biflindi, il nono Sviðurr, il decimo Sviðrir, l'undicesimo Viðrir, il dodicesimo Jálg o Jálkr.
3c Þá spyrr Gangleri: — Hvar er sá guð, eða hvat má hann, eða hvat hefir hann unnit framaverka?

Allora chiese Gangleri: — Dov'è questo dio? Qual è il suo potere? Quali grandi opere ha compiuto?

3d

Hár segir: — Lifir hann of allar aldir ok stjórnar öllu ríki sínu ok ræðr öllum hlutum, stórum ok smám.

Hár disse: — Egli vive in tutte le epoche e regge tutto il suo regno e governa tutte le cose, grandi e piccole.
3e

Þá mælti Jafnhár: — Hann smíðaði himin ok jörð ok loptin ok alla eign þeira.

Allora parlò Jafnhár: — Egli forgiò cielo e terra e aria e tutto quanto vi si trova.
3f Þá mælti Þriði: — Hitt er mest, er hann gerði manninn ok gaf honum önd þá er lifa skal ok aldri týnask, þótt líkaminn fúni at moldu eða brenni at ösku. Ok skulu allir menn lifa þeir er rétt eru siðaðir ok vera með honum sjálfum þar sem heitir Gimlé eða Vingólf, en vándir menn fara til Heljar ok þaðan í Niflhel, þat er niðr í inn níunda heim.

Allora parlò Þriði: — Ma quel che di più grande egli ha compiuto è stata la creazione dell'uomo a cui ha donato l'anima affinché viva e mai muoia, benché il corpo si dissolva in polvere o bruci fino a diventare cenere. Tutti gli uomini giusti vivranno e abiteranno insieme a lui in quel luogo che è chiamato Gimlé o Vingólf. Gli uomini malvagi andranno invece da Hel e da lì nel Niflhel, che si trova laggiù nel nono mondo.

3g Þá mælti Gangleri: — Hvat hafðisk hann áðr at en himinn ok jörð væri gör? Allora disse Gangleri: — Che cosa faceva egli prima che il cielo e la terra venissero creati?
3h Þá svarar Hár: — Þá var hann með hrímþussum. Hár rispose: — In quel tempo egli si trovava con i giganti di brina.
       

4

Hér segir frá Muspells heimi, ok frá Surti

Qui si narra di Múspellsheimr e di Surtr  
4a Gangleri mælti: — Hvat var upphaf eða hversu hófsk, eða hvat var áðr?

Gangleri disse: — Come fu il principio? Che cosa avvenne e cosa c'era prima?

4b Hár svarar: — Svá sem segir í Völuspá Hár rispose: — Così come è detto nella Völuspá:
{5}

Ár var alda
þat er ekki var.
Vara sandr né sær
né svalar unnir.
Jörð fannsk eigi
né upphiminn,
gap var ginnunga,
en gras ekki.

In tempi remoti
nulla esisteva
né sabbia né mare
né gelide onde;
non v'era terra
né cielo in alto,
un vuoto aperto
ma nessuna erba.

NOTA
4c Þá mælti Jafnhár: — Fyrr var þat mörgum öldum en jörð var sköpuð, er Niflheimr var görr, ok í honum miðjum liggr bruðr sá er Hvergelmir heitir, ok þaðan af falla þær ár er svá heita: Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbul, Þul, Slíðr ok Hríð, Sylgr ok Ylgr, Víð, Leiptr. Gjöll er næst Helgrindum.

Allora disse Jafnhár: — Erano quei giorni antichi, prima che la terra avesse forma, quando fu creato il Niflheimr, al cui centro era una sorgente chiamata Hvergelmir da cui sgorgavano i fiumi che così si chiamano: Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul, Slíðr e Hríð, Sylgr e Ylgr, Víð e Leiptr. Gjöll è il più prossimo ai cancelli di Hel.

4d Þá mælti Þriði: — Fyrst var þó sá heimr í suðrhálfu er Muspell heitir. Hann er ljóss ok heitr. Sú átt er logandi ok brennandi, er hann ok ófǿrr þeim er þar eru útlendir ok eigi eigu þar óðul.

Allora disse Þriði: — Ma prima di ogni cosa vi fu quel mondo, a sud, chiamato Múspell. È luminoso e caldo, questo paese che arde e divampa, impervio agli stranieri e a coloro che non vi sono nati.

4e Sá er Surtr nefndr er þar sitr á lands enda til landvarnar. Hann hefir loganda sverð, ok í enda veraldar mun hann fara ok herja ok sigra öll goðin ok brenna allan heim með eldi. Surtr è il nome di colui che risiede ai confini di quella terra, di cui è il guardiano. Egli impugna una spada fiammeggiante e alla fine dei tempi giungerà, combatterà, vincerà tutti gli dèi e brucerà il mondo intero con il fuoco.
4f Svá segir í Völuspá: Così infatti è detto nella Völuspá:
 
{6}

Surtr ferr sunnan
með sviga lævi.
Skínn af sverði
sól valtíva.
Grjótbjörg gnata
en gífr rata.
Troða halir helveg
en himinn klofnar.

Surtr reca da sud
la rovina dei rami.
Splende la spada,
sole di dèi guerrieri.
Rocce si frangono,
demoni cadono,
uomini giungono ad Hel
e il cielo schianta.

NOTA
       

5

Hér segir er guðin sköpuðu Ymi jötun

Qui si narra di quando gli dèi diedero forma al gigante Ymir  
5a Gangleri mælti: — Hversu skipaðist, áðr en ættirnar yrði eða aukaðist mannfólkit?

Gangleri disse: — Che cosa avvenne prima che si formassero le stirpi e che prosperassero le genti umane?

5b Þá mælti Hár: — Ár þær er kallaðar eru Élivágar, þá er þær váru svá langt komnar frá uppsprettunni at eitrkvikja sú er þar fylgði harðnaði svá sem sindr þat er renn ór eldinum, þá varð þat íss, ok þá er sá íss gaf staðar ok rann eigi, þá héldi yfir þannig úr þat er af stóð eitrinu ok fraus at hrími, ok jók hrímit hvert yfir annat allt í Ginnungagap.

Allora parlò Hár: — Quei fiumi che sono chiamati Élivágar arrivarono così lontano dalla loro sorgente che la schiuma velenosa da loro recata s'indurì come la scoria che scappa dal fuoco, divenendo ghiaccio. E là dove quel ghiaccio si arrestò e non andò oltre, i vapori levatisi dal veleno gelarono in brina, e la brina si stese sopra ogni altra cosa nel Ginnungagap.

5c Þá mælti Jafnhár: — Ginnungagap, þat er vissi til norðrs ættar, fyltisk með þunga ok höfugleik íss ok hríms ok inn í frá úr ok gustr. En hinn syðri hlutr Ginnungagaps léttisk móti gneistum ok síum þeim er flugu ór Muspellsheimi.

Allora disse Jafnhár: — Ginnungagap, nella parte che volge verso il nord, si ricoprì di strati di ghiaccio e di brina, e da esso si levavano bruma e vento, mentre la parte a sud del Ginnungagap ne fu preservata dalla lava e dalle scintille che scaturivano da Múspellsheimr.

NOTA
5d Þá mælti Þriði: — Svá sem kalt stóð af Niflheimi ok allir hlutir grimmir, svá var þat er vissi námunda Muspelli heitt ok ljóst, en Ginnungagap var svá hlætt sem lopt vindlaust. Ok þá er mǿttisk hrímin ok blær hitans, svá at bráðnaði ok draup, ok af þeim kvikudropum kviknaði með krapti þess er til sendi hitann ok varð manns líkandi ok var sá nefndr Ymir. En hrímþussar kalla hann Aurgelmi, ok eru þaðan komnar ættir hrímþussa, svá sem segir í Völuspá hinni skömmu:

Allora disse Þriði: — Così come il freddo proveniva da Niflheimr insieme a tutto ciò che è temibile, quanto si volgeva verso Múspell era caldo e luminoso e Ginnungagap era mite come aria priva di vento. Quando la brina fu investita dal vento caldo, si sciolse e gocciolò e in quelle gocce, grazie alla forza di colui che aveva mandato il calore, nacque la vita ed essa assunse aspetto umano, formando colui che fu chiamato Ymir, ma i giganti di brina lo chiamano Aurgelmir ed è da lui che discende la stirpe dei giganti di brina, come dice la Völuspá inni skömmu:

NOTA
{7}

Eru völur allar
frá Viðólfi,
vitkar allir
frá Vilmeiði,
en seiðberendr
frá Svarthöfða,
allir jötnar
frá Ymi komnir

Le veggenti tutte
da Viðolfr,
i maghi tutti
da Vilmeiðr,
gli stregoni
da Svarthöfði,
i giganti tutti
da Ymir vengono.

NOTA
5e En hér segir svá Vafþrúðnir jötunn: E qui dice così il gigante Vafþrúðnir:
{8}

Hvaðan Aurgelmir kom
með jötna sonum
fyrst inn fróði jötunn:
Ór Élivágum
stukku eitrdropar
ok óx unz varð ór jötunn,
þar órar ættir
komu allar saman,
því er þat allt eða atalt.

Donde Aurgelmir venne
tra i figli dei giganti
il primo, saggio gigante?
Dagli Elivágar
scaturì in gocce il veleno
e crebbe finché nacque un gigante;
allora le nostre stirpi
giunsero tutte insieme,
per cui sempre feroci saranno.

NOTA
5f Þá mælti Gangleri: — Hvernig óxu ættir þaðan eða skapaðisk svá at fleiri menn urðu? Eða trúir þú þann guð er nú sagðir þú frá?

Allora disse Gangleri: — Ma da qui come nacquero le stirpi? Come avvenne che si ebbero tanti uomini? Ritieni che fosse un dio, colui di cui mi hai ora parlato?

5g Þá svarar Hár: — Fyr øngan mun játum vér hann guð. Hann var illr ok allir hans ættmenn, þá köllum vér hrímþursa. En svá er sagt at þá er hann svaf fekk hann sveita. Þá óx undir vinstri hendi honum maðr ok kona, ok annarr fótr hans gat son við öðrum. En þaðan af kómu ættir, þat eru hrímþursar. Hinn gamli hrímþurs, hann köllum vér Ymi. Allora disse Hár: — Non lo riteniamo affatto un dio. Egli era malvagio e lo era tutta la sua stirpe, che noi chiamiamo dei giganti di brina. Così si racconta, che mentre egli dormiva si mise a sudare. Sotto la sua mano sinistra crebbero un uomo e una donna, e un piede concepì un figlio con l'altro e da qui discesero le stirpi che divennero i giganti di brina. Quell'antico gigante di brina noi lo chiamiamo Ymir.  
       

6

Frá því er sköpuð var kýrin Auðumla

Di quando prese forma la vacca Auðhumla  
6a Þá mælti Gangleri: — Hvar byggði Ymir, eða við hvat lifði hann?

Allora disse Gangleri: — Dove dimorava Ymir? di che cosa viveva?

6b Hár svarar: — Næst var þat þá er hrímit draup at þar varð af kýr sú er Auðhumla hét, en fjórar mjólkár runnu ór spenum hennar, ok fǿddi hún Ymi.

Hár rispose: — Non appena la brina si sciolse, da essa prese forma una vacca, chiamata Auðhumla; quattro fiumi di latte sgorgavano dalle sue mammelle e in questo modo essa nutrì Ymir.

NOTA
6c Þá mælti Gangleri: — Við hvat fǿddisk kýrin?

Allora disse Gangleri: — Di che cosa si nutriva la vacca?

6d Hár svarar: — Hon sleikti hrímsteina þá er saltir váru. Ok hinn fyrsta steinanna er hon sleikti, kom ór steininum at kveldi manns hár, annan dag manns höfuð, þriðja dag var þat allr maðr. Sá er nefndr Búri. Hann var fagr álitum, mikill ok máttigr. Hann gat son þann er Borr er nefndr. Hann fekk þeirar konu er Bettla hét, dóttir Bölþorns jötuns, ok fengu þau þrjá sonu. Hét einn Óðinn, annarr Vili, þriði Vé. Ok þat er mín trúa at sá Óðinn ok hans brǿðr munu vera stýrandi himins ok jarðar. Þat ætlum vér at hann muni svá heita, svá heitir sá maðr er vér vitum mestan ok ágæztan, ok vel megu þér hann láta svá heita. Hár rispose: — Leccava le rocce brinate, che erano salate, e nel primo giorno in cui essa le leccò, da quelle pietre spuntarono a sera i capelli di un uomo, il giorno dopo la testa e il terzo giorno vi fu l'uomo intero. Il suo nome era Búri. Era di bell'aspetto, grande e possente. Generò un figlio chiamato Borr; questi prese in moglie quella donna che si chiamava Bestla, figlia del gigante Bölþorn ed ebbero tre figli. Il primo si chiamava Óðinn, il secondo Vili, il terzo , e io so per verità, che Óðinn e i suoi fratelli saranno i signori del cielo e della terra. Noi questo crediamo, che così debba chiamarsi colui che sappiamo essere il maggiore e il supremo, e anche voi potete chiamarlo così. NOTA
       
7

Frá því er synir Burs drápu Ymi

Di quando i figli di Borr uccisero Ymir  
7a

Þá mælti Gangleri: — Hvat varð þá um þeira sætt, eða hvárir váru ríkari?

Allora disse Gangleri: — Ci fu un patto fra loro? Quali furono i più potenti?
7b Þá svarar Hár: — Synir Bors drápu Ymi jötun, en er hann fell, þá hljóp svá mikit blóð ór sárum hans at meðr því drekðu þeir allri ætt hrímþursa, nema einn komsk undan með sínu hýski. Þann kalla jötnar Bergelmi. Hann fór upp á lúðr sinn ok kona hans ok helzk þar, ok eru af þeim komnar hrímþursa ættir, svá sem hér segir: Hár rispose: — I figli di Borr uccisero il gigante Ymir, ma quando egli cadde dalle sue ferite uscì tanto sangue, che in esso affogarono tutta la stirpe dei giganti di brina, tranne uno che fuggì con la sua famiglia. Costui i giganti lo chiamano Bergelmir. Si arrampicò sul suo mulino, sua moglie con lui, e così si salvarono. Da loro sono discese le stirpi dei giganti di brina, come così è detto: NOTA
{9}

Ørófi vetra
áðr væri jörð of sköpuð,
þá var Bergelmir borinn.
Þat ek fyrst of man
er sá hinn fróði jötunn
var á lúðr of lagiðr.

Innumerevoli inverni,
prima che la terra avesse forma,
Bergelmir era già nato.
Questo per primo ricordo:
vidi quel saggio gigante
ch'era steso su un mulino.

NOTA
       
8

[Borssynir skópu iörð ok himinn]

[I figli di Borr formano la terra e il cielo]  
8a Þá segir Gangleri: — Hvat höfðusk þá at Bors synir, ef þú trúir at þeir sé guð?

Quindi disse Gangleri: — Cosa fecero dunque i figli di Borr, se tu credi che siano dèi?

8b Hár segir: — Eigi er þar lítit af at segja. Þeir tóku Ymi ok fluttu í mitt Ginnungagap ok gerðu af honum jörðina, af blóði hans sæinn ok vötnin. Jörðin var gör af holdinu, en björgin af beinunum. Grjót ok urðir gerðu þeir af tönnum ok jöxlum ok af þeim beinum er brotin váru.

Hár disse: — Su questo non c'è poco da raccontare. Essi presero Ymir e lo posero nel mezzo del Ginnungagap e da lui fecero la terra, dal suo sangue il mare e le acque. La terra era fatta della sua carne, le rocce delle sue ossa. I sassi e le pietre le crearono dai suoi denti, dai molari, e dalle ossa che erano rotte.

8c Þá mælti Jafnhár: — Af því blóði er ór sárum rann ok laust fór, þar af gerðu þeir sjá þann er þeir gerðu ok festu saman jörðina ok lögðu þann sjá í hring útan um hana, ok mun þat flestum manni ófǿra þykkja at komask þar yfir.

Quindi parlò Jafnhár: — Del sangue, che dalle sue ferite corse e scaturì fuori, essi fecero il mare, quando formarono e saldarono insieme la terra, e quindi vi disposero attorno il mare come un anello, e sembrerà impossibile a molti uomini andare oltre a esso.

8d Þá mælti Þriði: — Tóku þeir ok haus hans ok gerðu þar af himin ok settu hann upp yfir jörðina með fjórum skautum, ok undir hvert horn settu þeir dverg. Þeir heita svá: Austri, Vestri, Norðri, Suðri. Þá tóku þeir síur ok gneista þá er lausir fóru ok kastat hafði ór Muspellsheimi, ok settu á miðjan Ginnungahimin, bæði ofan ok neðan til at lýsa himin ok jörð. Þeir gáfu staðar öllum eldingum, sumum á himni, sumar fóru lausar undir himni, ok settu þó þeim stað ok sköpuðu göngu þeim. Svá er sagt í fornum vísindum at þaðan af váru dǿgr greind ok áratal.

Quindi parlò Þriði: — Presero anche il suo cranio, ne fecero il cielo e lo posero sopra la terra con quattro angoli, e sotto ciascun angolo posero un nano. I nani si chiamano così: Austri, Vestri, Norðri, Suðri. Poi presero scintille e fiammelle, che correvano libere, e furono lanciate fuori dal Múspellsheimr, e le posero nel mezzo del Ginnungagap nel firmamento, sia in alto che in basso, affinché illuminassero cielo e terra. Diedero un posto a tutte le luci, ad alcune nel cielo, mentre altre correvano libere sotto di esso, e anche a queste diedero un posto dando forma al loro percorso. Nelle antiche testimonianze era detto che da allora furono contati i giorni e il numero degli anni.

NOTA
8e Svá sem segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:
 
{10}

Sól þat ne vissi
hvar hon sali átti.
Máni þat ne vissi
hvat hann megins átti.
Stjörnur þat ne vissu
hvar þær staði áttu.

Il sole non sapeva
dove sua casa era
La luna non sapeva
qual suo potere era
Le stelle non sapevan
d'aver una dimora.

NOTA
8f Vá var áðr en þetta væri of jörð.

Questo accadeva prima che esistesse la terra.

8g

Þá mælti Gangleri: — Þetta eru mikil tíðindi er nú heyri ek. Furðu mikil smíð er þat ok hagliga gert. Hvernig var jörðin háttuð?

Quindi disse Gangleri: — Sono grandi eventi quelli di cui ora odo. Una grandissima opera è questa e abilmente realizzata. Come fu creata la terra?

8h Þá svarar Hár: — Hon er kringlótt útan, ok þar útan um liggr hinn djúpi sjár, ok með þeiri sjávarströndu gáfu þeir lönd til bygðar jötna ættum. En fyrir innan á jörðunni gerðu þeir borg umhverfis heim fyrir ófriði jötna, en til þeirar borgar höfðu þeir brár Ymis jötuns ok kölluðu þá borg Miðgarð. Þeir tóku ok heila hans ok köstuðu í lopt ok gerðu af skýin, svá sem hér segir:

Quindi rispose Hár: — Essa è circolare all'esterno, tutt'attorno vi giace un mare profondo e lungo le rive di quel mare essi diedero le terre alla stirpe dei giganti perché vi abitassero. Ma all'interno della terra essi edificarono un bastione tutt'attorno al mondo, contro l'ostilità dei giganti, usando per il loro recinto le ciglia del gigante Ymir e chiamarono quella rocca Miðgarðr. Presero anche il suo cervello, lo lanciarono in cielo e ne fecero le nuvole, così come è qui detto:

8i
{11}

Ór Ymis holdi
var jörð of sköpuð,
en ór sveita sjár,
björg ór beinum,
baðmr ór hári,
en ór hausi himinn

Dalla carne di Ymir
fu la terra formata,
dal suo sangue i mari,
rocce dalle ossa,
alberi dai capelli
e dal cranio il cielo.

NOTA
{12}

En ór hans brám
gerðu blíð regin
Miðgarð manna sonum,
en ór hans heila
váru þau hin harðmóðgu
ský öll of sköpuð.

Colle sue ciglia
fecero i divi gioiosi
Miðgarðr per i figli degli uomini
e dal suo cervello
furono le impetuose
nuvole tutte create.

       

9

[Borssynir skópu Ask ok Emblu]

[I figli di Borr formano Askr ed Embla]  
9a

Þá mælti Gangleri: — Mikit þótti mér þeir hafa þá snúit til leiðar er jörð ok himinn var gert ok sól ok himintungl váru sett ok skipt dǿgrum. Ok hvaðan kómu menninir þeir er heim byggja?

Quindi parlò Gangleri: Molto mi sembra che essi siano giunti a compiere, quando terra e cielo furono creati ed ebbero il loro posto il sole e gli astri, e iniziarono i giorni. Ma quando giunsero gli uomini che abitano il mondo?

9b Þá svarar Hár: — Þá er þeir Bors synir gengu með sævarströndu, fundu þeir tré tvau, ok tóku upp tréin ok sköpuðu af menn. Gaf hinn fyrsti önd ok líf, annarr vit ok hrǿring, þriði ásjónu, málit ok heyrn ok sjón; gáfu þeim klæði ok nöfn. Hét karlmaðrinn Askr en konan Embla, ok ólusk þaðan af mannkindin, þeim er bygðin var gefin undir Miðgarði. Þar næst gerðu þeir sér borg í miðjum heimi er kallaðr er Ásgarðr. Þat köllum vér Troja. Þar bygðu guðin ok ættir þeira ok gerðusk þaðan af mörg tíðindi ok greinir bæði á jörðu ok í lopti. Þar er einn staðr er Hliðskjálf heitir, ok þá er Óðinn settisk þar í hásæti, þá sá hann of alla heima ok hvers manns athǿfi ok vissi alla hluti þá er hann sá. Kona hans hét Frigg Fjörgvinsdóttir, ok af þeira ætt er sú kynslóð komin er vér köllum Ása ættir, er bygt hafa Ásgarð hinn forna ok þau ríki er þar liggja til, ok er þat allt goðkunnig ætt. Ok fyrir því má hann heita Allföðr at hann er faðir allra goðanna ok manna ok alls þess er af honum ok hans krapti var fullt gert. Jörðin var dóttir hans ok kona hans. Af henni gerði hann hinn fyrsta soninn, en þat er Ásaþórr. Honum fylgði afl ok sterkleikr, þar af sigrar hann öll kvikvendi. Rispose Hár: — Mentre i figli di Borr andavano lungo la riva del mare trovarono due alberi, li raccolsero e li mutarono in uomini. Il primo diede loro respiro e vita, il secondo ragione e movimento, il terzo aspetto, parola, udito e vista. Gli diedero poi vesti e nomi. Il maschio si chiamò Askr, la femmina Embla e nacque allora l'umanità, a cui fu data dimora entro Miðgarðr. Poi [i figli di Borr] costruirono per loro, nel centro del mondo, una rocca che fu chiamata Ásgarðr, che noi chiamiamo Troia. Là abitano gli dèi e le loro stirpi e da allora molti avvenimenti e vicissitudini sono accaduti sia in cielo che in terra. Là c'è un posto chiamato Hliðskjálf e, quando Óðinn s'insediò là nell'alto seggio, vide tutto il mondo, gli atti di ogni uomo, e comprese tutto ciò che vide. Sua moglie si chiamava Frigg figlia di Fjörgynn e dalla loro discendenza venne la stirpe degli Æsir, che ha popolato l'antica Ásgarðr e quei regni che le appartengono. Per questo egli deve essere chiamato Allföðr, perché egli è padre di tutti gli dèi, degli uomini e di tutto ciò che grazie a lui e alla sua potenza fu compiuto. La terra fu sua figlia e moglie. Da essa ebbe il primo figlio, che è Ásaþórr: lo accompagnano virtù e forza, e per questo egli vince su tutti gli altri esseri viventi. NOTA
       
10

Frá Nóra jötni ok Nótt, dóttur hans

Del gigante Nörfi e di Nótt, sua figlia  
10a

Nörfi eða Narfi hét jötunn er bygði í Jötunheimum. Hann átti dóttur er Nótt hét. Hon var svört ok døkk sem hon átti ætt til. Hon var gipt þeim manni er Naglfari hét. Þeira sonr hét Uðr. Því næst var hon gipt þeim er Annarr hét. Jörð hét þeira dóttir. Síðarst átti hana Dellingr, var hann Ása ættar. Var þeira sonr Dagr. Var hann ljóss ok fagr eptir faðerni sínu. Þá tók Allföðr Nótt ok Dag, son hennar, ok gaf þeim tvá hesta ok tvær kerrur ok setti þau upp á himin, at þau skulu ríða á hverjum tveim dǿgrum umhverfis jörðina. Ríðr Nótt fyrri þeim hesti er kallaðr er Hrímfaxi, ok at morni hverjum døggvir hann jörðina af méldropum sínum. Sá hestr er Dagr á heitir Skinfaxi, ok lýsir allt lopt ok jörðina af faxi hans.

Nörfi o Narfi si chiamava un gigante che abitava in Jötunheimr. Egli aveva una figlia, che si chiamava Nótt, la quale era scura di carnagione e nera di capelli, come si addiceva alla sua stirpe. Ella era moglie di un uomo chiamato Naglfari. Loro figlio fu Auðr. In seguito fu sposata a uno che si chiamava Ánnarr. La loro figlia si chiamò Jörð. Infine ebbe Dellingr, che era della stirpe degli Æsir. Loro figlio fu Dagr. Egli era luminoso e bello come suo padre. Quindi Allföðr prese Nótt e Dagr, figlio di lei, diede loro due cavalli e due carri e li mandò su in cielo, affinché cavalcassero ogni dodici ore attorno alla terra. Nótt corre per prima su quel cavallo che si chiama Hrímfaxi e ogni mattino esso bagna la terra con la schiuma del suo morso. Il cavallo che possiede Dagr si chiama Skinfaxi perché col suo manto illumina tutto il cielo e la terra. NOTA
       
11

[Frá Sól ok Mána]

[Del Sole e della Luna]  
11a Þá mælti Gangleri: — Hversu stýrir hann gang sólar ok tungls?

Quindi parlò Gangleri: — In che modo egli governa il corso del sole e della luna?

11b

Hár segir: — Sá maðr er nefndr Mundilfǿri er átti tvau börn. Þau váru svá fögr ok fríð at hann kallaði annat Mána en dóttur sína Sól, ok gipti hana þeim manni er Glenr hét. En guðin reiddusk þessu ofdrambi ok tóku þau systkin ok settu upp á himin, létu Sól keyra þá hesta er drógu kerru sólarinnar, þeirar er guðin höfðu skapat til at lýsa heimana af þeiri síu er flaug ór Muspellsheimi. Þeir hestar heita svá: Árvakr ok Alsviðr. En undir bógum hestanna settu guðin tvá vindbelgi at kǿla þá, en í sumum frǿðum er þat kallat ísarnkol. Máni stýrir göngu tungls ok ræðr nýjum ok niðum. Hann tók tvau börn af jörðunni er svá heita: Bil ok Hjúki, er þau gengu frá brunni þeim er Byrgir heitir ok báru á öxlum sér sá er heitir Sǿgr, en stöngin Símul. Viðfinnr er nefndr faðir þeira. Þessi börn fylgja Mána, svá sem sjá má af jörðu.

Hár disse: — Un uomo che si chiamava Mundilfǿri ebbe due figli. Essi erano così belli e gentili che egli chiamò suo figlio Máni e sua figlia Sól e diede questa in sposa a quell'uomo che si chiamava Glenr. Ma gli dèi si adirarono per questa insolenza, presero i due fratelli e li posero in cielo, costringendo Sól a cavalcare quei cavalli che tirano il carro del sole, che gli dèi avevano creato per illuminare il mondo con quella favilla sfuggita dal Múspellsheimr. Quei cavalli si chiamano Árvakr e Alsviðr, sotto le cui spalle gli dèi hanno messo due otri di vento per rinfrescarli, che in qualche cronaca sono dette ísarnkol. Máni dirige il corso della luna e governa le sue fasi. Egli prese dalla terra due fanciulli, chiamati Bil e Hjúki, mentre si allontanavano dalla fonte chiamata Byrgir e portavano sulle loro spalle il secchio chiamato Sǿgr e il bastone Símul. Viðfinnr si chiama loro padre. Questi fanciulli seguono Máni, come si può vedere dalla terra. NOTA
       
12

[Frá úlfakreppu Sólar]

[Del tormento di Sól]  
12a Þá mælti Gangleri: — Skjótt ferr sólin ok nær svá sem hon sé hrædd, ok eigi mundi hon þá meir hvata göngunni at hon hræddisk bana sinn.

Quindi parlò Gangleri: — Il sole viaggia veloce, quasi come se Sól fosse spaventata, e non potrebbe accelerare di più la sua corsa anche se temesse la propria morte.

12b

Þá svarar Hár: — Eigi er þat undarligt at hon fari ákafliga. Nær gengr sá er hana sǿkir, ok øngan útveg á hon nema renna undan.

Rispose Hár: — Non c'è da stupirsi che corra precipitosamente. Vicino le giunge colui che la perseguita ed ella non ha altro scampo se non fuggire.

12c

Þá mælti Gangleri: — Hverr er sá er henni gerir þann ómaka?

Quindi parlò Gangleri: — Chi è colui che le procura questo affanno?

12d

Hár segir: — Þat eru tveir úlfar, ok heitir sá er eptir henni ferr Sköll. Hann hræðisk hon, ok hann mun taka hana. En sá heitir Hati Hróðvitnisson er fyrir henni hleypr, ok vill hann taka tunglit, ok svá mun verða.

Disse Hár: — Ci sono due lupi: quello che corre dietro di lei si chiama Skoll. Egli la spaventa e alla fine la prenderà. Si chiama invece Hati figlio di Hróðvitnir quello che corre davanti a lei, il quale vuole prendere la luna, e anche questo accadrà.

12e

Þá mælti Gangleri: — Hverr er ætt úlfanna?

Quindi disse Gangleri: — Da chi deriva la stirpe dei lupi?

12f

Hár segir: — Gýgr ein býr fyrir austan Miðgarð í þeim skógi er Járnviðr heitir. Í þeim skógi byggja þær tröllkonur er Járnviðjur heita. In gamla gýgr fǿðir at sonum marga jötna ok alla í vargs líkjum, ok þaðan af eru komnir þessir úlfar. Ok svá er sagt at af ættinni verðr sá einn mátkastr er kallaðr er Mánagarmr. Hann fyllisk með fjörvi allra þeira manna er deyja, ok hann gleypir tungl ok støkkvir blóði himin ok lopt öll. Þaðan týnir sól skini sínu, ok vindar eru þá ókyrrir ok gnýja heðan ok handan.

Rispose Hár: — Una strega abita a est di Miðgarðr, nella foresta che si chiama Járnviðr. In quella foresta abitano le femmine tröll che si chiamano Járnviðjur. La vecchia strega partorisce molti giganti, tutti in forma di lupo, e da qui sono giunti questi lupi. Si dice che da questa stirpe ne giungerà uno più forte di tutti, detto Mánagarmr. Si nutrirà della carne di tutti gli uomini che muoiono, inghiottirà la luna, imbratterà di sangue il cielo e tutta l'aria. Per questo il sole perderà la sua luce, i venti saranno allora inquieti ed echeggeranno avanti e indietro.

NOTA
12g Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:
 
{13}

Austr býr in aldna
í Járnviði
ok fǿðir þar
Fenris kindir.
Verðr ór þeim öllum
einna nökkurr
tungls tjúgari
í trölls hami.

A est una vegliarda
vive in Járnviðr
e ivi partorisce
la prole di Fenrir;
verrà fra tutti loro
l'unico e solo
divoratore della luna
in aspetto di tröll.

NOTA
{14}

Fyllisk fjörvi
feigra manna,
rýðr ragna sjöt
rauðum dreyra.
Svört verða sólskin
of sumur eptir,
veðr öll válynd.
Vituð ér enn eða hvat?

Sazio della vita
dei condannati,
arrossa i seggi divini
con sangue scarlatto;
scura diviene la luce
dopo l'estate:
il tempo minaccia.
Già lo sai o no?

       
13

Hér segir frá Bifröst

Qui si narra di Bifröst  
13a Þá mælti Gangleri: — Hver er leið til himins af jörðu?

Quindi parlò Gangleri: — Cos'è che porta dalla terra al cielo?

13b

Þá svarar Hár ok hló við: — Eigi er nú fróðliga spurt. Er þér eigi sagt þat at guðin gerðu brú til himins af jörðu, ok heitir Bifröst? Hana muntu sét hafa, kann vera at þat kallir þú regnboga. Hon er með þrim litum ok mjök sterk ok ger með list ok kunnáttu meiri en aðrar smíðir. Ok svá sem hon er sterk, þá mun hon brotna þá er Muspells megir fara ok ríða hana, ok svima hestar þeira yfir stórar ár. Svá koma þeir fram.

Rispose allora Hár, ridendo forte: — La tua domanda non è saggia. Non ti è stato detto che gli dèi hanno costruito un ponte dalla terra al cielo che si chiama Bifröst? Dovresti averlo visto. Può essere che tu lo chiami arcobaleno. È di tre colori, è molto robusto ed è fatto con più arte e sapienza di qualunque altra opera. Ma forte com'è, esso si romperà quando i figli di Múspell lo attraverseranno cavalcando e guadando grandi fiumi coi loro cavalli. Così essi verranno avanti.

NOTA
13c

Þá mælti Gangleri: — Eigi þótti mér goðin gera af trúnaði brúna, er hon skal brotna mega, er þau megu gera sem þau vilja.

Allora Gangleri disse: — Non mi sembra che gli dèi siano stati onesti, costruendo un ponte che potrà crollare, quando potevano farne uno come volevano.

13d Þá mælti Hár: — Eigi eru goðin hallmælis verð fyrir þessa smíð. Góð brú er Bifröst, en engi hlutr er sá í þessum heimi er sér megi treystask þá er Muspells synir herja. Rispose allora Hár: — Non sono da biasimare gli dèi per quest'opera. Bifröst è un buon ponte, ma niente è abbastanza sicuro in questo mondo da poter reggere alla devastazione dei figli di Múspell.
       

14

[Um bústaði goða ok upphaf dverga]

[La dimora degli dèi e la nascita dei nani]  
14a Þá mælti Gangleri: — Hvat hafðisk Allföðr þá at er görr var Ásgarðr?

Quindi parlò Gangleri: — Cosa fece Allföðr quando Ásgarðr fu costruita?

14b Hár segir: — Í upphafi setti hann stjórnarmenn í sæti ok beiddi þá at dǿma með sér ørlög manna ok ráða um skipun borgarinnar. Þat var þar sem heitir Iðavöllr í miðri borginni. Var þat hit fyrsta þeira verk at göra hof þat er sæti þeira standa í, tólf önnur en hásætit þat Allföðr á. Þat hús er bezt gört á jörðu ok mest, allt er þat innan ok útan svá sem gull eitt. Í þeim stað kalla menn Glaðsheim. Annan sal görðu þeir, þat var hörgr er gyðjurnar áttu, ok var hann allfagrt hús. Hann kalla menn Vingólf. Þar næst görðu þeir þat at þeir görðu hamar ok töng ok steðja ok þaðan af öll tól önnur, ok því næst smíðuðu þeir málmstein ok tré ok svá gnógliga þann málm er gull heitir, at öll búsgögn ok öll reiðigögn höfðu þeir af gulli, ok er sú öld kölluð gullaldr, áðr en spiltisk af tilkvámu kvennanna. Þær kómu ór Jötunheimum. Þar næst settusk guðin upp í sæti sín ok réttu dóma sína ok mintusk hvaðan dvergar höfðu kviknat í moldunni ok niðri í jörðunni svá sem maðkar í holdi. Dvergarnir höfðu skipazk fyrst ok tekit kviknan í holdi Ymis ok váru þá maðkar, en af atkvæði guðanna urðu þeir vitandi mannvits ok höfðu manns líki, ok búa þó í jörðu ok í steinum. Móðsognir var ǿztr ok annarr Durinn.

Disse Hár: — All'inizio egli stabilì i seggi dei governatori e ordinò loro di decretare il destino degli uomini e di deliberare sulle disposizioni della rocca. Questo accadde nel campo chiamato Iðavöllr, nel mezzo della città. La loro prima opera fu la costruzione di quella corte ove stanno i loro dodici seggi insieme all'altro, l'alto seggio che appartiene ad Allföðr. Questo edificio è il migliore costruito sulla terra e il più grande. Qui tutto, dentro e fuori, appare come oro puro. Questo posto gli uomini lo chiamano Glaðsheimr. Essi costruirono un'altra sala: il santuario che andò alle dee, meraviglioso. Gli uomini lo chiamano Vingólf. In seguito costruirono un edificio ove posero delle fucine, poi fecero martelli, tenaglie, incudini e tutti gli altri utensili. Quindi lavorarono il metallo, la pietra e il legno e v'era in tale abbondanza quel metallo che si chiama oro che ebbero tutti i loro arnesi e le loro suppellettili d'oro. Quel tempo fu chiamato età dell'oro, prima che fosse rovinato dall'avvento delle donne che giunsero da Jötunheimr. In seguito gli dèi s'insediarono sui loro troni, si riunirono in giudizio e ricordarono in che modo i nani avessero preso vita nel fango e sotto terra, come i vermi nella carne. I nani furono creati per primi e presero vita nella carne di Ymir, quindi erano proprio vermi, tuttavia per decisione degli dèi ricevettero la conoscenza del sapere umano e l'aspetto degli uomini, ma nondimeno abitarono nella terra e nelle rocce. Móðsognir fu il primo e il secondo Durinn.

NOTA
14c Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:
{15}

Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilug goð,
ok um þat gættusk,
at skyldi dverga
drótt of skepja
ór Brimis blóði
ok ór Bláins leggjum

Tutti giunsero i potenti
nei loro collegi
gli altissimi dei
tennero consiglio
su chi ai nani tutti
forma dovesse dare
dal sangue di Brimir
e dalle ossa di Bláinn.

NOTA
{16}

Þar mannlíkun
mörg of görðusk,
dvergar í jörðu
sem Durinn sagði.

Allora in forma d'uomo
ne nacquero molti,
nani nella terra,
come Durinn raccontò.

14d

Ok þessi segir hon nöfn þeira:

E questi, disse [la Veggente], erano i loro nomi:

{17}

Nýi, Niði,
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjólfr, Dvalinn,
Nár, Náinn,
Nipingr, Dáinn,
Bifurr, Báfurr,
Bömburr, Nóri,
Órinn, Ónarr,
Óinn, Mjöðvitnir.

Nýi, Níði,
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjófr, Dvalinn,
Nár, Náinn,
Nípingr, Dáinn,
Bífurr, Báfurr,
Bömburr, Nóri,
[Órinn], Ónarr,
Óinn, Mjöðvitnir.

NOTA
{18}

Vigr ok Gandálfr,
Vindálfr, Þorinn,
Fili, Kili,
Fundinn, Vali,
Þrór, Þróinn,
Þéttr, Litr, Vitr,
Nýr, Nýráðr,
Rekkr, Ráðsviðr.

Vigr e Gandálfr,
Vindálfr, Þorinn,
Fili, Kili,
Fundinn, Váli,
Þrór, Þróinn,
Þekkr, Litr, Vitr,
Nýr, Nýráðr,
Rekkr, Ráðsviðr.

14e

En þessir eru ok dvergar ok búa í steinum, en inir fyrri í moldu:

Anche questi erano nani e abitavano nelle rocce; quelli nominati per primi, invece, nel fango:

{19}

Draupnir, Dolgþvari,
Haur, Hugstari,
Hleðiolfr, Glóinn,
Dóri, Óri,
Dúfr, Andvari,
Heftifili,
Hár, Svíarr.

Draupnir, Dólgþvari,
Hörr, Hugstari,
Hleðjólfr, Glóinn,
Dóri, Óri,
Dúfr, Andvari,
Heptifili,
Hárr, Svíarr.

NOTA
14f En þessir kómu frá Svarinshaugi til Aurvanga á Jöruvöllu, ok eru komnir þaðan Lofarr. Þessi eru nöfn þeira:

Questi invece vennero da Svarinshaugr fino ad Aurvangar, nello Jöruvellir, e da questi giunsero i Lovarr. Questi erano i loro nomi:

{20}

Skirfir, Virfir,
Skáfiðr, Ái,
Alfr, Yngvi,
Eikinskialdi,
Falr, Frosti,
Fiðr, Ginnarr.

Skirfir, Virvir,
Skáfiðr, Ái,
Alfr
, Ingi,
Eikinskjaldi,
Falr, Frosti,
Fiðr, Ginnarr.

NOTA
       

15

Hér segir frá helgistað guðanna

Qui si narra del santuario degli dèi  
15a Þá mælti Gangleri: — Hvar er höfuðstaðrinn eða helgistaðr guðanna?

Quindi parlò Gangleri: — Dove si trova la residenza principale o più sacra per gli dèi?

15b Hár segir: — Þat er at aski Yggdrasils. Þar skulu guðin eiga dóma sína hvern dag.

Rispose Hár: — Si trova presso il frassino di Yggdrasill. Là gli dèi devono tenere il loro consiglio ogni giorno.

NOTA
15c Þá mælir Gangleri: — Hvat er at segja frá þeim stað?

Quindi parlò Gangleri: — Cosa c'è da dire di questo luogo?

15d Þá segir Jafnhár: — Askrinn er allra trjá mestr ok beztr. Limar hans dreifask yfir heim allan ok standa yfir himni. Þrjár rǿtr trésins halda því upp ok standa afar breitt. Ein er með Ásum, önnur með hrímþursum, þar sem forðum var Ginnungagap. In þriðja stendr yfir Niflheimi, ok undir þeiri rót er Hvergelmir, en Níðhangr nagar neðan rótina. En undir þeiri rót er til hrímþursa horfir, þar er Mímisbrunnr, er spekð ok mannvit er í fólgit, ok heitir sá Mímir er á brunninn. Hann er fullr af vísindum, fyrir því at hann drekkr af brunninum af horninu Gjallarhorni. Þar kom Allföðr ok beiddisk eins drykkjar af brunninum, en hann fekk eigi fyrr en hann lagði auga sitt at veði.

Allora disse Jafnhár: — Il Frassino è di tutti gli alberi il più grande e il migliore; i suoi rami si allungano per tutto il mondo, fin sopra il cielo. Tre radici sostengono l'albero e si estendono per spazi incredibili: una va fra gli Æsir, mentre un'altra fra i giganti di brina, là dove prima c'era il Ginnungagap. La terza sta sotto Niflheimr; sotto questa radice si trova Hvergelmir, e Níðhöggr la rosicchia da sotto. Sotto questa radice, che si dirige verso i giganti di brina, c'è Mímisbrunnr, ove sono conservate saggezza e intelligenza. Si chiama Mímir colui che possiede la fonte. Egli è pieno di sapienza, poiché beve dal pozzo con il corno Gjallarhorn. Là andò Allföðr e chiese di bere dalla fonte, ma non gli fu concesso prima di aver lasciato in pegno un suo occhio.

NOTA
15e Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:
{21}

Allt veit ek Óðinn
hvar þú auga falt
í hinum mæra
Mímis brunni.
Drekkr mjöð Mímir
morgin hverjan
af veði Valföðrs.
Vitu þér enn eða hvat?

Tutto so io, Óðinn,
dove un occhio celasti,
là, nell'illustre
Mímisbrunnr.
Beve Mímir l'idromele
ogni giorno
sopra il pegno di Valföðr.
Lo sapevi oppure no?

NOTA
15f Þriðja rót asksins stendr á himni, ok undir þeiri rót er sá brunnr er mjök er heilagr ok heitir Urðarbrunnr. Þar eigu guðin dómstað sinn. Hvern dag ríða æsir þangat upp um Bifröst, hon er kölluð Ásbrú. Hestar Ásanna heita svá: Sleifnir er beztr, hann á Óðinn, hann hefir átta fǿtr. Annarr er Glaðr, þriði Gyllir, fjórði Glenr, fimti Skeiðbrimir, sétti Silfrintoppr, sjaundi Sinir, átti Gils, níundi Falhófnir, tíundi Gulltoppr, ellipti Léttfeti. Baldrs hestr var brendr með honum. En Þórr gengr til dómsins ok veðr ár þær er svá heita:

La terza radice del frassino sta in cielo e sotto a essa si trova quella sorgente, altamente sacra, che si chiama Urðarbrunnr, ove gli dèi tengono il loro consiglio. Ogni giorno gli Æsir vi giungono a cavallo attraverso Bifröst, che si chiama anche Ásbrú. I cavalli degli Æsir si chiamano così: Sleipnir è il migliore, appartiene a Óðinn e possiede otto zampe. Il secondo è Glaðr, il terzo Gyllir, il quarto Glenr , il quinto Skeiðbrimir, il sesto Silfrintoppr, il settimo Sinir, l'ottavo Gils, il nono Falhófnir, il decimo Gulltoppr, l'undicesimo Léttfeti. Il cavallo di Baldr fu bruciato insieme al padrone. Þórr invece si reca al consiglio guadando quei fiumi che così si chiamano:

NOTA
{22}

Körmt ok Örmt
ok Kerlaugar tvær,
þær skal Þórr vaða
dag hvern
er hann dǿma ferr
at aski Yggdrasils,
þvíat Ásbrú
brennr öll loga,
heilug vötn hlóa.

Körmt e Örmt
e i due Kerlaugar,
deve Þórr guadare
ogni giorno,
quando in consiglio si reca
al frassino Yggdrasill,
poiché Ásbrú
arde di fiamme,
ribollon l'acque sacre.

15g Þá mælti Gangleri: — Brenn eldr yfir Bifröst?

Quindi parlò Gangleri: — Brucia dunque un fuoco su Bifröst?

15h Hár segir: — Þat er þú sér rautt í boganum er eldr brennandi. Upp á himin mundu ganga hrímþursar ok bergrisar ef öllum væri fǿrt á Bifröst þeim er fara vilja. Margir staðir eru á himni fagrir, ok eru þar allt guðleg vötn fyrir. Þar stendr salr einn fagr undir askinum við brunninn, ok ór þeim sal koma þrjár meyjar þær er svá heita: Urðr, Verðandi, Skuld. Þessar meyjar skapa mönnum aldr, þær köllum vér nornir. Enn eru fleiri nornir, þær er koma til hvers manns er borinn er at skapa aldr, ok eru þessar goðkunnigar, en aðrar álfa ættar, en inar þriðju dverga ættar, svá sem hér segir:

Disse Hár: — Quel rosso che vedi nell'arco è fuoco che arde. Su in cielo andrebbero i giganti di brina e i giganti di montagna, se la via fosse aperta a tutti coloro che vogliono passare. Molti meravigliosi posti si trovano in cielo e per ciascuno c'è una protezione divina. Là, sotto al Frassino, si trova una bellissima sala presso la fonte. Da essa vengono tre fanciulle che si chiamano Urðr, Verðandi e Skuld. Queste fanciulle assegnano l'età agli uomini e noi le chiamiamo Nornir. Esistono però altre Nornir, le quali giungono per ogni bambino che nasce per deciderne l'età e queste sono di discendenza divina; altre sono della stirpe degli elfi, e altre ancora sono della stirpe dei nani, così come qui si dice:

NOTA
{23}

Sundrbornar mjök
hygg ek at nornir sé,
eigut þær ætt saman.
Sumar eru áskunnigar,
sumar álfkunnigar,
sumar dǿtr Dvalins.

Di molte origini
ti dico sono le Nornir
e non di stirpe comune.
Alcune dagli Æsir,
alcune dagli Elfi,
alcune figlie di Dvalinn.

15i Þá mælti Gangleri: — Ef nornir ráða ørlögum manna, þá skipta þær geysi ójafnt, er sumir hafa gott líf ok ríkuligt en sumir hafa lítit lén eða lof, sumir langt líf, sumir skamt.

Quindi parlò Gangleri: — Se le Nornir governano le fortune degli uomini, allora esse le dividono troppo inegualmente, poiché alcuni hanno una vita bella e ricca, mentre altri ricevono pochi beni e poca gloria, alcuni hanno lunga vita, altri breve.

15j Hár segir: — Góðar nornir ok vel ættaðar skapa góðan aldr. En þeir menn er fyrir ósköpum verða, þá valda því illar nornir. Disse Hár: — Le Nornir benevole, di buona origine, donano una buona vita, ma quegli uomini a cui tocca la malasorte lo devono alle Nornir malvagie.
       

16

Frá aski Yggdrasill

Sul frassino Yggdrasill  
16a Þá mælti Gangleri: — Hvat er fleira at segja stórmerkja frá askinum? Quindi parlò Gangleri: — Cosa c'è ancora da dire delle grandi meraviglie del Frassino?
16b Hár segir: — Mart er þar af at segja. Örn einn sitr í limum asksins, ok er hann margs vitandi, en í milli augna honum sitr haukr sá er heitir Veðrfölnir. Íkorni sá er heitir Ratatoskr renn upp ok niðr eptir askinum, ok berr öfundarorð milli arnarins ok Níðhöggs. En fjórir hirtir renna í limum asksins ok bíta barr, þeir heita svá: Dáinn, Dvalinn, Duneyrr, Duraþrór. En svá margir ormar eru í Hvergelmi með Níðhögg at engi tunga má telja.

Disse Hár: — C'è molto da dire. Un'aquila siede sui rami del frassino; essa conosce molte cose e in mezzo ai suoi occhi sta quel falco che si chiama Veðrfölnir. Lo scoiattolo che si chiama Ratatoskr corre su e giù per il frassino e riporta le calunnie fra l'aquila e Níðhöggr, mentre quattro cervi corrono per i rami del frassino e brucano le foglie. Essi si chiamano Dáinn, Dvalinn, Duneyrr, Duraþrór. Ci sono poi così tanti serpenti dentro a Hvergelmir insieme a Níðhöggr, che nessuna lingua può contarli.

NOTA
16c Svá segir hér Così qui si dice:
{24}

Askr Yggdrasils
drýgir erfiði
meira en menn um viti.
Hjörtr bítr neðan,
en á hliðu fúnar,
skerðir Níðhöggr neðan

Il frassino di Yggdrasill
deve patire
più di quanto si sappia;
un cervo morde in alto
marcisce nei fianchi,
da sotto rode Níðhöggr.

NOTA
16d

Svá er enn sagt:

Così ancora dice:

{25}

Ormar fleiri
liggja und aski Yggdrasils
en þat of hyggi hverr
ósviðra afa.
Góinn ok Móinn,
þeir eru Grafvitnis synir,
Grábakr ok Grafvölluðr,
Ófnir ok Sváfnir
hygg ek at æ muni
meiðs kvistum má.

Più serpenti
sotto a Yggdrasill sono
di quanto creda
qualunque stolto.
Góinn e Móinn,
figli di Grafvitnir,
Grábakr e Grafvölluðr,
Ófnir e Sváfnir,
io credo che per sempre
le fronde recideranno.

NOTA
16e Enn er þat sagt, at nornir þær er byggja við Urðarbrunn taka hvern dag vatn í brunninum ok með aurinn þann er liggr um brunninn, ok ausa upp yfir askinn til þess at eigi skulu limar hans tréna eða fúna. En þat vatn er svá heilagt at allir hlutir þeir er þar koma í brunninn verða svá hvítir sem hinna sú er skjall heitir, er innan liggr við eggskurn, svá sem hér segir:

Si dice inoltre che quelle Nornir che abitano a Urðarbrunnr ogni giorno attingono l'acqua dalla fonte insieme all'argilla che si trova intorno a essa e la spargono sopra il frassino, affinché i suoi rami non secchino o marciscano. Quell'acqua è così sacra che tutte le cose che giungono là alla fonte diventano bianche come quella membrana che si chiama skjall, la quale si trova sotto il guscio dell'uovo, così come qui si dice:

{26}

Ask veit ek ausinn,
heitir Yggdrasill,
hárr baðmr heilagr,
hvíta auri,
þaðan koma döggvar,
er í dali falla;
stendr hann æ yfir grænn
Urðarbrunni.

Un frassino conosco
chiamato Yggdrasill
alto e sacro albero
di bianca argilla asperso
da lui vien la rugiada
che cade nella valle
si erge sempre verde
sopra Urðarbrunnr.

NOTA
16f Sú dögg er þaðan af fellr á jörðina, þat kalla menn hunangfall, ok þar af fǿðask blýflugur. Fuglar tveir fǿðask í Urðarbrunni, þeir heita svanir, ok af þeim fuglum hefir komit þat fugla kyn er svá heitir. Quella rugiada che da lì cade sulla terra gli uomini la chiamano hunangfall e di essa si nutrono le api. Due uccelli si rifocillano a Urðarbrunnr, si chiamano cigni e da essi è venuta quella specie di volatili che porta questo nome. NOTA
       

17

Hér segir frá Álfheimum

Qui si narra di Álfhemir  
17a Þá mælti Gangleri: — Mikil tíðindi kanntu at segja af himninum. Hvat er þar fleira höfuðstaða en at Urðarbrunni? Quindi parlò Gangleri: — Molte cose puoi tu dire del cielo. Quali altri mirabili luoghi si trovano oltre a Urðarbrunnr?
17b

Hár segir: — Margir staðir eru þar göfugligir. Sá er einn staðr þar er kallaðr er Álfheimr. Þar byggir fólk þat er Ljósálfar heita, en Døkkálfar búa niðri í jörðu, ok eru þeir ólíkir sýnum ok miklu ólíkari reyndum. Ljósálfar eru fegri en sól sýnum, en Døkkálfar eru svartari biki. Þar er enn sá staðr er Breiðablik er kallaðr, ok er engi þar fegri staðr. Þar er ok sá staðr er Glitnir heitir ok eru veggir hans ok stoðir allar ok stólpar af rauðu gulli, en þak hans af silfri. Þar er enn sá staðr er Himinbjörg heita. Sá stendr á himins enda við brúarsporð, þar er Bifröst kemr til himins. Þar er enn mikill staðr er Valaskjálf heitir. Þann stað á Óðinn, þann görðu guðin ok þökðu skíru silfri, ok þar er Hliðskjálfin í þessum sal, þat hásæti er svá heitir. Ok þá Allföðr sitr í því sæti, þá sér hann um alla heima. Á sunnanverðum himins enda er sá salr er allra er fegrstr ok bjartari en sólin, er Gimli heitir. Hann skal standa þá er bæði himinn ok jörð hefir farisk, ok byggja þann stað góðir menn ok réttlátir of allar aldir.

Disse Hár: — Molti gloriosi posti esistono. Vi è un luogo chiamato Álfheimr, dove abita quel popolo detto dei Ljósálfar; sotto terra abitano invece i Døkkálfar, che sono dissimili dai primi nell'apparenza, ma ancor più nella realtà. I Ljósálfar sono più belli d'aspetto del sole, mentre i Døkkálfar sono più neri della pece. C'è inoltre un posto chiamato Breiðablik e non ve ne sono di più belli. Ancora c'è Glitnir, i cui muri, stipiti e colonne sono d'oro rosso, mentre il suo tetto è d'argento. C'è anche quel luogo chiamato Himinbjörg, che si trova alla fine del cielo, sulla soglia del ponte, là dove Bifröst giunge nel firmamento. C'è poi un grande posto che si chiama Valaskjálf, che appartiene a Óðinn. Lo fecero gli dèi e lo ricoprirono di argento puro; in quella sala si trova Hliðskjálf, l'alto seggio, così come è chiamato, e quando Allföðr siede su quel trono, vede tutto il mondo. Nella parte meridionale del cielo c'è quella sala, più bella e più splendente del sole, che si chiama Gimlé. Essa resisterà quando cielo e terra saranno entrambi caduti e ivi abiteranno gli uomini buoni e giusti di tutte le epoche. NOTA
17c Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:
{27}

Sal veit ek standa
sólu fegra,
gulli betra
á Gimlé.
Þar skulu dyggvar
dróttir byggja
ok of aldrdaga
ynðis njóta.

Una sala so ergersi
più bella del sole
d'oro ricoperta
a Gimlé
là abiteranno
genti benevole
e per sempre
vivranno felici.

NOTA
17d Þá mælti Gangleri: — Hvat gætir þess staðar þá er Surtalogi brennir himin ok jörð? Quindi parlò Gangleri: — Cosa difenderà questo posto quando la fiamma di Surtr brucerà il cielo e la terra?
17e Hár segir: — Svá er sagt at annarr himinn sé suðr ok upp frá þessum himni, ok heitir sá himinn Andlangr, en hinn þriði himinn sé enn upp frá þeim, ok heitir sá Víðbláinn, ok á þeim himni hyggjum vér þenna stað vera. En Ljósálfar einir hyggjum vér at nú byggvi þá staði. Hár disse: — Così è detto, che un altro cielo si trovi a sud, al di sopra di questo, chiamato Andlangr; ma ancora sopra a questi c'è il terzo cielo, che si chiama Víðbláinn. In questo cielo noi crediamo che si trovi quella dimora, ma solo i Ljósálfar, noi pensiamo, fino a ora vi abitano. NOTA
       

18

[Um uppruna vindsins]

[L'origine del vento]  
18a Þá mælti Gangleri: — Hvaðan kemr vindr? Hann er sterkr svá at hann hrǿrir stór höf, ok hann ǿsir eld, en svá sterkr sem hann er, þá má eigi sjá hann. Því er hann undarliga skapaðr. Quindi parlò Gangleri: — Da dove viene il vento? Esso è forte, tanto da agitare grandi mari e da suscitare il fuoco. Tuttavia, forte com'è, nessuno può vederlo perché è di natura prodigiosa.
18b

Þá segir Hár: — Þat kann ek vel segja þér. Á norðanverðum himins enda sitr jötunn sá er Hræsvelgr heitir. Hann hefir arnarham, en er hann beinir flug, þá standa vindar undan vængum honum.

Disse Hár: — Questo posso ben dirtelo. Al confine nord del cielo invero siede quel gigante chiamato Hræsvelgr. Ha l'aspetto di un'aquila e quando si alza in volo allora sorgono i venti sotto le sue ali.

18c Hér segir svá: Qui così si dice:
{28}

Hræsvelgr heitir,
er sitr á himins enda,
jötunn í arnarham.
Af hans vængjum
kveða vind koma
alla menn yfir.

Hræsvelgr si chiama
chi siede alla fine del cielo
gigante in forma d'aquila;
dalle sue ali
dicono giunga il vento
sopra tutti gli uomini.

NOTA
       

19

[Um mismun Sumars ok Vetrar]

[La differenza fra estate e inverno]  
19a Þá mælti Gangleri: — Hví skilr svá mikit at sumar skal vera heitt en vetr kaldr?

Quindi parlò Gangleri: — Perché c'è tanta differenza fra l'estate, così calda e l'inverno, così freddo?

19b Hár segir: — Eigi mundi svá fróðr maðr spyrja, þvíat þetta vitu allir at segja. En ef þú ert einn orðinn svá fávíss at eigi hefir þetta heyrt, þá vil ek þó þat vel virða at heldr spyrir þú eitt sinn ófróðliga en þú gangir lengr duliðr þess er skylt er at vita. Svásuðr heitir sá er faðir Sumars er, ok er hann sællífr, svá at af hans heiti er þat kallat svásligt er blítt er. En faðir Vetrar er ýmist kallaðr Vindlóni eða Vindsvalr. Hann er Vásaðarson, ok váru þeir áttungar grimmir ok svalbrjóstaðir, ok hefir Vetr þeira skaplyndi. Disse Hár: — Questo non dovrebbe chiederlo un uomo saggio, poiché tutti sanno la risposta. Ma se tu solo sei così ignaro da non averla mai sentita, allora voglio concedere che tu faccia una domanda stupida per una volta, piuttosto che tu rimanga ancora ignorante su una cosa che si dovrebbe conoscere. Svásuðr si chiama il padre di Sumar ed egli è così gioioso che dal suo nome viene chiamato svásligt tutto ciò che è piacevole. Invece il padre di Vetr è alternativamente chiamato Vindlóni o Vindsvalr. Egli è figlio di Vásaðr; sono una famiglia crudele e dal cuore gelido, e Vetr possiede il loro stesso temperamento. NOTA
       

20

Hér segir frá nöfnum Óðins ok ríki

Qui si narra dei nomi di Óðinn e del suo potere  
20a Þá mælti Gangleri: — Hverir eru æsir þeir er mönnum er skylt at trúa á? Quindi parlò Gangleri: — Quali sono gli Æsir a cui gli uomini dovrebbero credere?
20b

Hár segir: — Tólf eru æsir goðkunnigir.

Disse Hár: — Dodici sono i divini Æsir.
20c

Þá mælti Jafnhár: — Eigi eru ásynjurnar óhelgari, ok eigi megu þær minna.

Quindi parlò Jafnhár: — Non sono meno sacre le ásynjur, e il loro potere non è inferiore.
20d

Þá mælti Þriði: — Óðinn er ǿztr ok elztr ásanna. Hann ræðr öllum hlutum, ok svá sem önnur guðin eru máttug, þá þjóna honum öll svá sem börn föður. En Frigg er kona hans, ok veit hon ørlög manna þótt hon segi eigi spár, svá sem hér er sagt at Óðinn mælti sjálfr við þann ás er Loki heitir:

Quindi parlò Þriði: — Óðinn è il più eccelso e il più antico degli Æsir. Egli governa tutte le cose e, potenti come sono gli altri dèi, tutti loro lo servono come i figli con un padre, e Frigg è sua moglie ed ella conosce tutte le sorti degli uomini, sebbene ella non riveli mai profezie, così come qui è detto, che lo stesso Óðinn parlò con quel áss che si chiama Loki:
{29}

ǿrr ertu, Loki,
ok ørviti,
hví ne legskaðu, Loptr?
Ørlög Frigg
hygg ek at öll viti,
þótt hon sjálfgi segi.

Folle sei Loki,
e dissennato
perché non la smetti, Loptr?
Il fato Frigg
io credo tutto conosca
sebbene lei stessa non dica.

NOTA
20e Óðinn heitir Allföðr, þvíat hann er faðir allra goða. Hann heitir ok Valföðr, þvíat hans óskasynir eru allir þeir er í val falla. Þeim skipar hann Valhöll ok Vingólf, ok heita þeir þá Einherjar. Hann heitir ok Hangaguð ok Haptaguð, Farmaguð, ok enn hefir hann nefnzk á fleiri vega þá er hann var kominn til Geirrøðar konungs: Óðinn si chiama Allföðr, perché è il padre di tutti gli dèi. Egli si chiama anche Valföðr perché sono suoi figli adottivi tutti coloro che cadono uccisi. A loro assegna Valhöll e Vingólf e quindi essi si chiamano Einherjar. Egli si chiama anche Hangaguð, Haptaguð e Farmaguð: e fu chiamato in molti modi ancora, quando giunse presso re Geirrøðr: NOTA
{30}

Hétumsk Grímr
ok Gangleri,
Herjan, Hjálmberi,
Þekkr, Þriði,
Þuðr, Uðr,
Helblindi, Hár,
Saðr, Svipall,
Sanngetall,
Herteitr, Hnikarr,
Bileygr, Báleygr,
Bölverkr, Fjölnir,
Grímnir, Glapsviðr, Fjölsviðr,
Síðhöttr, Síðskeggr,
Sigföðr, Hnikuðr,
Alföðr, Atríðr, Farmatýr,
Óski, Ómi,
Jafnhár, Biflindi,
Göndlir, Hárbarðr,
Sviðurr, Sviðrir,
Jálkr, Kjalarr, Viðurr,
Þrór, Yggr, Þundr,
Vakr, Skilfingr,
Váfuðr, Hroptatýr,
Gautr, Veratýr.

Fui chiamato Grímr,
e Gangleri,
Herjan, Hjálmberi,
Þekkr, Þriði,
Þuðr, Uðr,
Helblindi, Hár,
Saðr, Svipall
Sanngetall,
Herteitr, Hnikarr,
Bileygr, Báleygr,
Bölverkr, Fjölnir,
Grímnir, Glapsviðr, Fjölsviðr,
Síðhöttr, Síðskeggr,
Sigföðr, Hnikuðr,
Allföðr, Atríðr, Farmatýr,
Óski, Ómi,
Jafnhár, Biflindi,
Göndlir, Hárbarðr,
Sviðurr, Sviðrir,
Jálkr, Kjalarr, Viðurr,
Þrór, Yggr, Þundr,
Vakr, Skilfingr,
Váfuðr, Hroptatýr,
Gautr, Veratýr.

NOTA
20f Þá mælti Gangleri: — Geysimörg heiti hafi þér gefit honum! Ok þat veit trúa mín at þat mun vera mikill fróðleikr sá er hann kann skyn ok dǿmi hverir atburðir hafa orðit sér til hvers þessa nafns! Quindi parlò Gangleri: — Straordinario è il numero di nomi che gli avete dato! In fede mia, dev'essere una grande sapienza quella che riesca a comprendere e discernere tutti gli eventi che hanno portato a ciascuno di questi nomi!
20g Þá segir Hár: — Mikil skynsemi er at rifja vandliga þat upp. En þó er þér þat skjótast at segja at flest heiti hafa verit gefin af þeim atburð at svá margar sem eru greinir tungnanna í veröldunni, þá þykkjask allar þjóðir þurfa at breyta nafni hans til sinnar tungu til ákalls ok bæna fyrir sjálfum sér. En sumir atburðir til þessa heita hafa gerzk í ferðum hans, ok er þat fǿrt í frásagnir, ok muntu eigi mega fróðr maðr heita, ef þú skalt eigi kunna segja frá þeim stórtíðindum.

Quindi disse Hár: — Una grande intelligenza occorre per comprenderli correttamente, tuttavia in breve ti dico che molti nomi gli sono stati dati per il fatto che al mondo vi sono diverse lingue e dunque tutti i popoli pensarono che occorresse tradurre il suo nome nella propria lingua per poterlo invocare e pregare essi stessi. Alcuni di questi nomi hanno tuttavia origine dai suoi viaggi, che sono tramandati nelle cronache, e non puoi essere chiamato saggio se non sei capace di raccontare questi grandi eventi.

       

21

Hér segir frá Þór ok ríki hans ok Bilskírni

Qui si narra di Þórr, del suo potere, e di Bilskírnir  
21a Þá mælti Gangleri: — Hver eru nöfn ásanna annarra, eða hvat skulu þeir at hafask, eða hvat hafa þeir gört til frama? Quindi parlò Gangleri: — Quali sono i nomi degli altri Æsir, qual è il loro ruolo e cos'hanno compiuto di importante?
21b

Hár segir: — Þórr er þeira framast, sá er kallaðr er Ásaþórr eða Ökuþórr. Hann er sterkastr allra guðanna ok manna. Hann á þar ríki er Þrúðvangar heita, en höll hans heitir Bilskírnir. Í þeim sal eru fimm hundrað gólfa ok fjórir tigir, þat er hús mest svá at menn hafa gert.

Disse Hár: — Þórr di loro è il più importante, è chiamato Ásaþórr o Ökuþórr. Egli è più forte fra tutti gli dèi e gli uomini. Suo è quel regno chiamato Þrúðvangar e la sua höll si chiama Bilskírnir. In quella sala ci sono cinquecento e quaranta stanze. È la casa più grande che uomo conosca. NOTA
21c  Svá segir í Grímnismálum: Così si dice nel Grímnismál:
{31}

Fimm hundruð gólfa
ok um fjórum tigum,
svá hygg ek Bilskírni með bugum.
Ranna þeira
er ek rept vita
míns veit ek mest magar.

Cinquecento stanze
e oltre quaranta ancora
credo abbia Bilskírnir, ricca d'archi.
Fra quelle case
che io so avere un tetto
quella di mio figlio è la maggiore.

NOTA
21d Þórr á hafra tvá er svá heita: Tanngnjóstr ok Tanngrisnir, ok reið þá er hann ekr, en hafrarnir draga reiðna. Því er hann kallaðr Ökuþórr. Hann á ok þrjá kostgripi. Einn þeira er hamarrinn Mjölnir, er hrímþursar ok bergrisar kenna þá er hann kemr á lopt, ok er þat eigi undarligt: hann hefir lamit margan haus á feðrum eða frændum þeira. Annan grip á hann beztan, megingjarðar, ok er hann spennir þeim um sik, þá vex honum ásmegin hálfu. Inn þriðja hlut á hann, þann er mikill gripr er í, þat eru járnglófar. Þeira má hann eigi missa við hamarsskaptit. En engi er svá fróðr at telja kunni öll stórvirki hans. En segja kann ek þér svá mörg tíðindi frá honum at dveljask munu stundirnar áðr en sagt er allt þat er ek veit.

Þórr ha due capri che si chiamano Tanngnjóstr e Tanngrisnir e guida quel carro che i due capri tirano. Per questo viene chiamato Ökuþórr. Egli possiede altri tre tesori di grande valore. Uno è il martello Mjöllnir che i giganti di brina e i giganti di montagna ben conoscono quando è sollevato in aria, e non è certo sorprendente: esso ha frantumato molte teste fra i loro padri e i loro congiunti. Egli possiede un secondo tesoro, il migliore, Megingjarðar. Quando cinge i suoi fianchi con essa, allora il suo potere divino cresce di metà. Egli possiede ancora una terza cosa, in cui si trova un grande dono: i suoi guanti di ferro. Þórr non può stare senza di essi quando afferra il manico del martello. Nessuno è tanto saggio da poter descrivere la sua grandi imprese, però io potrei raccontarti di lui tante cose che occorrerebbe molto tempo prima di dire tutto quello che so.

NOTA
       

22

[Frá Baldri]

[Di Baldr]  
22a

Þá mælti Gangleri: — Spyrja vil ek tíðinda af fleirum ásunum.

Quindi parlò Gangleri: — Voglio sapere di più riguardo ad altri Æsir.

22b Hár segir: — Annarr son Óðins er Baldr, ok er frá honum gott at segja. Hann er beztr, ok hann lofa allir. Hann er svá fagr álitum ok bjartr svá at lýsir af honum, ok eitt gras er svá hvítt at jafnat er til Baldrs brár. Þat er allra grasa hvítast, ok þar eptir mátþu marka hans fegrð bæði á hár ok á líki. Hann er vitrastr ásanna ok fegrst talaðr ok líknsamastr. En sú náttúra fylgir honum at engi má haldask dómr hans. Hann býr þar sem heitir Breiðablik, þat er á himni. Í þeim stað má ekki vera óhreint, svá sem hér segir: Rispose Hár: — Un altro figlio di Óðinn è Baldr, e ci sono buone cose da dire su di lui. Egli è il migliore e tutti lo elogiano. È così bello di aspetto e così radioso che da lui emana una luce. Una certa erba inoltre ha un fiore così bianco da essere uguale alle sopracciglia di Baldr. Esso è fra tutti i fiori il più bianco e da questo puoi intuire la bellezza di Baldr, sia dei suoi capelli che del suo aspetto. Egli è il più saggio degli Æsir, il più raffinato nel parlare e il più benigno. Una tale virtù lo accompagna che nessuno può opporsi al suo giudizio. Egli abita a Breiðablik, che si trova in cielo. In quel posto nulla di impuro può esistere, come qui si dice: NOTA
{32}

Breiðablik heita
þar er Baldr hefir
sér of gerva sali,
í því landi
er ek liggja veit
fæsta feiknstafi.

Breiðablik si chiama
lassù, ove Baldr
eretta ha la sua sala
una terra quella
che io lontana so
da funeste rune.

NOTA
       

23

[Frá Njörði ok Skaða]

[Di Njörðr e Skaði]  
23a

Hinn þriði áss er sá er kallaðr er Njörðr, hann býr á himni þar sem heitir Nóatún. Hann ræðr fyrir göngu vinds ok stillir sjá ok eld. Á hann skal heita til sæfara ok til veiða. Hann er svá auðigr ok fésæll at hann má gefa þeim auð landa eða lausafjár er á hann heita til þess. Eigi er Njörðr ása ættar. Hann var upp fǿddr í Vanaheimum, en vanir gísluðu hann goðunum ok tóku í mót at ása gíslingu þann er Hǿnir heitir. Hann varð at sætt með goðunum ok vönum. Njörðr á þá konu er Skaði heitir, dóttir Þjaza jötuns. Skaði vill hafa bústað þann er átt hafði faðir hennar, þat er á fjöllum nökkvorum þar sem heitir Þrymheimr, en Njörðr vill vera nær sæ. Þau sættusk á þat at þau skyldu vera níu vetr í Þrymheimi, en þá aðra níu at Nóatúnum. En er Njörðr kom aptr til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta:

Il terzo áss è chiamato Njörðr. Egli abita in cielo, nel luogo chiamato Nóatún. Governa il corso dei venti e placa il mare e il fuoco. È lui che si deve invocare per navigare e per cacciare. Egli è così opulento e prosperoso che può ampiamente donare a loro terre e armenti ed è lui che si deve invocare per queste cose. Njörðr non è della stirpe degli Æsir. È stato allevato nel Vanaheimr, ma i Vanir lo diedero in ostaggio agli dèi e presero in cambio in ostaggio colui che si chiama Hǿnir. Egli divenne il segno di riconciliazione fra gli dèi e i Vanir. Njörðr ha in moglie quella donna chiamata Skaði, figlia del gigante Þjazi. Skaði vuole avere la dimora che ricevette da suo padre, che si trova fra certe montagne nel posto chiamato Þrymheimr, ma Njörðr vuole stare vicino al mare. Essi stabilirono che sarebbero stati per nove notti a Þrymheimr e altre nove in Nóatún. Ma quando Njörðr tornò a Nóatún dai monti, allora cantò queste strofe:

23b
{33}

Leið erumk fjöll,
varka ek lengi á:
nætr einar níu.
Úlfa þytr
mér þótti illr vera
hjá söngvi svana.

Sgraditi mi sono i monti
non vi rimasi a lungo:
nove sole notti.
L'ululato dei lupi
soave non mi parve
come il canto dei cigni.

NOTA
23c

Þá kvað Skaði þetta:

Quindi Skaði cantò questo:

{34}

Sofa ek ne máttak
sævar beðjum á
fugls jarmi fyrir.
Sá mik vekr
er af víði kømr
morgun hverjan már.

Dormire non posso
su guanciali di mare
per lo stridor d'uccelli;
sveglia mi tiene
chi da lungi vola
il gabbiano ogni mattino.

23d

Þá fór Skaði upp á fjallit ok bygði í Þrymheimi, ok ferr hon mjök á skíðum ok með boga ok skýtr dýr. Hon heitir Öndurguð eða Öndurdís. Svá er sagt:

In seguito Skaði tornò sui monti, abitò in Þrymheimr e per la maggior parte del tempo va sugli sci e abbatte le fiere. Ella si chiama Öndurgoð o Öndurdís. Così è detto:

NOTA
{35}

Þrymheimr heitir
er Þjazi bjó,
sá hinn ámátki jötunn,
en nú Skaði byggvir
skír brúðr guða
fornar toptir föður.

Þrymheimr si chiama
ove Þjazi abitava,
il gigante spaventoso,
ma ora Skaði vi dimora
degna sposa degli dèi
nell'antica dimora del padre.

NOTA
       
24

Frá börnum Njarðar

Dei figli di Njörðr  
24a

Njörðr í Nóatúnum gat síðan tvau börn, hét sonr Freyr en dóttir Freyja. Þau váru fögr álitum ok máttug. Freyr er hinn ágætasti af ásum. Hann ræðr fyrir regni ok skini sólar, ok þar með ávexti jarðar, ok á hann er gott at heita til árs ok friðar. Hann ræðr ok fésælu manna. En Freyja er ágætust af ásynjum, hon á þann bǿ á himni er Fólkvangar heita, ok hvar sem hon ríðr til vígs, þá á hon hálfan val, en hálfan Óðinn, svá sem hér segir:

Njörðr a Nóatún generò due figli. Il maschio si chiamò Freyr, la femmina Freyja. Essi erano belli d'aspetto e potenti. Freyr è il più illustre fra gli Æsir: governa sulla pioggia e sulla luce del sole e quindi anche sui frutti della terra. È buona cosa dunque invocarlo per l'abbondanza e la pace. Egli governa anche la salute degli uomini. Freyja invece è la più illustre delle ásynjur. Ella ha quella dimora in cielo che si chiama Fólkvangr e ovunque lei cavalchi in battaglia, riceve metà dei caduti, mentre l'altra è di Óðinn, come qui è detto:

{36}

Fólkvangr heitir,
en þar Freyja ræðr
sessa kostum í sal.
Hálfan val
hon kýss hverjan dag,
en hálfan Óðinn á.

Fólkvangr ha nome
ove Freyja dirime
nella sala i seggi.
Metà dei caduti
lei sceglie ogni giorno,
e metà prende Óðinn.

NOTA
24b Salr hennar, Sessrýmnir, hann er mikill ok fagr. En er hon ferr, þá ekr hon köttum tveim ok sitr í reið. Hon er nákvæmust mönnum til á at heita, ok af hennar nafni er þat tignar nafn er ríkiskonur eru kallaðar freyjur. Henni líkaði vel mansöngr. Á hana er gott at heita til ásta. La sua sala, Sessrúmnir, è grande e bella. Quando viaggia siede su un carro tirato da due gatti. È molto premurosa verso gli uomini che la pregano e dal suo nome deriva quell'onorevole titolo con cui le nobildonne sono chiamate: freyjur. A lei sono gradite le canzoni d'amore ed è buona cosa rivolgersi a lei per questioni d'amore. NOTA
       

Hversu biðja skal ásinn, ok frá Braga ok Heimdall

Come si debbano pregare gli dèi, di Bragi e di Heimdallr

25

[Frá Tý]

[Di Týr]  
25a

Þá mælti Gangleri: — Miklir þykkja mér þessir fyrir sér æsirnir, ok eigi er undarligt at mikill kraptr fylgi yðr, er þér skuluð kunna skyn goðanna ok vita hvert biðja skal hverrar bǿnarinnar. Eða eru fleiri enn goðin?

Quindi parlò Gangleri: — Grandiosi mi sembrano questi Æsir e non stupisce che un grande potere sia con voi, che avete avuto in sorte la conoscenza degli dèi e, per ciascuna richiesta, sapete quali di essi debbano essere invocati. Esistono altri dei ancora?

25b

Hár segir: — Sá er enn áss er Týr heitir. Hann er djarfastr ok bezt hugaðr, ok hann ræðr mjök sigri í orrostum. Á hann er gott at heita hreystimönnum. Þat er orðtak at sá er týhraustr, er um fram er aðra menn ok ekki sésk fyrir. Hann var vitr svá at þat er mælt at sá er týspakr er vitr er. Þat er eitt mark um djarfleik hans, þá er æsir lokkuðu Fenrisúlf til þess at leggja fjöturinn á hann, Gleipni, þá trúði hann þeim eigi at þeir mundu leysa hann, fyrr en þeir lögðu honum at veði hönd Týrs í munn úlfsins. En þá er æsir vildu eigi leysa hann, þá beit hann höndina af, þar er nú heitir úlfliðr, ok er hann einhendr ok ekki kallaðr sættir manna.

Disse Hár: — Vi è ancora quel áss chiamato Týr. Egli è il più ardito e coraggioso e possiede grande potere per la vittoria in battaglia. A lui è bene che si rivolgano i guerrieri. C'è un detto secondo cui viene chiamato týrhraustr colui che supera gli altri uomini e non teme nulla. Egli è anche saggio, difatti è detto týspakr chi si rivela essere il più saggio. Questa fu una prova del suo coraggio: quando gli Æsir indussero il lupo Fenrir a farsi legare con il laccio Gleipnir, questi non credette che in seguito l'avrebbero lasciato andare, finché Týr non mise la sua mano nella sua bocca come pegno. Quando però gli Æsir non vollero liberare il lupo, questi strappò con un morso la mano da quello che ora si chiama úlfliðr. Per questo Týr ha una mano sola e non può chiamarsi certo un riconciliatore per gli uomini. NOTA
       

26

[Frá Braga ok Iðunni]

[Di Bragi e Iðunn]  
26a

Bragi heitir einn, hann er ágætr at speki ok mest at málsnild ok orðfimi. Hann kann mest af skáldskap, ok af honum er bragr kallaðr skáldskapr, ok af hans nafni er sá kallaðr bragr karla eða kvenna er orðsnild hefir framar en aðrir, kona eða karlmaðr. Kona hans er Iðunn, hon varðveitir í eski sínu epli þau er goðin skulu á bíta þá er þau eldask, ok verða þá allir ungir, ok svá mun vera allt til ragnarøkrs.

Bragi si chiama un dio, famoso per la sua saggezza, ma soprattutto per la sua eloquenza e abilità con le parole. Conosce benissimo l'arte poetica, che da lui è chiamata bragr e dal suo nome viene infatti chiamato bragr karl, se uomo, o bragr kvenna, se donna, chi possieda un'eloquenza superiore agli altri. Sua moglie è Iðunn, che conserva nel suo scrigno di frassino le mele che gli dèi devono mangiare quando diventano vecchi per poter tornare tutti giovani e così sarà sempre, fino al ragnarøkkr.

NOTA
26b

Þá mælir Gangleri: — Allmikit þykki mér guðin eiga undir gæzlu eða trúnaði Iðunnar.

Quindi parlò Gangleri: — Una grande cosa, io penso, gli dèi hanno affidato alla custodia e alla buona fede di Iðunn.

26c Un po' Þá mælir Hár ok hló við: — Nær lagði þat ófǿru einu sinni. Kunna mun ek þar af at segja, en þó skaltu nú fyrst heyra fleiri nöfn ásanna. Quindi parlò Hár, ridendo forte: — Una volta si corse un grave rischio. Te ne potrò raccontare in seguito, ma adesso devi prima ascoltare il nome degli altri Æsir.
       

27

[Frá Heimdalli]

[Di Heimdallr]  
27a

Heimdallr heitir einn, hann er kallaðr hvíti áss, hann er mikill ok heilagr. Hann báru at syni meyjar níu ok allar systr. Hann heitir ok Hallinskíði ok Gulltanni, tenn hans váru af gulli. Hestr hans heitir Gulltoppr. Hann býr þar er heita Himinbjörg við Bifröst. Hann er vörðr guða ok settr þar við himins enda at gæta brúarinnar fyrir bergrisum. Hann þarf minna svefn en fugl. Hann sér jafnt nótt sem dag hundrað rasta frá sér. Hann heyrir ok þat er gras vex á jörðu eðr ull á sauðum ok allt þat er hæra lætr. Hann hefir lúðr þann er Gjallarhorn heitir, ok heyrir blástr hans í alla heima. Heimdalar sverð er kallat höfuð manns.

Un altro dio si chiama Heimdallr. Egli è chiamato il bianco áss, è grande e venerabile. Lo misero alla luce nove fanciulle, tutte sorelle. Egli si chiama anche Hallinskíði e Gullintanni, poiché i suoi denti erano d'oro. Il suo cavallo si chiama Gulltoppr. Egli abita in quel posto chiamato Himinbjörg, presso Bifröst. Egli è il guardiano degli dèi: risiede lassù, alla fine del cielo, per vegliare sul ponte l'arrivo dei giganti di montagna. Necessita di meno sonno di un uccello e vede ugualmente bene di notte come di giorno a cento leghe di distanza. Ode l'erba crescere sulla terra e la lana sulle pecore e tutto ciò che ha un suono più alto. Possiede quel corno che si chiama Gjallarhorn, il cui squillo si ode per tutti i mondi. La spada di Heimdallr è chiamata testa d'uomo.

NOTA
27b Svá segir hér: Così qui è detto:
{37}

Himinbjörg heita,
en þar Heimdall
kveða valda véum.
Þar vörðr guða
drekkr í væru ranni
glaðr hinn góða mjöð.

Himinbjörg si chiama
ove Heimdallr
dicono regga dimora.
Qui il divino custode
beve nella comoda villa
felice il buon idromele.

NOTA
27c

Ok enn segir hann sjálfr í Heimdallargaldri:

E ancora dice egli stesso nel Heimdallargaldr:

{38}

Níu em ek mǿðra mögr,
níu em ek systra.

Da nove madri io sono nato,
di nove sorelle io sono il figlio.

NOTA
       

28

[Frá Heði]

[Di Höðr]  
28a Höðr heitir einn ássinn, hann er blindr. ǿrit er hann sterkr, en vilja mundu guðin at þenna ás þyrfti eigi at nefna, þvíat hans handaverk munu lengi vera höfð at minnum með guðum ok mönnum.

Un áss si chiama Höðr. Egli è cieco, la sua forza è straordinaria, ma gli dèi vorrebbero che questo áss non fosse nominato, poiché il suo intervento rimarrà a lungo impresso nella memoria di dei e uomini.

NOTA
       

29

[Frá Víðari]

[Di Víðarr]  
29a Víðarr heitir inn þögli áss. Hann hefir skó þykkan. Hann er sterkr næst því sem Þórr. Af honum hafa guðin mikit traust í allar þrautir.

Víðarr si chiama l'áss silenzioso. Egli indossa una scarpa pesante, è forte quasi come Þórr e di lui gli dèi hanno grande fiducia per tutte le imprese più ardue.

NOTA
       

30

[Frá Vála]

[Di Váli]  
30a Áli eða Váli heitir einn, sonr Óðins ok Rindar. Hann er djarfr í orrostum ok mjök happskeytr.

Áli o Váli si chiama un áss figlio di Óðinn e di Rindr. Egli è coraggioso in battaglia e un esperto tiratore.

       

31

[Frá Ulli]

[Di Ullr]  
31a Ullr heitir einn, sonr Sifjar, stjúpsonr Þórs. Hann er bogmaðr svá góðr ok skíðfǿrr svá at engi má við hann keppask. Hann er ok fagr álitum ok hefir hermanns atgervi. Á hann er ok gott at heita í einvígi.

Ullr si chiama un áss, figlio di Sif e figliastro di Þórr. È un arciere così capace ed è così bravo ad andare sugli sci che nessuno può contendere con lui. È anche bello d'aspetto e possiede il valore di un guerriero. È bene rivolgersi a lui per i duelli.

       
32

[Frá Forseta]

[Di Forseti]  
32a

Forseti heitir sonr Baldrs ok Nönnu Nepsdóttur. Hann á þann sal á himni er Glitnir heitir, en allir er til hans koma með sakarvandræði, þá fara allir sáttir á braut. Sá er dómstaðr beztr með guðum ok mönnum.

Forseti si chiama il figlio di Baldr e di Nanna figlia di Nepr. Sua è quella sala in cielo che si chiama Glitnir. Tutti coloro che da lui si recano per risolvere controversie, fanno ritorno riconciliati. Quello è il miglior tribunale fra gli dèi e gli uomini.

 
32b Svá segir hér: Così qui è detto:
{39}

Glitnir heitir salr,
hann er gulli studdr
ok silfri þakðr it sama,
en þar Forseti
byggir flestan dag
ok svæfir allar sakar.

Glitnir si chiama la sala
incolonnata d'oro
e ricoperta d'argento
proprio là Forseti
l'intero giorno resta
e cheta ogni contesa.

NOTA
       

33

Hér segi frá æsi Loka

Qui si narra dell'áss Loki  
33a Sá er enn talðr með ásum er sumir kalla rógbera ásanna ok frumkveða flærðanna ok vömm allra guða ok manna. Sá er nefndr Loki eða Loptr, son Fárbauta jötuns. Móðir hans heitir Laufey eða Nál, brǿðr hans eru þeir Býleistr ok Helblindi. Loki er fríðr ok fagr sýnum, illr í skaplyndi, mjök fjölbreytinn at háttum. Hann hafði þá speki umfram aðra menn er slǿgð heitir ok vélar til allra hluta. Hann kom ásum jafnan í fullt vandræði ok opt leysti hann þá með vélræðum. Kona hans heitir Sigyn, son þeira Nari eða Narfi Si annovera ancora fra gli Æsir colui che taluni chiamano il calunniatore degli Æsir, origine della falsità e disgrazia per tutti gli dèi e degli uomini. Questi è chiamato Loki o Loptr, figlio del gigante Fárbauti. Sua madre è Laufey o Nál, suoi fratelli sono Býleistr e Helblindi. Loki è bello e avvenente alla vista, malvagio nell'animo e molto volubile nel temperamento. Egli ricevette più di ogni altro quella capacità che si chiama astuzia e ordisce inganni in tutte le occasioni. Egli condusse sempre gli Æsir a grandi affanni, anche se poi spesso li soccorse con i suoi inganni. Sua moglie si chiama Sigyn e il loro figlio si chiama Nari o Narfi.
       

34

[Frá börnum Loka ok bundinn Fenrisúlfr]

[Dei figli di Loki e la cattura del lupo Fenrir]  
34a

Enn átti Loki fleiri börn. Angrboða heitir gýgr í Jötunheimum. Við henni gat Loki þrjú börn. Eitt var Fenrisúlfr, annat Jörmungandr (þat er Miðgarðsormr), þriðja er Hel.

Loki ebbe ancora altri figli. Angrboða si chiama una gigantessa dello Jötunheimr con cui Loki ebbe tre figli. Uno fu il lupo Fenrir, il secondo Jörmungandr (che è il Miðgarðsormr), la terza è Hel.

NOTA
34b

En er goðin vissu til at þessi þrjú systkin fǿddusk upp í Jötunheimum ok goðin rökðu til spádóma at af systkinum þessum mundi þeim mikit mein ok óhapp standa, ok þótti öllum mikils ills af væni, fyrst af móðerni ok enn verra af faðerni. Þá sendi Allföðr til guðin at taka börnin ok fǿra sér. Ok er þau kómu til hans, þá kastaði hann orminum í inn djúpa sæ, er liggr um lönd öll, ok óx sá ormr svá at hann liggr í miðju hafinu of lönd öll ok bítr í sporð sér. Hel kastaði hann í Niflheim ok gaf henni vald yfir níu heimum, at hon skyldi skipta öllum vistum með þeim er til hennar váru sendir, en þat eru sóttdauðir menn ok ellidauðir. Hon á þar mikla bólstaði ok eru garðar hennar forkunnar hávir ok grindr stórar. Éljúðnir heitir salr hennar, Hungr diskr hennar, Sultr knífr hennar, Ganglati þrællinn, Ganglöt ambátt, Fallandaforað þresköldr hennar er inn gengr, Kör sæing, Blíkjandaböl ársali hennar. Hon er blá hálf en hálf með hörundarlit, því er hon auðkend ok heldr gnúpleit ok grimmlig.

Gli dèi però seppero che questi tre fratelli venivano allevati nello Jötunheimr e scoprirono grazie a un vaticinio che da essi sarebbero giunti per loro gravi danni e sventure. A tutti sembrava in arrivo un grande male, per primo dalla madre, ma ancora peggio dal padre, allora Allföðr inviò gli dèi a prendere i fanciulli e portarglieli. Quando arrivarono da lui, egli scagliò il serpente nelle profondità del mare che sta attorno a tutte le terre; questo serpente crebbe così tanto che ora giace nel mezzo dell'oceano, circondando tutte le terre, e morde la sua stessa coda. Gettò quindi Hel nel Niflheimr e le diede il potere sopra i Nove Mondi, affinché ripartisse tutte le dimore fra coloro che venivano da lei mandati, i quali sono gli uomini morti per malattia o di vecchiaia. Laggiù ella dispone di un vasto territorio, le sue mura sono altissime e i suoi cancelli enormi. Éljúðnir si chiama la sua sala, Hungr il suo piatto, Sultr il suo coltello, Ganglati il suo servo, Ganglöt la sua serva, Fallandaforað la sua soglia, ove si entra, Kör è il suo letto, Blíkjandaböl il suo ornamento. Il suo colorito è per metà di livido e per metà color carne, per cui ha un aspetto ben riconoscibile, severo e terribile.

NOTA
34c

Úlfinn fǿddu æsir heima ok hafði Týr einn djarfleik til at ganga at úlfnum ok gefa honum mat. En er guðin sá hversu mikit hann óx hvern dag, ok allar spár sögðu at hann mundi vera lagðr til skaða þeim, þá fengu æsir þat ráð at þeir gerðu fjötur allsterkan er þeir kölluðu Lǿðing, ok báru hann til úlfsins ok báðu hann reyna afl sitt við fjöturinn. En úlfinum þótti sér þat ekki ofrefli ok lét þá fara með sem þeir vildu. It fyrsta sinn er úlfrinn spyrndi við, brotnaði sá fjöturr. Svá leystisk hann ór Lǿðingi.

Gli Æsir portarono il lupo nella loro casa e solo Týr aveva il coraggio di avvicinarlo e di nutrirlo. Quando però gli dèi videro quanto crescesse ogni giorno e tutte le profezie indicavano che fosse destinato a distruggerli, allora gli Æsir attuarono questo stratagemma: realizzarono una catena resistentissima, che chiamarono Lǿðingr, la portarono al lupo e gli chiesero di provare la sua forza contro di essa; al lupo non sembrò al di là delle proprie forze e quindi lasciò far loro ciò che volevano. Al primo sforzo che fece il lupo la catena si ruppe e così fu libero da Lǿðingr.

34d Því næst gerðu æsirnir annan fjötur hálfu sterkara er þeir kölluðu Dróma, ok báðu enn úlfinn reyna þann fjötur ok tölðu hann verða mundu ágætan mjök at afli, ef slík stórsmíði mætti eigi halda honum. En úlfrinn hugsaði at þessi fjöturr var sterkr mjök, ok þat með at honum hafði afl vaxit síðan er hann braut Leyðing. Kom þat í hug at hann mundi verða at leggja sik í hættu ef hann skyldi frægr verða, ok lét leggja á sik fjöturinn. Ok er æsir tölðusk búnir, þá hristi úlfrinn sik ok laust fjötrinum á jörðina ok knúðisk fast at, spyrndi við, braut fjöturinn svá at fjarri flugu brotin. Svá drap hann sik ór Dróma. Þat er síðan haft fyrir orðtak at leysi ór Leyðingi eða drepi ór Dróma, þá er einnhverr hlutr er ákafliga sóttr. Allora gli Æsir fecero un'altra catena, di metà più forte, che chiamarono Drómi e che chiesero ancora al lupo di provare, dicendogli che sarebbe diventato molto famoso per la sua forza, se una catena fatta con tale maestria non fosse stato in grado di trattenerlo. Il lupo quindi pensò che questa catena fosse molto resistente, ma anche che la sua forza era cresciuta da quando aveva spezzato Lǿðingr. Concluse quindi che, se voleva diventare famoso, doveva esporsi al pericolo e si lasciò mettere la catena. Quando gli Æsir si dissero pronti, allora il lupo si scosse, sbatté la catena per terra, la agitò con forza, scalciò e la ruppe, finché i frammenti volarono lontano, e così sfuggì da Drómi. È da allora che esiste il detto «liberarsi di Lǿðingr» o «sfuggire da Drómi» per riferirsi a qualcosa di eccessivamente gravoso.
34e Eptir þat óttuðusk æsirnir at þeir mundu eigi fá bundit úlfinn. Þá sendi Allföðr þann er Skírnir er nefndr, sendimaðr Freys, ofan í Svartálfaheim til dverga nökkurra ok lét gera fjötur þann er Gleipnir heitir. Hann var gjörr af sex hlutum: af dyn kattarins ok af skeggi konunnar ok af rótum bjargsins ok af sinum bjarnarins ok af anda fisk[s]ins ok af fogls hráka. Dopo questo gli Æsir temettero di non poter legare il lupo. Allföðr mandò il messaggero di Freyr, che si chiama Skírnir, giù nello Svartálfaheimr, presso certi nani dai quali fecero forgiare il laccio che si chiama Gleipnir. Questo era fatta di sei cose: rumore di gatto, barba di donna, radice di roccia, tendini d'orso, respiro di pesce e saliva di uccello.
34f Ok þóttu vitir eigi áðr þessi tíðindi, þá máttu nú finna skjótt hér sönn dæmi at eigi er logit at þér: sét muntþú [hafa] at konan hefir ekki skegg ok engi dynr verðr af hlaupi kattarins ok eigi eru rǿtr undir bjarginu. Ok þat veit trúa mín at jafnsatt er þat allt er ek hefi sagt þér, þótt þeir sé sumir hlutir er þú mátt eigi reyna. E sebbene tu non comprenda ancora queste cose, qui potrai subito trovare la vera prova che nessuna menzogna ti sia stata raccontata: avrai visto che le donne non hanno barba, che privo di suono è il balzo del gatto e che non v'è radice sotto la roccia. E, in fede mia, ugualmente vero è tutto ciò che ti ho detto, anche se di alcune cose non puoi avere esperienza.
34g

Þá mælti Gangleri: — Þetta má ek at vísu skilja at satt er. Þessa hluti má ek sjá er þú hefir nú til dǿma tekit. En hvernig varð fjöturrinn smíðaðr?

Quindi parlò Gangleri: — Posso comprendere che questo sia per certo vero e capisco anche queste cose che hai portato come prove. Ma in che modo venne forgiato il laccio?

34h

Hár segir: — Þat kann ek þér vel segja. Fjöturrinn varð sléttr ok blautr sem silkirǿma en svá traustr ok sterkr sem nú skaltu heyra. Þá er fjöturrinn var fǿrðr ásunum, þökkuðu þeir vel sendimanni sitt eyrindi. Þá fóru æsirnir út í vatn þat er Ámsvartnir heitir, í hólm þann er Lyngvi er kallaðr, ok kölluðu með sér úlfinn, sýndu honum silkibandit ok báðu hann slíta ok kváðu vera nökkvoru traustara en líkindi þǿtti á fyrir digrleiks sakar, ok seldi hverr öðrum ok treysti með handa afli, ok slitnaði eigi. En þó kváðu þeir úlfinn slíta mundu.

Disse Hár: — Questo te lo posso ben dire. Il laccio era leggero e morbido come un nastro di seta, ma sicura e resistente come ora puoi udire. Quando fu portata agli Æsir, essi ringraziarono di cuore il messaggero per il suo servigio. Poi se ne andarono preso quel lago che si chiama Ámsvartnir, su quell'isola che si chiama Lyngvi e, chiamato a loro il lupo, gli mostrarono la striscia di seta e gli chiesero di romperla, avvertendolo che era qualcosa di più resistente di quanto non apparisse dalle sue dimensioni. Se la passarono l'un l'altro provandola con la forza delle proprie mani ed essa non si strappò, però dissero che il lupo avrebbe potuto romperla.

34i

Þá svarar úlfrinn: «Svá lízk mér á þenna dregil sem ønga frægð munak af hljóta þótt ek slíta í sundr svá mjótt band. En ef þat er gört með list ok væl, þótt þat sýnisk lítit, þá kemr þat band eigi á mína fǿtr».

Il lupo rispose: «Io credo che non otterrò alcuna gloria facendo a pezzi una striscia così sottile. Se però è stata fatta con un ingannevole artificio, sebbene appaia sottile, allora quella striscia non legherà mai le mie zampe».

34j

Þá sögðu æsirnir at hann mundi skjótt sundr slíta mjótt silkiband, er hann hafði fyrr brotit stóra járnfjötra, «en ef þú fær eigi þetta band slitit, þá muntu ekki hræða mega goðin, enda skulum vér þá leysa þik».

Allora gli Æsir risposero che avrebbe potuto facilmente strappare un sottile nastro di seta lui, che prima era riuscito a rompere robuste catene di ferro, «ma se non sei capace di rompere questa striscia, allora non potrai far paura agli dèi e quindi noi ti libereremo».

34k

Úlfrinn segir: «Ef þér bindið mik svá at ek fæk eigi leyst mig, þá skollit þér svá at mér mun seint verða at taka af yðr hjálp. Ófúss em ek at láta þetta band á mik leggja. En heldr en þér frýið mér hugar, þá leggi einnhverr hönd sína í munn mér at veði at þetta sé falslaust gert».

Disse il lupo: «Se mi legate in modo che io non mi possa liberare, passerà poi molto tempo prima che verrete in mio aiuto. Io non voglio essere legato con questo nastro, ma invece di sfidare il mio coraggio, qualcuno di voi metta piuttosto la propria mano nella mia bocca come pegno che tutto ciò si svolge in buona fede».

34l

En hverr ásanna sá til annars ok þótti nú vera tvau vandræði, ok vildi engi sína hönd fram selja fyrr en Týr lét fram hönd sína hǿgri ok leggr í munn úlfinum. En er úlfrinn spyrnir, þá harðnaði bandit, ok því harðara er hann brauzk um, því skarpara var bandit. Þá hlógu allir nema Týr. Hann lét hönd sína.

Ciascuno degli Æsir guardò l'altro e a ciascuno parve che la disgrazia fosse raddoppiata. Nessuno voleva perdere la propria mano, finché Týr non levò la propria destra e la mise in bocca al lupo. Quando il lupo prese a scalciare, la striscia si indurì e più forte egli tirava, più il nastro si stringeva. Allora tutti risero, tranne Týr: lui aveva perso la sua mano.

34m

Þá er æsirnir sá at úlfrinn var bundinn at fullu, þá tóku þeir festina er ór var fjötrinum, er Gelgja heitir, ok drógu hana gögnum hellu mikla, sú heitir Gjöll, ok festu helluna langt í jörð niðr. Þá tóku þeir mikinn stein ok skutu enn lengra í jörðina, sá heitir Þviti, ok höfðu þann stein fyrir festarhælinn. Úlfrinn gapði ákafliga ok feksk um mjök ok vildi bíta þá. Þeir skutu í munn honum sverði nökkvoru. Nema hjöltin við neðra gómi, en efra gómi blóðrefill. Þat er gómsparri hans. Hann grenjar illiliga ok slefa renn ór munni hans, þat er á sú er Ván heitir. Þar liggr hann til ragnarøkrs.

Quando gli Æsir videro che il lupo era completamente legato, allora presero la cordella che usciva dal nastro, che si chiama Gelgja, e la legarono attorno a un grande macigno, chiamato Gjöll, e lo fissarono in profondità nella terra. Poi presero una grossa pietra, chiamata Þviti, la conficcarono ancora più in profondità nella terra e la usarono come perno. Il lupo spalancava le fauci in modo orribile, dava zampate tutt'attorno e tentava di azzannarli. Gli Æsir gli infilarono in bocca una certa spada, la cui elsa premeva sulla mascella e la punta sul palato, che quindi divenne il suo morso. Da allora il lupo ulula paurosamente e dalla sua bocca esce una bava che forma quel fiume chiamato Ván. Egli resterà così fino al ragnarøkkr.

34n

Þá mælti Gangleri: — Furðu illa barnaeign gat Loki, en öll þessi systkin eru mikil fyrir sér. En fyrir hví drápu æsir eigi úlfinn er þeim er ills ván af honum?

Quindi parlò Gangleri: — Loki ha generato dei figli straordinariamente malvagi, ma sono tutti fratelli molto potenti. Perché gli Æsir non hanno subito ucciso il lupo, se da esso avevano previsto il male?

34o Hár svarar: — Svá mikils virðu goðin vé sín ok griðastaði at eigi vildu þau saurga þá með blóði úlfsins, þótt svá segi spárnar at hann muni verða at bana Óðni. Rispose Hár: — Tanto rispetto avevano gli dèi per la loro casa e santuario, che mai avrebbero voluto sporcarla col sangue del lupo, nonostante le profezie dicessero che sarebbe divenuto l'uccisore di Óðinn.
       

35

Frá ásynjum

Delle ásynjur  
35a Þá mælti Gangleri: — Hveriar eru ásyniurnar? Quindi parlò Gangleri: — Quali sono le ásynjur?
35b Hár segir: — Frigg er ǿzt, hon á þann bǿ er Fensalir heita ok er hann allvegligr. Disse Hár: — Frigg è la principale e possiede quella magnificente dimora che si chiama Fensalir.
35c Önnur er Sága, hon býr á Søkkvabekk ok er þat mikill staðr. La seconda è Sága, che abita a Søkkvabekkr, un grande luogo. NOTA
35d Þriðja er Eir, hon er læknir beztr. La terza è Eir, che è la migliore guaritrice.
35e Fjórða er Gefjun, hon er mær, ok henni þjóna þær er meyjar andask. La quarta è Gefjun, una vergine di cui divengono servitrici coloro che muoiono vergini. NOTA
35f Fimta er Fulla, hon er enn mær ok ferr laushár ok gullband um höfuð. Hon berr eski Friggjar ok gætir skóklæða hennar ok veit launráð með henni. La quinta è Fulla. Anch'ella è vergine, porta i capelli sciolti e un nastro dorato attorno al capo. Porta lo scrigno di frassino di Frigg, si prende cura delle sue scarpe e conosce i suoi segreti.
35g Freyja er tignust með Frigg, hon giptisk þeim manni er Óðr heitir. Dóttir þeira heitir Hnoss, hon er svá fögr at af hennar nafni eru hnossir kallaðar þat er fagrt er ok gersemligt. Óðr fór í braut langar leiðir, en Freyja grætr eptir, en tár hennar er gull rautt. Freyja á mörg nöfn, en sú er sök til þess at hon gaf sér ýmis heiti er hon fór með ókunnum þjóðum at leita Óðs. Hon heitir Mardöll ok Hörn, Gefn, Sýr. Freyja átti Brísingamen. Hon er kölluð Vanadís. Freyja è insieme a Frigg la più venerata. Ha sposato l'uomo chiamato Óðr. La loro figlia si chiama Hnoss, la quale è talmente bella che dal suo nome viene chiamato hnossir ciò che è bello e prezioso. Óðr se ne andò via per viaggi lontani e Freyja si mise a piangere per lui lacrime che erano di oro rosso. Freyja possiede svariati nomi e questo perché lei stessa se ne diede molti quando viaggiò fra genti sconosciute in cerca di Óðr. Ella si chiama Mardöll, Hörn, Gefn, Sýr. Freyja possiede la collana Brísingamen ed è anche chiamata signora dei Vanir. NOTA
35h Sjaunda Sjöfn, hon gætir mjök til at snúa hugum manna til ásta, kvenna ok karla. Af hennar nafni er elskuginn kallaðr sjafni. La settima è Sjöfn, la quale si occupa principalmente di indurre l'animo delle persone ad amare, sia uomini che donne, e dal suo nome il sentimento amoroso è chiamato sjafni. NOTA
35i Átta Lofn, hon er svá mild ok góð til áheita at hon fær leyfi af Alföðr eða Frigg til manna samgangs, kvenna ok karla, þótt áðr sé bannat eða þvertekit. Fyrir því er af hennar nafni lof kallat, ok svá þat er lofuð er mjök af mönnum. L'ottava è Lofn; lei è così gentile e buona verso chi la invoca, che ottenne il permesso da Allföðr e da Frigg di unire uomini e donne in matrimonio, anche quando in precedenza questo fosse proibito o interdetto. È dal suo nome che tale concessione si chiama lof e per ottenerla gli uomini la pregano molto. NOTA
35j Níunda Vár, hon hlýðir á eiða manna ok einkamál er veita sín á milli konur ok karlar. Því heita þau mál várar. Hon hefnir ok þeim er brigða. La nona è Vár, che ode le promesse e gli accordi che si stringono fra donne e uomini. Per questo tali accordi sono detti várar. E lei inoltre punisce chi non li rispetta. NOTA
35k Tíunda Vör, hon er ok vitr ok spurul svá at engi hlut má hana leyna. Þat er orðtak at kona verði vör þess er hon verðr vís. La decima è Vör; è saggia e indagatrice, tanto che non le si può nascondere nulla. C'è un'espressione secondo cui una donna viene detta vör quando diventa consapevole di qualcosa. NOTA
35l Ellipta Syn, hon gætir dura í höllinni ok lýkr fyrir þeim er eigi skulu inn ganga, ok hon er sett til varnar á þingum fyrir þau mál er hon vill ósanna. Því er þat orðtak at syn sé fyrir sett þá er hann neitar. L'undicesima è Syn, che bada la porta della sala e la chiude davanti a coloro che non devono entrare. Ella si leva anche in assemblea contro le accuse che vuole negare. Da qui il detto che si pone una smentita [syn] quando si respinge [un'accusa]. NOTA
35m Tólfta Hlín, hon er sett til gæzlu yfir þeim mönnum er Frigg vill forða við háska nökkvorum. Þaðan af er þat orðtak at sá er forðask hleinir. La dodicesima è Hlín; lei è posta a guardia di coloro che Frigg desidera salvare da qualche pericolo, da cui si chiama hleinir colui che si salva. NOTA
35n

Þrettánda Snotra, hon er vitr ok látprúð. Af hennar heiti er kallat snotr kona eða karlmaðr sá er vitr maðr er.

La tredicesima è Snotra, che è saggia e di modi gentili. Dal suo nome viene detto snotr l'uomo o la donna che è di temperamento mite. NOTA
35o Fjórtánda Gná, hana sendir Frigg í ýmsa heima at eyrindum sínum. Hon á þann hest, er renn lopt ok lög, er heitir Hófvarpnir. Þat var eitt sinn er hon reið at vanir nökkvorir sá reið hennar í loptinu. La quattordicesima è Gná, che viene mandata da Frigg in contrade lontane per le proprie ambasciate. Ella va su quel destriero che corre per aria e per mare, chiamato Hófvarpnir. Una volta mentre cavalcava, uno dei Vanir vide la sua corsa attraverso l'aria. NOTA
35p Þá mælti einn: Allora disse così:
{40}

Hvat þar flýgr?
Hvat þar ferr
eða at lopti líðr?

Chi vola in alto?
Cos'è che corre
e in aria sfreccia?

35q

Hon svarar:

Ella rispose:

{41}

Ne ek flýg,
þó ek fer
ok at lopti líðk
á Hófvarpni
þeim er Hamskerpir
gat við Garðrofu.

Non volo in alto
sebbene corra
e in aria sfrecci
su Hófvarpnir
che Hamskerpir
ebbe con Garðrofa.

35r Af Gnár nafni er svá kallat at þat gnefar er hátt ferr. Dal nome di Gná deriva il verbo gnæfa, «volare in alto».
35s Sól ok Bil eru talðar með ásynjum, en sagt er fyrri eðli þeira. Sól e Bil sono annoverate fra le ásynjur, ma di loro si è già detto prima. NOTA
       

36

[Frá valkyrium]

[Delle valchirie]  
36a

Enn eru þær aðrar er þjóna skulu í Valhöll, bera drykkju ok gæta borðbúnaðar ok ölgagna.

Ci sono ancora altre [dee] che in Valhöll si occupano di servire, portando bevande, occuparsi delle portate e dei boccali.

36b Svá eru þær nefndar í Grímnismálum: Così esse vengono nominate nel Grímnismál:
{42}

Hrist ok Mist
vil ek at mér horn beri,
Skeggjöld ok Skögul,
Hildr ok Þrúðr,
Hlökk ok Herfjötur,
Göll ok Geirahöð,
Randgríð ok Ráðgríð
ok Reginleif.
Þær bera einherjum öl

Hrist e Mist,
vorrei mi portassero il corno
Skeggjöld e Skögul,
Hildr e Þrúðr,
Hlökk e Herfjötur,
Göll e Geirahöð.
Randgríðr e Ráðgríðr,
Reignaleif,
agli Einherjar portano birra.

NOTA
36c Þessar heita valkyrjor, þær sendir Óðinn til hverrar orrostu. Þær kjósa feigð á menn ok ráða sigri. Guðr, Róta ok norn in yngsta, er Skuld heitir, ríða jafnan at kjósa val ok ráða vígum. Esse si chiamano Valkyrjor e Óðinn le invia a ogni battaglia. Loro scelgono i morituri e assegnano la vittoria. Guðr, Rota e la norna più giovane che si chiama Skuld, accorrono sempre per scegliere i caduti e decidere le battaglie. NOTA
36d Jörð, móðir Þórs, ok Rindr, móðir Vála, eru talðar með ásynjum. Jörð, madre di Þórr, e Rindr, la madre di Váli, sono annoverate fra le ásyniur.
       
37

Freyr fekk Gerðar

Freyr conquista Gerðr  
37a

Gymir hét maðr en kona hans Aurboða, hon var bergrisa ættar. Dóttir þeira er Gerðr, er allra kvenna er fegrst. Þat var einn dag er Freyr hafði gengit í Hliðskjálf ok sá of heima alla. En er hann leit í norðrætt, þá sá hann á einum bǿ mikit hús ok fagrt, ok til þess húss gekk kona, ok er hon tók upp höndum ok lauk hurð fyrir sér þá lýsti af höndum hennar bæði í lopt ok á lög, ok allir heimar birtusk af henni. Ok svá hefndi honum þat mikla mikillæti er hann hafði sezk í þat helga sæti at hann gekk í braut fullr af harmi. Ok er hann kom heim, mælti hann ekki, hvárki svaf hann né drakk. Engi þorði ok krefja hann orða.

Un tale si chiamava Gymir e sua moglie Aurboða, la quale era della stirpe dei giganti di montagna. La loro figlia era Gerðr, che fra tutte le donne era la più bella. Capitò un giorno che Freyr si sedette su Hliðskjálf e vide tutto il mondo. Guardando verso nord, egli vide allora una fattoria con una casa grande e bella verso cui stava avanzando una donna, e quando lei sollevò le braccia e aprì la porta davanti a sé, allora dalle sue mani emanò una luce che si diffuse per l'aria, per il mare e tutti i mondi ricevettero la sua luce. La grande superbia di Freyr si rivoltò quindi contro di lui per essersi seduto in quel sacro seggio ed egli se ne andò via pieno di dolore. Quando tornò a casa non parlò, non mangiò e non bevve. Nessuno si attentò a rivolgergli una parola.

37b Þá lét Njörðr kalla til sín Skírni, skósvein Freys, ok bað hann ganga til Freys ok beiða hann orða ok spyrja hverjum hann væri svá reiðr at hann mælti ekki við menn. En Skírnir kvazk ganga mundu, ok eigi fúss, ok kvað illra svara vera ván af honum. En er hann kom til Freys, þá spurði hann hví Freyr var svá hnipinn ok mælti ekki við menn. Þá svarar Freyr ok sagði at hann hafði sét konu fagra, ok fyrir hennar sakar var hann svá harmsfullr at eigi mundi hann lengi lifa ef hann skyldi eigi ná henni. «Ok nú skaltu fara ok biðja hennar mér til handa ok hafa hana heim hingat hvárt er faðir hennar vill eða eigi, ok skal ek þat vel launa þér». Njörðr fece quindi chiamare a sé Skírnir, servitore di Freyr, e gli disse di andare da lui a chiedere udienza e domandargli perché fosse tanto adirato da non parlare più con nessuno. Skírnir disse che sarebbe andato, ma non volentieri, e aggiunse che da Freyr c'erano da aspettarsi brutte risposte. Quando arrivò da Freyr, gli chiese dunque perché fosse così avvilito da non parlare con nessuno. Allora Freyr rispose e disse di aver visto una bellissima donna e a causa sua era così triste che non sarebbe vissuto a lungo se non l'avesse ottenuta. «E ora dovrai andare e corteggiarla da parte mia e portarla qui, che suo padre voglia o no. Ti ricompenserò bene».
37c Þá svarar Skírnir, sagði svá at hann skal fara sendiferð en Freyr skal fá honum sverð sitt. Þat var svá gott sverð at sjálft vásk. En Freyr lét eigi þat til skorta ok gaf honum sverðit. Skírnir rispose che sarebbe andato a compiere il suo incarico, ma Freyr avrebbe dovuto dargli la sua spada. Essa era una spada così valida che combatteva da sola. Freyr non volle fargliela mancare e gli consegnò la spada.
37d Þá fór Skírnir ok bað honum konunnar ok fekk heitit hennar, ok níu nóttum síðar skyldi hon þar koma er Barrey heitir ok ganga þá at brullaupinu með Frey. En er Skírnir sagði Frey sitt eyrindi, þá kvað hann þetta: Skírnir quindi partì, corteggiò la donna per Freyr e ottenne da lei una promessa: nove notti dopo ella si sarebbe recata in quel luogo che si chiama Barrey e avrebbe celebrato le sue nozze con Freyr. Quando però Skírnir raccontò della sua missione a Freyr, lui recitò queste strofe: NOTA
{43}

Löng er nótt,
löng er önnur,
hvé mega ek þreyja þrjár?
Opt mér mánaðr
minni þótti
en sjá hölf hýnótt.

Lunga è una notte,
lunga è una seconda,
come posso io patirne una terza?
Spesso un mese
più breve mi parve
di questa mezza notte di attesa.

37e

Þessi sök er til er Freyr var svá vápnlauss er hann barðisk við Belja ok drap hann með hjartarhorni.

Questa fu la ragione per cui Freyr era disarmato quando combatté contro Beli e lo uccise con delle corna di cervo.

NOTA
37f

Þá mælti Gangleri: — Undr mikit er þvílíkr höfðingi sem Freyr er vildi gefa sverð svá at hann átti eigi annat jafngott. Geysimikit mein var honum þat þá er hann barðisk við þann er Beli heitir. Þat veit trúa mín at þeirar gjafar mundi hann þá iðrask.

Quindi parlò Gangleri: — È un grande disonore che un condottiero come Freyr abbia voluto donare la propria spada senza avere un'altra di pari fattura. Fu un enorme svantaggio per lui, mentre combatteva contro colui che si chiama Beli. In fede mia, dev'essersi pentito di aver fatto quel dono.

37g Þá svarar Hár: — Lítit mark var þá at er þeir Beli hittusk. Drepa mátti Freyr hann með hendi sinni. Verða mun þat er Frey mun þykkja verr við koma er hann missir sverðsins þá er Muspellssynir fara ok herja. Rispose quindi Hár: — Fu poca cosa quando lui e Beli si scontrarono. Freyr avrebbe potuto vincerlo con una mano sola. Ma capiterà a Freyr di pensare che qualcosa di peggio arrivi, quando gli mancherà la sua spada il giorno che i figli di Múspell arriveranno devastando.
       
38

Frá vist ok drykk með ásum

Del mangiare e del bere presso gli Æsir  
[Frá vist Einherja ok Óðins] [Del cibo degli Einherjar e di Óðinn]
38a

Þá mælti Gangleri: — Þat segir þú at allir þeir menn er í orrostu hafa fallit frá upphafi heims eru nú komnir til Óðins í Valhöll. Hvat hefir hann at fá þeim at vistum? Ek hugða at þar skyldi vera allmikit fjölmenni.

Quindi disse Gangleri: — Tu dici che tutti gli uomini che sono caduti in battaglia dall'inizio del mondo sono ora giunti a Valhöll, da Óðinn. Cos'ha egli da offrire loro per sostentarli? Immagino che là vi sia una folla immensa.

38b Þá svarar Hár: — Satt er þat er þú segir, allmikit fjölmenni er þar, en miklu fleira skal enn verða, ok mun þó oflítit þykkja þá er úlfrinn kemr. En aldri er svá mikill mannfjölði í Valhöll at eigi má þeim endask flesk galtar þess er Sæhrímnir heitir. Hann er soðinn hvern dag ok heill at aptni. En þessi spurning er nú spyrr þú, þykki mér líkara at fáir muni svá vísir vera at hér kunni satt af at segja. Andhrímnir heitir steikarinn, en Eldhrímnir ketillinn. Rispose quindi Hár: — Ciò che dici è vero, una grande folla si trova là e diverrà ancora più grande, ma sembrerà comunque troppo piccola quando arriverà il Lupo. Mai però la moltitudine di Valhöll sarà grande abbastanza da finire la carne di quel cinghiale che si chiama Sæhrímnir. Esso viene cotto ogni giorno, ma alla sera è di nuovo intero. Riguardo a ciò che ora domandi, credo proprio che pochi siano abbastanza sapienti da rispondere correttamente. Andhrímnir si chiama il cuoco ed Eldhrímnir il calderone.
38c Svá er hér sagt: Così qui è detto:
{44}

Andhrímnir lætr
í Eldhrímni
Sæhrímni soðinn,
fleska bazt,
at þat fáir vitu
við hvat einherjar alask.

Andhrímnir
dentro Eldhrímnir
Sæhrímnir ha cotto,
delle carni la migliore,
pochi però sanno
come gli Einherjar si nutrano.

NOTA
38d Þá mælti Gangleri: — Hvárt hefir Óðinn þat sama borðhald sem einherjar? Quindi parlò Gangleri: — Óðinn riceve lo stesso pasto degli Einherjar?
38e Hár segir: — Þá vist er á hans borði stendr gefr hann tveim úlfum er hann á, er svá heita: Geri ok Freki, ok ønga vist þarf hann: vín er honum bæði drykkr ok matr. Disse Hár: — Il cibo sul suo tavolo egli lo dà ai due lupi che possiede, i quali si chiamano Geri e Freki. Lui non ha bisogno di mangiare: il vino per lui è sia bevanda che cibo.
38f Svá segir hér: Così qui è detto:
{45}

Gera ok Freka
seðr gunntamiðr
hróðigr Herjaföðr,
en við vín eitt
vápngafigr
Óðinn æ lifir.

Geri e Freki
guerriero e famoso,
li sazia Herjaföðr;
ma di solo vino,
in armi glorioso,
Óðinn sempre vive.

NOTA
38g

Hrafnar tveir sitja á öxlum honum ok segja í eyru honum öll tíðindi þau er þeir sjá eða heyra, þeir heita svá: Huginn ok Muninn. Þá sendir hann í dagan at fljúga um allan heim ok koma þeir aptr at dögurðarmáli. Þar af verðr hann margra tíðinda víss. Því kalla menn hann hrafnaguð, svá sem sagt er:

Due corvi stanno sulle sue spalle e nell'orecchio gli raccontano tutte le le cose che vedono e odono. Si chiamano Huginn e Muninn. Egli li manda di giorno a volare per tutto il mondo e tornano al dögurðarmáli. In questo modo egli è al corrente di molte cose. Perciò gli uomini lo chiamano Hrafnaguð, così come qui è detto:

NOTA
{46}

Huginn ok Muninn
fljúga hverjan dag
jörmungrund yfir.
Óttumk ek Hugin
at hann aptr komi,
þó sjámk ek meir um Munin.

Huginn e Muninn
volano ogni giorno
sopra la vasta Terra.
Paura ho che Huginn
indietro più non torni,
sebbene ancor più tema io per Muninn.

NOTA
       

39

[Frá drykk Einherja]

[Della bevanda degli Einherjar]  
39a

Þá mælti Gangleri: — Hvat hafa einherjar at drykk þat er þeim endisk jafngnógliga sem vistin, eða er þar vatn drukkit?

Quindi chiese Gangleri: — Per gli Einherjar c'è qualcosa da bere che possa bastare per accompagnare il loro cibo, oppure là si beve acqua?

39b Þá segir Hár: — Undarliga spyrðu nú, at Allföðr mun bjóða til sín konungum eða jörlum eða öðrum ríkismönnum ok muni gefa þeim vatn at drekka, ok þat veit trúa mín at margr kemr sá til Valhallar er dýrt mundi þykkjask kaupa vatnsdrykkinn ef eigi væri betra fagnaðar þangat at vitja, sá er áðr þolir sár ok sviða til banans. Disse quindi Hár: — È strano che tu adesso chieda se Allföðr possa chiamare a sé regnanti, nobili e altri uomini di rango e dar loro da bere acqua. E in fede mia, tanti giungerebbero a Valhöll pensando di aver pagato a caro prezzo quell'acqua da bere, se non vi fosse un miglior desco a cui sfamarsi per chi in precedenza ha sofferto atroci dolori nel momento della morte.
39c Annat kann ek þér þaðan segja. Geit sú er Heiðrún heitir stendr uppi á Valhöll ok bítr barr af limum trés þess er mjök er nafnfrægt, er Léraðr heitir, en ór spenum hennar rennr mjöðr sá er hon fyllir skapker hvern dag. Þat er svá mikit at allir einherjar verða fulldruknir af. Posso raccontarti ancora una cosa. Quella capra che si chiama Heiðrún sta nella parte alta di Valhöll e mangia le bacche dai rami di quel famosissimo albero chiamato Léraðr. Dalle sue mammelle l'idromele scorre copioso, tanto che ogni giorno ne riempie un barile. Questo è così grande da ubriacare tutti gli Einherjar. NOTA
39d Þá mælti Gangleri: — Þat er þeim geysihaglig geit. Forkunnar góðr viðr mun þat vera er hon bítr af! Quindi parlò Gangleri: — È proprio una capra utile per loro. Dev'essere poi prodigioso l'albero da cui bruca.
39e Þá mælti Hár: — Enn er meira mark at of hjörtinn Eirþyrni, er stendr á Valhöll ok bítr af limum þess trés, en af hornum hans verðr svá mikill dropi at niðr kemr í Hvergelmi, en þaðan af falla ár þær er svá heita: Síð, Víð, Sekin, Ekin, Svöl, Gunnþró, Fjörm, Fimbulþul, Gipul, Göpul, Gömul, Geirvimul, þessar falla um ásabygðir. Þessar eru enn nefndar: Þyn, Vin, Þöll, Böll, Gráð, Gunnþráin, Nýt, Nöt, Nönn, Hrönn, Vína, Veg, Svinn, Þjóðnuma. Quindi disse Hár: — Ancora più notevole è il cervo Eikþyrnir: anche lui si trova in Valhöll e bruca i rami dell'albero [Léraðr]. Dalle sue corna stillano tantissime gocce che cadono in Hvergelmir e da qui nascono i fiumi che così si chiamano: Síð, Víð, Sekin, Ekin, Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul, Gipul, Göpul, Gömul, Geirvimul. Questi ultimi scorrono attorno alla dimora degli Æsir. Si annoverano ancora questi: Þyn, Vin, Þöll, Höll, Gráð, Gunnþráin, Nýt, Nöt, Nönn, Hrönn, Vína, Vegsvinn, Þjóðnuma.
       
40

[Um stǿrð Valhallar]

[L'imponenza di Valhöll]  
40a

Þá mælti Gangleri: — Þetta eru undarlig tíðindi er nú sagðir þú. Geysimikit hús mun Valhöll vera, allþröngt mun þar opt vera fyrir durum.

Quindi disse Gangleri: — Sono cose meravigliose queste che dici. Valhöll dev'essere un meraviglioso edificio e dev'esservi spesso un grande affollamento davanti alle porte.

40b Þá svarar Hár: — Hví spyrr þú eigi þess hversu margar dyrr eru á Valhöll eða hversu stórar? Ef þú heyrir þat sagt þá muntu segja at hitt er undarligt ef eigi má ganga út ok inn hverr er vill. En þat er með sönnu at segja at eigi er þrøngra at skipa hana en ganga í hana. Rispose quindi Hár: — Perché non chiedi piuttosto quante porte ci siano a Valhöll o quanto grandi? Se tu lo udissi, diresti che sarebbe sorprendente se non potesse entrare e uscire chiunque lo voglia. Tuttavia si può rettamente dire che non vi sia più affollamento nel trovar posto di quanto ve ne sia nell'entrare.
40c Hér máttu heyra í Grímnismálum: Puoi sentir dire nel Grímnismál:
{47}

Fimm hundruð dura
ok of fjórum tugum,
svá hygg ek Valhöll vera.
Átta hundruð einherja
ganga senn ór einum durum
þá er þeir fara með vitni at vega.

Le porte cinquecento
e ancor quaranta
io penso a Valhöll siano.
Ottocento Einherjar
da ciascuna porta insieme usciranno
quando il lupo affronteranno.

NOTA
       
41

[Frá skemtan Einherja]

[Il passatempo degli Einherjar]  
41a

Þá mælti Gangleri: — Allmikill mannfjölði er í Valhöll, svá njóta trú minnar at allmikill höfðingi er Óðinn er hann stýrir svá miklum her. Eða hvat er skemtun einherjanna þá er þeir drekka eigi?

Quindi parlò Gangleri: — Un'enorme folla si trova nella Valhöll. E per quanto posso comprendere, Óðinn è un grandissimo condottiero, lui che comanda un esercito così grande. Ma qual è il passatempo degli Einherjar quando non bevono?

41b Hár segir: — Hvern dag þá er þeir hafa klæzk, þá hervæða þeir sik ok ganga út í garðinn ok berjask ok fellr hverr á annan. Þat er leikr þeira. Ok er líðr at dögurðarmáli, þá ríða þeir heim til Valhallar ok setjask til drykkju, svá sem hér segir: Disse Hár: — Ogni giorno, dopo essersi vestiti, si armano ed escono nel cortile, dove lottano e si abbattono l'un l'altro. Questo è il loro svago. Quando si avvicina l'ora del dagverðr, allora tornano alla Valhöll, la loro casa, e siedono a bere, così come qui si dice:
{48}

Allir einherjar
Óðins túnum í
höggvask hverjan dag.
Val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,
sitja meir um sáttir saman.

Gli Einherjar tutti
alla corte di Óðinn
ogni giorno si battono.
Il caduto essi scelgono
dalla battaglia ritornano,
poi in concordia siedono insieme.

NOTA
41c En satt er þat er þú sagðir: mikill er Óðinn fyrir sér. Mörg dǿmi finnask til þess. Svá er hér sagt í orðum sjálfra ásanna: Ciò che dici comunque è vero: Óðinn è assai potente e molti segni vi sono a prova di questo. Così è detto nelle parole degli stessi Æsir:
{49}

Askr Yggdrasils
hann er ǿztr viða,
en Skíðblaðnir skipa,
Óðinn ása,
en jóa Sleipnir,
Bifröst brúa,
en Bragi skálda,
Hábrók hauka,
en hunda Garmr.

Il frassino Yggdrasill
è il più grande degli alberi
e Skíðblaðnir delle navi,
Óðinn degli Æsir
e Sleipnir dei cavalli,
Bifröst dei ponti
e Bragi dei bardi,
Hábrók dei falchi,
e fra i cani Garmr.

NOTA
       
42

Frá því er er Loki gat Sleipni við Svaðilfǿra

Di quando Loki concepì Sleipnir insieme con Svaðilfǿri  
42a Þá mælti Gangleri: — Hverr á þann hest Sleipni? Eða hvat er frá honum at segja?

Quindi parlò Gangleri: — Chi possiede quel cavallo, Sleipnir, e cosa c'è da dire su di esso?

42b Hár segir: — Eigi kanntu deili á Sleipni ok eigi veiztu atburði af hverju hann kom, en þat mun þér þykkja frásagnar vert. Disse Hár: — Tu non puoi conoscere le abilità di Sleipnir e le circostanze della sua nascita, ma la cosa ti parrà degna di esser narrata.
42c Þat var snimma í öndverða bygð goðanna, þá er goðin höfðu sett Miðgarð ok gert Valhöll, þá kom þar smiðr nökkvorr ok bauð at gera þeim borg á þrim misserum svá góða at trú ok ørugg væri fyrir bergrisum ok hrímþursum þótt þeir komi inn um Miðgarð. En hann mælti sér þat til kaups at hann skyldi eignask Freyju, ok hafa vildi hann sól ok mána. Þá gengu æsirnir á tal ok réðu ráðum sínum, ok var þat kaup gert við smiðinn at hann skyldi eignask þat er hann mælti til ef hann fengi gert borgina á einum vetri. En hinn fyrsta sumarsdag, ef nökkvorr hlutr væri ógjörr at borginni, þá skyldi hann af kaupinu. Skyldi hann af øngum manni lið þiggja til verksins. Ok er þeir sögðu honum þessa kosti, þá beiddisk hann at þeir skyldu lofa at hann hefði lið af hesti sínum er Svaðilfǿri heitir. En því réð Loki er þat var til lagt við hann. Si era agli inizi, nei primi tempi in cui gli dèi si erano insediati nella loro dimora, quando avevano appena stabilito Miðgarðr e costruito Valhöll. Un giorno giunse un artigiano che offrì loro di costruire in tre misseri una cittadella così ben fatta da essere solida e protetta contro i giganti di montagna e i giganti di brina, anche qualora fossero arrivati fino in Miðgarðr. Egli chiese però quale ricompensa di poter avere Freyja e voleva anche il sole e la luna. Gli Æsir si riunirono e tennero consiglio e fu pattuito con l'artigiano che avrebbe avuto ciò che chiedeva se avesse costruito la cittadella in un solo inverno; se però il primo giorno d'estate una qualche parte fosse rimasta incompiuta, avrebbe perso la ricompensa. Egli inoltre non doveva ricevere aiuto nel suo lavoro da nessun uomo. Quando gli proposero queste condizioni, egli chiese allora il permesso di poter essere aiutato dal suo cavallo, che si chiamava Svaðilfǿri, e siccome Loki acconsentì, gli fu concesso. NOTA
42d Hann tók til hinn fyrsta vetrardag at gera borgina, en of nætr dró hann til grjót á hestinum. En þat þótti ásunum mikit undr hversu stór björg sá hestr dró, ok hálfu meira þrekvirki g[er]ði hestrinn en smiðrinn. En at kaupi þeira váru sterk vitni ok mörg sǿri, fyrir því at jötnum þótti ekki trygt at vera með ásum griðalaust ef Þórr kvæmi heim, en þá var hann farinn í austrveg at berja tröll. En er á leið vetrinn, þá sóttisk mjök borgargerðin ok var hon svá há ok sterk at eigi mátti á þat leita. En þá er þrír dagar váru til sumars, þá var komit mjök at borghliði. Egli iniziò a costruire la cittadella il primo giorno d'inverno, trasportando le pietre di notte con il cavallo. Agli Æsir parve tuttavia straordinario quanto grandi fossero le pietre portate dal cavallo, il quale svolgeva metà del lavoro in più rispetto all'artigiano. Sul loro accordo però c'erano testimonianze inoppugnabili e numerosi giuramenti, dal momento che i giganti non si sentivano al sicuro quando si trovavano fra gli Æsir privi di un accordo. Soprattutto nel caso fosse tornato a casa Þórr, ma in quei giorni questi se ne era andato a est a combattere i tröll. Così, mentre l'inverno volgeva al termine, l'edificazione della fortezza era molto avanzata e questa era divenuta talmente alta e solida che non poteva essere espugnata. Quando mancavano tre giorni all'estate, i cancelli della città erano quasi terminati.
42e Þá settusk guðin á dómstóla sína ok leituðu ráða, ok spurði hverr annan hverr því hefði ráðit at gipta Freyju í Jötunheima eða spilla loptinu ok himninum svá at taka þaðan sól ok tungl ok gefa jötnum. En þat kom ásamt með öllum at þessu mundi ráðit hafa sá er flestu illu ræðr, Loki Laufeyjarson, ok kváðu hann verðan ills dauða ef eigi hitti hann ráð til at smiðrinn væri af kaupinu, ok veittu Loka atgöngu. En er hann varð hræddr þá svarði hann eiða at hann skyldi svá til haga at smiðrinn skyldi af kaupinu, hvat sem hann kostaði til. Gli dèi allora si sedettero tenendo consiglio e si chiesero l'un l'altro chi avesse consigliato di consegnare Freyja al Jötunheimr o di mandare in rovina aria e cielo privandoli del sole e della luna per consegnarli ai giganti. Fu allora convenuto che dovesse averlo suggerito colui che sempre malconsiglia, ovvero Loki figlio di Laufey, e decretarono di condannarlo a una morte terribile se non avesse fatto in modo che l'artigiano rinunciasse al proprio compenso. Loki fu quindi aggredito e, siccome ebbe una gran paura, giurò che avrebbe fatto in modo, a qualunque costo, che l'artigiano non adempisse all'impegno preso.
42f Ok it sama kveld er smiðrinn ók út eptir grjótinu með hestinn Svaðilfǿra, þá hljóp ór skóginum nökkvorum merr at hestinum ok hrein við. En er hestrinn kendi hvat hrossi þetta var, þá ǿddisk hann ok sleit sundr reipin ok hljóp til merarinnar, en hon undan til skógar ok smiðrinn eptir ok vill taka hestinn. En þessi hross hlaupa alla nótt ok dvelsk smíðin þá nótt. Ok eptir um daginn varð ekki svá smíðat sem fyrr hafði orðit. Ok þá er smiðrinn sér at eigi mun lokit verða verkinu, þá fǿrisk smiðrinn í jötunmóð. En er æsirnir sá þat til víss at þar var bergrisi kominn, þá varð eigi þyrmt eiðunum, ok kölluðu þeir á Þór, ok jafnskjótt kom hann, ok því næst fór á lopt hamarrinn Mjölnir, galt þá smíðarkaupit ok eigi sól ok tungl, heldr synjaði hann honum at byggva í Jötunheimum ok laust þat hit fyrsta högg er haussinn brotnaði í smán mola ok sendi hann niðr undir Niflhel. Quella sera stessa, mentre l'artigiano trasportava delle pietre con Svaðilfǿri, uscì fuori da un bosco una giumenta che corse verso il cavallo nitrendo. Quando lo stallone riconobbe che era una cavalla, s'imbizzarrì, strappò le redini e corse dalla giumenta e scappò con essa dentro al bosco, e l'artigiano dietro per riprendersi il cavallo. I due cavalli però corsero tutta la notte e l'artigiano trascorse là la notte e il giorno dopo il lavoro non fu fatto com'era stato fatto prima. Quando l'artigiano vide che il lavoro non poteva essere completato fu preso dallo jötunmóðr. Quando gli Æsir videro chiaramente che era un gigante di montagna, allora non onorarono la loro promessa e chiamarono Þórr, il quale giunse immediatamente vibrando in aria il martello Mjöllnir, pagando in questo modo il compenso dell'artigiano: non col sole o la luna, e non gli concesse nemmeno di abitare nello Jötunheimr. Col primo colpo gli frantumò la testa in mille schegge e lo sprofondò giù oltre il Niflheimr. NOTA
42g En Loki hafði þá ferð haft til Svaðilfǿra at nökkvoru síðar bar hann fyl. Þat var grátt ok hafði átta fǿtr, ok er sá hestr beztr með goðum ok mönnum. Nel frattempo Loki aveva giaciuto con Svaðilfǿri e in seguito diede alla luce un puledro. Esso era grigio, aveva otto zampe ed è il miglior cavallo fra gli dèi e gli uomini.
42h Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:

{50}

Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilug goð,
ok of þat gættusk,
hverr hefði lopt allt
lævi blandit
eða ætt jötuns
Óðs mey gefna.

Tutti giunsero i potenti
nei loro collegi
gli altissimi dei
tennero consiglio,
chi aveva l'aria tutta
di sventura avvolta
o alla stirpe dei giganti
la sposa di Óðr donata.

NOTA
{51}

Á gengusk eiðar,
orð ok sǿri,
mál öll meginlig
er á meðal fóru.
Þórr einn þat vann,
þrunginn móði,
hann sjaldan sitr
er hann slíkt of fregn.

Si ruppe la promessa,
la parola e il voto,
tutti i giuramenti
fra loro stabiliti.
Solo Þórr l'uccise,
terribile nell'ira,
di rado egli pazienta
se tali cose apprende.

       

43

[Frá Skíðblaðni]

[Skíðblaðnir]  
43a Þá mælti Gangleri: — Hvat er at segja frá Skíðblaðni er hann er beztr skipa? Hvárt er ekki skip jafngott sem hann er eða jafnmikit? Quindi parlò Gangleri: — Cosa c'è da dire di Skíðblaðnir, che è la migliore delle navi? C'è qualche altra nave che la eguagli in grandezza?
43b Hár segir: — Skíðblaðnir er beztr skipanna ok með mestum hagleik gerr, en Naglfari er mest skip, þat er á Muspell. Dvergar nökkvorir, synir Ívalda, gerðu Skíðblaðni ok gáfu Frey skipit. Hann er svá mikill at allir æsir megu skipa hann með vápnum ok herbúnaði, ok hefir hann byr þegar er segl er dregit, hvert er fara skal. En þá er eigi skal fara með hann á sæ, þá er hann görr af svá mörgum hlutum ok með svá mikilli list at hann má vefja saman sem dúk ok hafa í pung sínum. Disse Hár: — Skíðblaðnir è la migliore delle navi ed è costruita con grande arte, ma è Naglfar la nave più grande, che sta in Múspell. Alcuni nani, figli di Ívaldi, costruirono Skíðblaðnir e la diedero a Freyr. Essa era così grande che tutti gli Æsir potevano salirvi con armi e armature e ha sempre vento propizio quando la vela è issata, ovunque debba andare. Quando però non c'è bisogno di viaggiare per mare, essa è fatta con materiali così portentosi e con un tale ingegno che la si può ripiegare come un panno e mettersela in borsa.
      NOTA

44

Hér þegir Þriði Qui interviene Þriði [?]
44a Þá mælti Gangleri: — Gott skip er Skíðblaðnir en allmikil fjölkyngi mun við vera höfð áðr svá fái gert. Hvárt hefir Þórr hvergi svá farit at hann hafi hitt fyrir sér svá ríkt eða ramt at honum hafi ofrefli í verit fyrir afls sakar eða fjölkyngi? Quindi parlò Gangleri: — Skíðblaðnir è una buona nave, ma una grande magia dev'essere stata impiegata su di essa per conferirle tali proprietà. È mai capitato a Þórr di trovarsi innanzi a qualcosa di così potente e forte da essere a lui superiore per forza o magia?  
44b Þá mælti Hár: — Fár maðr vættir mik at frá því kunni segja, en margt hefir honum harðfǿrt þótt. En þótt svá hafi verit at nökkvorr hlutr hafi svá verit ramr eða sterkr at Þórr hafi eigi sigr fengit á unnit, þá er eigi skylt at segja frá, fyrir því at mörg dǿmi eru til þess ok því eru allir skyldir at trúa at Þórr er mátkastr. Quindi parlò Hár: — Pochi credo siano in grado di dirlo, tuttavia molte cose per lui sono state ardue da superare. Se comunque vi fosse stato qualche cosa di talmente potente e forte che nemmeno Þórr fosse riuscito a vincere, non sarebbe necessario parlarne, poiché molte prove vi sono a conforto del fatto che Þórr sia il più potente e tutti sono tenuti a crederlo.  
44c Þá mælti Gangleri: — Svá lízk mér sem þess hlutar mun ek yðr spurt hafa er engi er til fǿrr at segja. Quindi parlò Gangleri: — Mi pare di avervi chiesto qualcosa di cui nessuno sia capace di parlare.  
44d Þá mælti Jafnhár: — Heyrt höfum vér sagt frá þeim atburðum er oss þykkja ótrúligir at sannir muni vera. En hér mun sjá sitja nær er vita mun sönn tíðindi af at segja, ok muntu því trúa at hann mun eigi ljúga nú it fyrsta sinn er aldri laug fyrr. Quindi parlò Jafnhár: — Abbiamo udito narrare di eventi che riteniamo incredibili, ma che potrebbero tuttavia essere veri. Qui vicino però siede chi saprà raccontare il vero e tu potrai ben credere che non mentirà ora per la prima volta chi non ha mai mentito in precedenza.  
44e Þá mælti Gangleri: — Hér mun ek standa ok hlýða ef nökkvor órlausn fær þessa máls, en at öðrum kosti kalla ek yðr vera yfirkomna ef þér kunnið eigi at segja þat er ek spyr. Quindi disse Gangleri: — Io starò qui e ascolterò se in seguito a questo discorso otterrò qualche risposta, ma se invece non potrete replicare a ciò che chiedo, vi dichiarerò sconfitti.  
       
Hér hefr sögu Þórs ok Útgarðaloka Qui inizia la saga di Þórr e Útgarðaloki  
44f Þá mælti Þriði: — Auðsýnt er nú at hann vill þessi tíðindi vita þótt oss þykki eigi fagrt at segja. En þér er at þegja. Þat er upphaf þessa máls at Ökuþórr fór með hafra sína ok reið, ok með honum sá áss er Loki er kallaðr. Koma þeir at kveldi til eins búanda ok fá þeir náttstað. En um kveldit tók Þórr hafra sína ok skar báða, eptir þat váru þeir flegnir ok bornir til ketils. En er soðit var, þá settisk Þórr til náttverðar ok þeir lagsmenn. Þórr bauð til matar með sér búandanum ok konu hans ok börnum þeira. Sonr búa hét Þjálfi, en Röskva dóttir. Þá lagði Þórr hafrstökurnar útar frá eldinum ok mælti at búandi ok heimamenn hans skyldu kasta á hafrstökurnar beinunum. Þjálfi, son búanda, helt á lærlegg hafrsins ok spretti á knífi sínum ok braut til mergjar. Þórr dvalðisk þar of nóttina, en í óttu fyrir dag stóð hann upp ok klæddi sik, tók hamarinn Mjölni ok brá upp ok vígði hafrstökurnar. Stóðu þá upp hafrarnir ok var þá annarr haltr eptra fǿti. Þat fann Þórr ok talði at búandinn eða hans hjón mundi eigi skynsamliga hafa farit með beinum hafrsins. Kennir hann at brotinn var lærleggrinn. Allora parlò Þriði: — È ora chiaro che costui voglia conoscere questa storia, nonostante essa appaia sgradita da raccontare. Ora però dovrai tacere. Questa storia iniziò quando Ökuþórr partì con i suoi capri e il suo carro e insieme a lui c'era quell'áss che si chiama Loki. A sera essi giunsero alla casa di un fattore e ricevettero un alloggio per la notte. Durante la serata Þórr prese i suoi capri e li uccise entrambi, dopodiché vennero scuoiati e arrostiti nel calderone. Quando furono cotti, Þórr sedette a cena con i compagni e invitò a mangiare anche il fattore, sua moglie e i loro figli. Il figlio del fattore si chiamava Þjálfi, e la figlia Röskva. Quindi Þórr mise le pelli dei capri lontani dal fuoco e disse al fattore e ai suoi servi di gettare le ossa dei capri sulle pelli. Þjálfi, figlio del fattore, aveva un femore di uno dei capri che incise col suo coltello e lo ruppe per prenderne il midollo. Þórr rimase lì per la notte, ma quando giunse ótta, prima del giorno, si alzò, si vestì e prese il martello Mjöllnir, lo fece roteare e benedisse le pelli dei capri. I capri allora si alzarono, ma uno di essi era zoppo a una delle zampe posteriori. Þórr lo notò e disse che il fattore o un suo domestico non erano stati attenti con una delle ossa del capro. Se ne accorgeva poiché l'osso della coscia era rotto. NOTA
44g

Eigi þarf langt frá því at segja, vita megu þat allir hversu hræddr búandinn mundi vera er hann sá at Þórr lét síga brýnnar ofan fyrir augun, en þat er sá augnanna, þá hugðisk hann falla mundu fyrir sjóninni einni samt. Hann herði hendrnar at hamarskaptinu svá at hvítnuðu knúarnir, en búandinn gerði sem ván var ok öll hjúnin, kölluðu ákafliga, báðu sér friðar, buðu at fyrir kvæmi allt þat er þau áttu. En er hann sá hræzlu þeira, þá gekk af honum móðrinn ok sefaðisk hann ok tók af þeim í sætt börn þeira, Þjálfa ok Rösku, ok gerðusk þau þá skyldir þjónustumenn Þórs ok fylgja þau honum jafnan síðan.

Non occorre però parlarne a lungo: tutti possono immaginare quanto spaventato potesse essere il fattore quando vide che Þórr serrava le sopracciglia sopra gli occhi e, quando intravide quegli occhi, riuscì solamente a cadere bocconi davanti al suo sguardo. Þórr serrò le mani attorno al martello con tanta forza che le sue nocche imbiancarono. Il fattore e tutto il suo seguito fecero allora ciò che c'era da aspettarsi: gridarono fortissimo, implorando misericordia e offrirono come ricompensa tutto quello che avevano. Quando egli vide il loro terrore, la furia abbandonò Þórr, che si placò e come compenso prese i loro figli, Þialfi e Röskva, i quali divennero quindi suoi servitori e da allora lo seguono sempre.  
       
45 [Frá skiptum Þórs ok Skrýmis] [L'incontro fra Þórr e Skrýmir]  
45a Lét hann þar eptir hafra ok byrjaði ferðina austr í Jötunheima ok allt til hafsins, ok þá fór hann út yfir hafit þat it djúpa. En er hann kom til lands, þá gekk hann upp ok með honum Loki ok Þjálfi ok Röskva. Þórr si lasciò i capri alle spalle e cominciò il suo viaggio a est, verso il Jötunnheimr e dritto fino al mare, del quale attraversò quindi le profondità. Giunto a terra, con lui approdarono Loki, Þjalfi e Röskva.  
45b Þá er þau höfðu lítla hríð gengit, varð fyrir þeim mörk stór. Gengu þau þann dag allan til myrkrs. Þjálfi var allra manna fóthvatastr. Hann bar kýl Þórs, en til vista var eigi gott. Dopo che ebbero camminato per un poco, si trovarono davanti una grande foresta e camminarono quindi per tutto il giorno fino all'imbrunire. Þjalfi di tutti gli uomini era il più veloce. Egli portava la borsa di Þórr, ma dentro da mangiare non c'era nulla di buono.  
45c Þá er myrkt var orðit, leituðu þeir sér til náttstaðar ok fundu fyrir sér skála nökkvorn mjök mikinn. Váru dyrr á enda ok jafnbreiðar skálanum. Þar leituðu þeir sér náttbóls. En of miðja nótt varð landskjálpti mikill, gekk jörðin undir þeim skykkjum ok skalf húsit. Þá stóð Þórr upp ok hét á lagsmenn sína ok leituðusk fyrir ok fundu afhús til hǿgri handar í miðjum skálanum ok gengu þanneg. Settisk Þórr í dyrnar, en önnur þau váru innar frá honum ok váru þau hrædd, en Þórr helt hamarskaptinu ok hugði at verja sik. Þá heyrðu þau ym mikinn ok gný. Quando arrivò il buio si cercarono un riparo per la notte e si trovarono davanti un rifugio molto grande. Vi era una porta al suo termine, ampia come tutta la costruzione, ove essi stabilirono il loro alloggio notturno. Attorno a mezzanotte vi fu però un grande terremoto. La terra sotto di loro tremava con violenza e la casa si scuoteva. Þórr allora si levò in piedi e chiamò i suoi compagni, avanzarono nel buio e, in mezzo al salone, sul lato destro, trovarono una camera laterale, ove entrarono. Þórr stava sulla porta, mentre gli altri erano all'interno, dietro di lui ed erano terrorizzati; ma Þórr impugnava il suo martello, pronto a difendersi. Allora udirono un suono roboante e un grande frastuono.  
45d En er kom at dagan, þá gekk Þórr út ok sér hvar lá maðr skamt frá honum í skóginum, ok var sá eigi lítill. Hann svaf ok hraut sterkliga. Þá þóttisk Þórr skilja hvat látum verit hafði of nóttina. Hann spennir sik megingjörðum ok óx honum ásmegin, en í því vaknar sá maðr ok stóð skjótt upp. En þá er sagt at Þór varð bilt einu sinni at slá hann með hamrinum, ok spurði hann at nafni, en sá nefndisk Skrýmir, «en eigi þarf ek», sagði hann, «at spyrja þik at nafni. Kenni ek at þú ert Ásaþórr. En hvárt hefir þú dregit á braut hanzka minn?» Quando si fece giorno, Þórr andò fuori e vide che nella foresta non molto lontano da lui c'era un uomo, il quale non era certo piccolo, che dormiva e russava sonoramente. Þórr quindi poté comprendere quale fosse il rumore che avevano udito durante la notte. Si cinse la cintura della forza e crebbe in lui il potere divino. In quel mentre l'uomo si destò e fu subito in piedi. Fu allora, si dice, che per la prima volta a Þórr mancò il coraggio di colpire col martello. Gli chiese dunque il suo nome e quello disse di chiamarsi Skrýmir. «Io invece non ho bisogno» disse «di chiedere il tuo nome. So che tu sei Ásaþórr. Ma perché hai portato via il mio guanto?» NOTA
45e Seildisk þá Skrýmir til ok tók upp hanzka sinn. Sér Þórr þá at þat hafði hann haft of nóttina fyrir skála, en afhúsit, þat var þumlungrinn hanzkans. Skrýmir allungò la mano e prese il guanto. Þórr vide allora che esso era ciò che durante la notte aveva usato come rifugio e che la stanza laterale era il pollice del guanto.  
45f Skrýmir spurði ef Þórr vildi hafa föruneyti hans, en Þórr játti því. Þá tók Skrýmir ok leysti nest bagga sinn ok bjósk til at eta dögurð, en Þórr í öðrum stað ok hans félagar. Skrýmir bauð þá at þeir legði mötuneyti sitt, en Þórr játti því. Þá batt Skrýmir nest þeira allt í einn bagga ok lagði á bak sér. Hann gekk fyrir of daginn ok steig heldr stórum. En síðan at kveldi leitaði Skrýmir þeim náttstaðar undir eik nökkvorri mikilli. Þá mælti Skrýmir til Þórs at hann vill leggjask niðr at sofna, «en þér takið nestbaggann ok búið til nótturðar yðr». Skrýmir chiese se Þórr desiderasse la sua compagnia, e Þórr disse di si. Skrýmir prese allora il proprio tascapane, lo aprì e si apprestò a fare colazione, mentre Þórr era altrove insieme ai suoi compagni. Skrýmir propose quindi di condividere le provviste e Þórr acconsentì. Quindi Skrýmir unì tutto il cibo in un'unica borsa e se lo mise in spalla. Durante il giorno camminava davanti a loro e faceva grandi passi. Quando fu sera tarda, Skrýmir trovò un riparo per la notte sotto una grande quercia e disse a Þórr che voleva sdraiarsi e dormire «mentre voi prendete il tascapane e preparatevi la cena».  
45g Því næst sofnar Skrýmir ok hraut fast, en Þórr tók nestbaggann ok skal leysa. En svá er at segja, sem ótrúligt mun þykkja, at engi knút fekk hann leyst ok engi álarendann hreyft svá at þá væri lausari en áðr. Ok er hann sér at þetta verk má eigi nýtask þá varð hann reiðr, greip þá hamarinn Mjölni tveim höndum ok steig fram öðrum fǿti at þar er Skrýmir lá ok lýstr í höfuð honum. En Skrýmir vaknar ok spyrr hvárt laufsblað nakkvat felli í höfuð honum, eða hvárt þeir hefði þá matazk ok sé búnir til rekna. Þórr segir at þeir munu þá sofa ganga. Ganga þau þá undir aðra eik. Er þat þér satt at segja at ekki var þá óttalaust at sofa. Skrýmir si mise a dormire e a russare forte, mentre Þórr prese il tascapane e fece per aprirlo. Sembrerà tuttavia incredibile da dire che non riuscì a sciogliere alcun nodo, né ad allentare, seppur di poco, i capi delle corde rispetto a prima. Quando vide che il suo sforzo era inutile divenne furioso, afferrò con due mani il martello Mjöllnir, andò a grandi passi nel posto dove giaceva Skrýmir e lo colpì alla testa. Skrýmir si svegliò e chiese se una foglia fosse caduta sulla sua testa, poi chiese loro se avessero mangiato e fossero pronti per il riposo. Þórr rispose che stavano giusto per andare a dormire. Essi andarono dunque sotto un'altra quercia ed è giusto dirti che nessuno dormì senza timori.  
45h En at miðri nótt þá heyrir Þórr at Skrýmir hrýtr ok sefr fast, svá at dunar í skóginum. Þá stendr hann upp ok gengr til hans, reiðir hamarinn títt ok hart ok lýstr ofan í miðjan hvirfil honum. Hann kennir at hamarsmuðrinn søkkr djúpt í höfuðit. En í því bili vaknar Skrýmir ok mælti: «Hvat er nú, fell akarn nökkvot í höfuð mér? Eða hvat er títt um þik, Þórr?» A mezzanotte Þórr udì che Skrýmir russava e dormiva profondamente, facendo rimbombare la foresta. Allora si alzò, si recò da lui, sollevò in alto il martello e lo abbatté con forza nel mezzo del suo cranio, notando come affondasse profondamente nella testa. In quel momento Skrýmir si svegliò e chiese: «Cosa c'è ora? È caduta una ghianda sulla mia testa? Cosa succede, Þórr  
45i En Þórr gekk aptr skyndiliga ok svarar at hann var þá nývaknaðr, sagði at þá var mið nótt ok enn væri mál at sofa. Þá hugsaði Þórr þat ef hann kvæmi svá í fǿri at slá hann it þriðja högg, at aldri skyldi hann sjá sik síðan; liggr nú ok gætir ef Skrýmir sofnaði fast. Þórr se ne andò rapidamente e rispose che si era appena svegliato, disse che era mezzanotte e che era ancora tempo di dormire. Þórr pensava che se fosse riuscito a sferrare al gigante un terzo colpo, egli non si sarebbe certamente più visto, quindi sedette e andò a vedere se Skrýmir dormisse ancora profondamente.  
45j

En litlu fyrir dagan, hann heyrir þá at Skrýmir mun sofnat hafa, stendr þá upp ok hleypr at honum, reiðir þá hamarinn af öllu afli ok lýstr á þunnvangann þann er upp vissi. Søkkr þá hamarrinn upp at skaptinu, en Skrýmir settisk upp ok strauk of vangann ok mælti: «Hvárt munu foglar nökkvorir sitja í trénu yfir mér? Mik grunar er ek vaknaða at tros nökkvot af kvistunum felli í höfuð mér. Hvárt vakir þú, Þórr? Mál mun vera upp at standa ok klæðask, en ekki eiguð þér nú langa leið fram til borgarinnar er kallat er Útgarðr. Heyrt hefi ek at þér hafið kvisat í milli yðvar at ek væra ekki lítill maðr vexti, en sjá skuluð þér þar stǿrri menn ef þér komið í Útgarð. Nú mun ek ráða yðr heilræði: látið þér eigi stórliga yfir yðr. Ekki munu hirðmenn Útgarðaloka vel þola þvílíkum kögursveinum köpuryrði. En at öðrum kosti hverfið aptr, ok þann ætla ek yðr betra af at taka. En ef þér vilið fram fara, þá stefnið þér í austr, en ek á nú norðr leið til fjalla þessa er nú munuð þér sjá mega».

Poco prima del giorno sentì che Skrýmir si era addormentato, quindi si alzò, gli corse incontro, sollevò il martello e con tutta la sua forza colpì la tempia che era rivolta verso l'alto. Questa volta il martello affondò fino al manico e Skrýmir si alzò, si sfregò le guance chiedendo: «Qualche uccello era per caso appollaiato sull'albero sopra di me? Mi è parso, mentre mi svegliavo, che qualche frasca mi cadesse in testa. Sei sveglio tu, Þórr? È ora di di alzarsi e di vestirsi, non vi resta ancora molto per arrivare alla rocca chiamata Útgarðr. Ho sentito che mormoravate fra di voi che io non sarei un uomo piccolo di levatura, ma se arriverete a Útgarðr, potrete vedere uomini ancora più grandi. Ora vi do un consiglio assennato: non vi comportate con arroganza, poiché gli sgherri di Útgarðaloki non prenderanno bene le beffe di piccoletti come voi. Oppure tornate indietro e penso che sarebbe la cosa migliore per voi da fare. Se però volete andare avanti, allora andate verso est; io invece ora vado a nord verso quei monti che ora potete vedere». NOTA
45k Tekr Skrýmir nestbaggann ok kastar á bak sér ok snýr þvers á braut í skóginn frá þeim, ok eigi er þess getit at æsirnir bæði þá heila hittask. Skrýmir prese il tascapane, se lo gettò sulla schiena, andandosene via per la foresta e si suppone che in quel momento gli æsir non gli augurassero buona fortuna. NOTA
       
46 Frá íþróttum Þórs ok félaga hans [Le imprese di Þórr e dei suoi compagni]  
46a Þórr fór fram á leið ok þeir félagar ok gekk fram til miðs dags. Þá sá þeir borg standa á völlum nökkvorum ok settu hnakkann á bak sér aptr áðr þeir fengu sét yfir upp, ganga til borgarinnar ok var grind fyrir borghliðinu ok lokin aptr. Þórr gekk á grindina ok fekk eigi upp lokit, en er þeir þreyttu at komask í borgina þá smugu þeir milli spalanna ok kómu svá inn, sá þá höll mikla ok gengu þannig. Var hurðin opin. Þá gengu þeir inn ok sá þar marga menn á tvá bekki ok flesta ǿrit stóra. Því næst koma þeir fyrir konunginn, Útgarðaloka, ok kvöddu hann, en hann leit seint til þeira ok glotti um tönn ok mælti: «Seint er um langan veg at spyrja tíðinda. Eða er annan veg en ek hygg, at þessi sveinstauli sé Ökuþórr? En meiri muntu vera en mér lízk þú. Eða hvat íþrótta er þat er þér félagar þykkisk vera við búnir? Engi skal hér vera með oss sá er eigi kunni nökkurs konar list eða kunnandi um fram flesta menn». Þórr prese la sua strada coi suoi compagni e proseguì fino a mezzogiorno. In quel momento essi videro una rocca che stava in mezzo a una pianura e per guardarla dovettero inarcare il collo fino alla schiena prima di riuscire a vederne la sommità. Giunsero fino alla rocca, davanti alle porte, che erano chiuse da un cancello. Þórr andò davanti al cancello e non riuscì ad aprirlo, ma nello sforzo di penetrare dentro la rocca, essi strisciarono fra le sbarre e così le attraversarono. Trovarono allora grande höll, dove entrarono, poiché la porta era aperta. Proseguirono dentro e videro molti uomini seduti su due panche, molti dei quali erano enormi. Giunsero quindi davanti al re Útgarðaloki e lo salutarono, ma lui li osservò lentamente, sogghignò mostrando i denti e disse: «È tardi per chiedere notizie a chi ha percorso una lunga via, ma per via d'altro io chiedo: questo giovanotto è Ökuþórr? Certamente sarai più grande di quanto non mi appaia. Per quali prove tu e i tuoi compagni pensate di esser pronti? Non resterà in mezzo a noi chi non conosce un'arte di qualche tipo o sia astuto più della maggioranza degli uomini».  
46b

Þá segir sá er síðarst gekk, er Loki heitir: «Kann ek þá íþrótt er ek em albúinn at reyna, at engi er hér sá inni er skjótara skal eta mat sinn en ek».

Quindi parlò colui che veniva per ultimo, che si chiamava Loki: «Io posseggo questa abilità, che sono disposto a mettere alla prova: nessuno qui può mangiare cibo più velocemente di me».  
46c Þá svarar Útgarðaloki: «Íþrótt er þat ef þú efnir, ok freista skal þá þessar íþróttar,» kallaði útar á bekkinn at sá er Logi heitir skal ganga á gólf fram ok freista sín í móti Loka. Rispose Útgarðaloki: «Questa sarà un'abilità se riuscirai a dimostrarla e sarà dunque messa alla prova». Chiamò dall'altra estremità della panca uno che si chiama Logi, affinché avanzasse nella sala e si misurasse con Loki.  
46d Þá var tekit trog eitt ok borit inn á hallargólfit ok fyllt af slátri. Settisk Loki at öðrum enda en Logi at öðrum, ok át hvártveggi sem tíðast ok mǿttusk í miðju troginu. Hafði þá Loki etit slátr allt af beinum, en Logi hafði ok etit slátr allt ok beinin með ok svá trogit, ok sýndisk nú öllum sem Loki hefði látit leikinn. Venne allora presa una mangiatoia, posta sul pavimento della sala e riempita di carne. Loki sedette a un capo e Logi all'altro, ciascuno mangiava più veloce che poteva e s'incontrarono nel mezzo del truogolo. Mentre però Loki aveva mangiato la carne fino alle ossa, Logi aveva mangiato tutta la carne con anche le ossa e perfino la mangiatoia. Parve quindi a tutti che Loki avesse perso la sfida.  
46e Þá spyrr Útgarðaloki hvat sá hinn ungi maðr kunni leika, en Þjálfi segir at hann mun freista at renna skeið nökkvor við einhvern þann er Útgarðaloki fær til. Hann segir, Útgarðaloki, at þetta er góð íþrótt ok kallar þess meiri ván at hann sé vel at sér búinn of skjótleikinn ef hann skal þessa íþrótt inna, en þó lætr hann skjótt þessa skulu freista. Stendr þá upp Útgarðaloki ok gengr út, ok var þar gott skeið at renna eptir sléttum velli. Þá kallar Útgarðaloki til sín sveinstaula nökkvorn, er nefndr er Hugi, ok bað hann renna í köpp við Þjálfa. Þá taka þeir it fyrsta skeið, ok er Hugi því framar at hann snýsk aptr í móti honum at skeiðsenda. Útgarðaloki chiese allora cosa fosse in grado di fare il giovane e Þjálfi disse che si sarebbe impegnato a correre in gara con chiunque Útgarðaloki avesse scelto. Allora Útgarðaloki disse che si trattava di una bella idea e che da lui si aspettava che fosse dotato di una buona velocità, sempre che fosse riuscito a dimostrarlo e volle subito predisporre la prova. Útgarðaloki quindi si alzò e andò fuori ove c'era un buon posto per la gara, lungo una zona piana. Chiamò allora un giovane che si chiamava Hugi e gli chiese di correre in gara con Þjálfi. Essi fecero la prima corsa e Hugi era così avanti che, giunto al traguardo, si voltò indietro per andare incontro a Þjálfi.  
46f Þá mælti Útgarðaloki: «Þurfa muntu, Þjálfi, at leggja þik meir fram ef þú skalt vinna leikinn, en þó er þat satt at ekki hafa hér komit þeir menn er mér þykkir fóthvatari en svá». Quindi parlò Útgarðaloki: «Bisognerà, Þjálfi, che tu ti sforzi maggiormente se vuoi vincere la gara, tuttavia è vero che qui non è mai giunto nessuno che fosse più veloce in corsa di così».  
46g Þá taka þeir aptr annat skeið, ok þá er Hugi er kominn til skeiðsenda ok hann snýsk aptr, þá var langt kólfskot til Þjálfa. Fecero un'altra gara e quando Hugi era arrivato al traguardo e si era voltato indietro, c'era ancora un lungo tiro d'arco da Þjálfi.  
46h Þá mælti Útgarðaloki: «Vel þykki mér Þjálfi renna skeiðit, en eigi trúi ek honum nú at hann vinni leikinn. En nú mun reyna er þeir renna it þriðja skeiðit». Parlò quindi Útgarðaloki: «Mi sembra che Þjálfi abbia corso bene, anche se credo che non abbia vinto la gara. Questo però verrà deciso adesso, che corrono il terzo giro».  
46i Þá taka þeir enn skeið, en er Hugi er kominn til skeiðsenda ok snýsk aptr, ok er Þjálfi eigi þá kominn á mitt skeiðit. Þá segja allir at reynt er um þenna leik. Fecero quindi una terza gara, ma quando Hugi arrivò al traguardo e si voltò, Þjálfi non era ancora giunto a metà del percorso. Tutti dissero quindi che la gara aveva avuto il suo esito.  
46j Þá spyrr Útgarðaloki Þór hvat þeira íþrótta mun vera er hann muni vilja birta fyrir þeim, svá miklar sögur sem menn hafa gört um stórvirki hans. Þá mælti Þórr at helzt vill hann þat taka til at þreyta drykkju við einhvern mann. Útgarðaloki chiese dunque a Þórr in quali imprese avesse voluto misurarsi davanti a loro, dato che gli uomini avevano narrato grandi saghe circa la sua grande forza. Þórr disse che più di tutto gli sarebbe piaciuto fare a gare di bevute con qualcuno.  
46k Útgarðaloki segir at þat má vel vera ok gengr inn í höllina ok kallar skutilsvein sinn, biðr at hann taki vítishorn þat er hirðmenn eru vanir at drekka af. Því næst kemr fram skutilsveinn með horninu ok fær Þór í hönd. Útgarðaloki disse che poteva farlo senza problemi. Si recò nella höll, chiamò il suo coppiere e gli ordinò di prendere il vítishorn da cui i suoi bravi erano soliti bere. Il coppiere tornò subito dopo col corno e lo diede in mano a Þórr. NOTA
46l Þá mælti Útgarðaloki: «Af horni þessu þykkir þá vel drukkit ef í einum drykk gengr af, en sumir menn drekka af í tveim drykkjum. En engi er svá lítill drykkjumaðr at eigi gangi af í þrimr». Disse quindi Útgarðaloki: «Si ritiene che bere bene da questo corno significhi vuotarlo in un sol sorso. Ad alcuni occorrono due sorsi, ma nessuno bevitore è così scarso da finirlo in tre sorsi».  
46m Þórr lítr á hornit ok sýnisk ekki mikit, ok er þó heldr langt. En hann er mjök þyrstr, tekr at drekka ok svelgr allstórum ok hyggr at eigi skal þurfa at lúta optar at sinni í hornit. En er hann þraut eyrindit ok hann laut ór horninu ok sér hvat leið drykkinum, ok lízk honum svá sem alllítill munr mun vera at nú sé lægra í horninu en áðr. Þórr guardò il corno e non gli parve grande, anche se era piuttosto lungo. Aveva molta sete, quindi si mise a bere con grande foga e pensò che non avrebbe avuto bisogno di calare ancora il corno su di sé. Quando però il fiato gli venne meno, abbassò il corno e guardò com'era andata la bevuta: gli parve che il liquido rimasto dentro fosse calato pochissimo rispetto a prima.  
46n Þá mælti Útgarðaloki: «Vel er drukkit ok eigi til mikit. Eigi mundak trúa ef mér væri sagt frá at Ásaþórr mundi eigi meira drykk drekka, en þó veit ek at þú munt vilja drekka af í öðrum drykk». Quindi disse Útgarðaloki: «Una buona bevuta, ma certo non enorme. Non avrei mai creduto, se me l'avessero detto, che Ásaþórr non potesse bere un sorso più profondo. So comunque che lo vorrai vuotare con un'altra bevuta».  
46o Þórr svarar øngu, setr hornit á munn sér ok hyggr nú at hann skal drekka meira drykk ok þreytir á drykkjuna sem honum vansk til eyrindi, ok sér enn at stikillinn hornsins vill ekki upp svá mjök sem honum líkar. Ok er hann tók hornit af munni sér ok sér í, lízk honum nú svá sem minna hafi þorrit en í inu fyrra sinni. Er nú gott berandi borð á horninu. Þórr non rispose, si portò il corno davanti alla bocca e pensò di dover fare una gran bevuta e si sforzò di bere finché non gli mancò il respiro. Vide però che la punta del corno non si sollevava tanto quanto egli voleva. Quando allontanò il corno dalla bocca e vi guardò dentro, gli parve che il livello fosse diminuito ancor meno della prima volta, ma era diminuito abbastanza da poterlo muovere senza spandere.  
46p Þá mælti Útgarðaloki: «Hvat er nú, Þórr? Muntu nú eigi sparask til eins drykkjar meira en þér mun hagr á vera? Svá lízk mér, ef þú skalt nú drekka af horninu hinn þriðja drykkinn sem þessi mun mestr ætlaðr. En ekki muntu mega hér með oss heita svá mikill maðr sem æsir kalla þik, ef þú gerir eigi meira af þér um aðra leika en mér lízk sem um þenna mun vera». Quindi disse Útgarðaloki: «Cosa c'è ora, Þórr? Non vorrai risparmiarti per un unica grande bevuta di cui pensi di essere capace? Io credo che se berrai un terzo sorso, converrai che questo dovrà essere il più profondo. Ma non potrai essere chiamato da noi un uomo valente, così come ti ritengono gli Æsir, se non darai miglior prova di te stesso in altre imprese più di quanto non risulti da questa».  
46q Þá varð Þórr reiðr, setr hornit á munn sér ok drekkr sem ákafligast má hann ok þrýtr sem lengst at drykknum. En er hann sá í hornit, þá hafði nú helzt nökkut munr á fengizk. Ok þá býðr hann upp hornit ok vill eigi drekka meira. Þórr allora divenne furioso, si portò il corno alla bocca e bevve quanto più smisuratamente poté, sostenendo la bevuta per tantissimo tempo. Quando guardò dentro il corno, vide che almeno era riuscito a ottenere una certa differenza. Allontanò quindi il corno e non volle più bere.  
46r Þá mælti Útgarðaloki: «Auðsét er nú at máttr þinn er ekki svá mikill sem vér hugðum. En viltu freista um fleiri leika? Sjá má nú at ekki nýtir þú hér af». Disse quindi Útgarðaloki: «Ora è piuttosto evidente che la tua forza non è così grande come pensavamo. Vuoi però affrontare qualche altra prova? Sembra chiaro però che non ne otterrai alcun vantaggio».  
46s Þórr svarar: «Freista má ek enn of nökkura leika. En undarliga mundi mér þykkja, þá er ek var heima með ásum, ef þvílíkir drykkir væri svá litlir kallaðir. En hvat leik vilið þér nú bjóða mér?» Rispose Þórr: «Io posso affrontare alte prove. Avrei comunque trovato strano, quand'ero a casa con gli Æsir, se bevute simili fossero ritenute piccole. Quale prova vuoi ora propormi?»  
46t Þá mælti Útgarðaloki: «Þat gera hér ungir sveinar, er lítit mark mun at þykkja, at hefja upp af jörðu kött minn. En eigi mundak kunna at mæla þvílíkt við Ásaþór ef ek hefða eigi sét fyrr at þú ert miklu minni fyrir þér en ek hugða». Disse Útgarðaloki: «Una cosa che qui fanno i giovani e che sembrerà di ben poco conto: sollevare da terra il mio gatto. Non avrei certo proposto una cosa simile ad Ásaþórr, se prima non avessi visto che vali molto meno di quanto pensassi».  
46u Því næst hljóp fram köttr einn grár á hallargólfit ok heldr mikill, en Þórr gekk til ok tók hendi sinni niðr undir miðjan kviðinn ok lypti upp, en köttrinn beygði kenginn svá sem Þórr rétti upp höndina. En er Þórr seildisk svá langt upp sem hann mátti lengst, þá létti köttrinn einum fǿti, ok fær Þórr eigi framit þenna leik. Quindi balzò in mezzo alla sala un gatto grigio piuttosto grosso. Þórr gli andò vicino, gli mise la propria mano sotto la pancia e lo sollevò, ma il gatto inarcava la schiena tanto quanto Þórr sollevava la mano. Quando Þórr aveva sollevato la mano più in alto che poteva, il gatto aveva alzato solo una zampa e Þórr non riuscì ad avanzare oltre in questa prova.  
46v Þá mælti Útgarðaloki: «Svá fór þessi leikr sem mik varði. Köttrinn er heldr mikill, en Þórr er lágr ok lítill hjá stórmenni því sem hér er með oss». Quindi parlò Útgarðaloki: «Questa prova è andata come avevo previsto. Il gatto è piuttosto grosso, mentre Þórr è debole e piccolo in confronto ai grandi uomini che sono qui con noi».  
46w Þá mælti Þórr: «Svá lítinn sem þér kallið mik, þá gangi nú til einnhverr ok fáisk við mik! Nú em ek reiðr!» Quindi disse Þórr: «Per quanto tu mi chiami piccolo, venga avanti qualcuno e combatta con me! Ora sono furioso!»  
46x Þá svarar Útgarðaloki ok litask um á bekkina ok mælti: «Eigi sé ek þann mann hér inni er eigi mun lítilræði í þykkja at fásk við þik». Ok enn mælti hann: «Sjám fyrst. Kalli mér hingat kerlinguna fóstru mína, Elli, ok fáisk Þórr við hana ef hann vill. Fellt hefir hon þá menn er mér hafa litizk eigi ósterkligri en Þórr er». Útgarðaloki guardò fra le panche e rispose: «Non vedo qui nessuno che non possa ritenere cosa da nulla un combattimento con te». Disse ancora: «Però vediamo: sia chiamata qui davanti l'anziana donna, la mia levatrice Elli, e Þórr combatta con lei, se vuole. Ella però ha abbattuto uomini che non mi sono sembrati meno forti di quanto sia Þórr».  
46y Því næst gekk í höllina kerling ein gömul. Þá mælti Útgarðaloki at hon skal taka fang við Ásaþór. Ekki er langt um at gera. Svá fór fang þat at því harðara er Þórr knúðisk at fanginu, því fastara stóð hon. Þá tók kerling at leita til bragða, ok varð Þórr þá lauss á fótum, ok váru þær sviptingar allharðar ok eigi lengi áðr en Þórr fell á kné öðrum fǿti. . Entrò quindi nella sala una vecchia donna, a cui Útgarðaloki disse che doveva battersi con Ásaþórr. Non c'è bisogno di dilungarsi: nello scontro accadeva che quanta più forza usava Þórr, tanto più ella resisteva. La vecchia provò dunque a muoversi e Þórr perse l'equilibrio e la lotta si fece violenta; dopo non molto a Þórr cedette e cadde su un ginocchio.  
46z Þá gekk til Útgarðaloki, bað þau hætta fanginu ok sagði svá at Þórr mundi eigi þurfa at bjóða fleirum mönnum fang í hans höll. Var þá ok liðit á nótt. Vísaði Útgarðaloki Þór ok þeim félögum til sætis ok dveljask þar náttlangt í góðum fagnaði Si fece allora avanti Útgarðaloki, che impose loro di cessare lo scontro e disse che Þórr non avrebbe più dovuto sforzarsi di combattere contro altri uomini del suo seguito. Così fu e giunse la notte. Útgarðaloki offrì a Þórr e ai suoi compagni un posto e passarono tutta la notte in grande allegria.  
       
47

Skilnaðr Þórs ok Útgarða-Loka

[La separazione di Þórr e Útgarðaloki]  
47a En at morgni þegar dagaði stendr Þórr upp ok þeir félagar, klæða sik ok eru búnir braut at ganga. Þá kom þar Útgarðaloki ok lét setja þeim borð. Skorti þá eigi góðan fagnað, mat ok drykk. En er þeir hafa matazk, þá snúask þeir til ferðar. Útgarðaloki fylgir þeim út, gengr með þeim braut ór borginni. En at skilnaði þá mælti Útgarðaloki til Þórs ok spyrr hvernig honum þykkir ferð sín orðin eða hvárt hann hefir hitt ríkara mann nökkvorn en sik. Þórr segir at eigi mun hann þat segja at eigi hafi hann mikla ósǿmð farit í þeira viðskiptum, «en þó veit ek at þér munuð kalla mik lítinn mann fyrir mér, ok uni ek því illa». Il mattino seguente, mentre albeggiava, Þórr si alzò insieme ai suoi compagni, si vestirono e si prepararono a partire. Venne allora Útgarðaloki e fece preparare per loro un tavolo. Non mancarono buona ospitalità, cibo e bevande, ma quando ebbero mangiato, si misero comunque in viaggio. Útgarðaloki li accompagnò fuori, seguendoli a lungo fuori della rocca e, al momento di separarsi, parlò a Þórr e chiese come pensasse fosse stato il suo viaggio e se avesse incontrato qualcuno più forte di lui. Þórr rispose che non poteva negare di aver subito un grande disonore durante il loro incontro. «So che dirai che sono uomo di poco conto e me ne dispiaccio».  
47b Þá mælti Útgarðaloki: «Nú skal segja þér it sanna er þú ert út kominn ór borginni, at ef ek lifi ok megak ráða þá skaltu aldri optar í hana koma. Ok þat veit trúa mín at aldri hefðir þú í hana komit, ef ek hefða vitat áðr at þú hefðir svá mikinn krapt með þér, ok þú hafðir svá nær haft oss mikilli ófǿru. Parlò quindi Útgarðaloki: «Ti dirò la verità, ora che sei uscito dalla rocca, e se vivrò e vi avrò potere, tu non dovrai più entrarvi. In fede mia, non ci saresti mai entrato, se io avessi saputo prima che tu fossi dotato di tanta forza e che avresti potuto metterci in così grande pericolo.  
47c En sjónhverfingar hefi ek gert þér, svá at fyrsta sinn er ek fann þik á skóginum, kom ek til fundar við yðr. Ok þá er þú skyldir leysa nestbaggann, þá hafðak bundit með grésjárni, en þú fant eigi hvar upp skyldi lúka. En því næst laust þú mik með hamrinum þrjú högg, ok var it fyrsta minzt, ok var þó svá mikit at mér mundi endask til bana ef á hefði komit. En þar er þú sátt hjá höll minni setberg ok þar sáttu ofan í þrjá dali ferskeytta ok einn djúpastan, þar váru hamarspor þín. Setberginu brá ek fyrir höggin, en eigi sátt þú þat. Sappi che ti ho illuso con visioni ingannevoli: innanzitutto fui io a trovarvi nella foresta e io giunsi per scovarvi. Quando tu facesti per aprire il tascapane, io l'avevo legato con un filo di ferro incantato e tu non trovasti il capo da cui slegarlo. Ma poi mi hai sferrato tre colpi col martello e il primo era il più debole, ma era comunque talmente potente che avrebbe potuto uccidermi, se mi avesse raggiunto. Quando poi hai visto vicino alla mia höll una monte appiattito, con tre valli quadrate sulla cima, una delle quali assai profonda, quelli erano i segni del tuo martello. Ho spostato io il monte piatto per parare il colpo, ma tu non te ne sei accorto. NOTA
47d Svá var ok of leikana er þreyttuð við hirðmenn mína. Þá var þat it fyrsta er Loki gerði, hann var mjök soltinn ok át títt. En sá er Logi heitir, þat var villieldr, ok brenndi hann eigi seinna trogit en slátrit. Così è stato anche per le prove che hai sostenuto contro gli uomini del mio seguito, nelle quali il primo a gareggiare è stato Loki. Egli era molto affamato e mangiò a tutta velocità, ma colui che si chiama Logi era vilieldr, il fuoco selvaggio, e bruciò la mangiatoia non più lentamente della carne. NOTA
47e En er Þjálfi þreytti rásina við þann er Hugi hét, þat var hugr minn, ok var Þjálfa eigi vænt at þreyta skjótfǿri hans. Quando Þjalfi gareggiò con colui che si chiama Hugi, quello era hugr, il mio pensiero, e non potevamo certo aspettarci che Þjalfi potesse misurarsi in velocità con esso. NOTA
47f En er þú drakt af horninu ok þótti þér seint líða, en þat veit trúa mín at þá varð þat undr er ek munda eigi trúa at vera mætti. Annarr endir hornsins var út í hafi, en þat sáttu eigi. En nú er þú kemr til sjávarins, þá muntu sjá mega hvern þurð þú hefir drukkit á sænum». Quando poi tu bevesti dal corno e ti sembrava di progredire lentamente, in fede mia quello fu un prodigio che non avrei mai creduto potesse accadere. L'estremità del corno arrivava fuori fino all'oceano, ma tu non lo vedesti. Adesso però che sei arrivato al mare potrai vedere quanto l'hai abbassato bevendolo».  
47g Þat eru nú fjörur kallaðar. È ciò che ora viene chiamato bassa marea. NOTA
47h Ok enn mælti hann: «Eigi þótti mér hitt minna vera vert er þú lyptir upp kettinum, ok þér satt at segja þá hræddusk allir þeir er sá er þú lyptir af jörðu einum fǿtinum. En sá köttr var eigi sem þér sýndisk: þat var Miðgarðsormr, er liggr um lönd öll, ok vansk honum varliga lengðin til at jörðina tǿki sporðr ok höfuð, ok svá langt seildisk þú upp at skamt var þá til himins. Disse egli ancora: «Non mi sembrò meno degno di nota quando tu sollevasti il gatto e invero ti dico che tutti si spaventarono quando videro che gli facesti sollevare da terra una zampa. Quel gatto non era ciò che appariva: era il Miðgarðsormr, che circonda tutte le terre, ma la sua lunghezza bastò appena per tenergli a terra la coda e la testa; tu allungasti tanto il braccio che poco mancava al cielo.  
47i En hitt var ok mikit undr um fangit er þú stótt svá lengi við ok felt eigi meir en á kné öðrum fǿti er þú fekzk við Elli, fyrir því at engi hefir sá orðit ok engi mun verða ef svá gamall er at elli bíðr, at eigi komi ellin öllum til falls. È stato un grande prodigio anche la lotta che tu hai sostenuto tanto a lungo, senza cedere se non con un ginocchio, quando combattesti contro Elli, la vecchiaia, poiché nessuno è mai riuscito e mai nessuno riuscirà a non cadere quando giunge la vecchiaia, se diviene abbastanza vecchio da incontrarla. NOTA
47j Ok er nú þat satt at segja at vér munum skiljask, ok mun þá betr hvárratveggju handar at þér komið eigi optar mik at hitta. Ek mun enn annat sinn verja borg mína með þvílíkum vælum eða öðrum, svá at ekki vald munuð þér á mér fá». E ora bisogna proprio dire che dobbiamo separarci e sarà meglio per entrambe le parti che tu non venga ancora a cercarmi. Un'altra volta difenderò la mia cittadella con simili artifici o con altri ancora, in modo tale che voi non possiate avere potere su di me».  
47k En er Þórr heyrði þessa tölu greip hann til hamarsins ok bregðr á lopt, en er hann skal fram reiða þá sér hann þar hvergi Útgarðaloka. Ok þá snýsk hann aptr til borgarinnar ok ætlask þá fyrir at brjóta borgina. Þá sér hann þar völlu víða ok fagra en ønga borg. Snýsk hann þá aptr ok f[er]r leið sína til þess er hann kom aptr í Þrúðvanga. En þat er satt at segja at þá hafði hann ráðit fyrir sér at leita til ef saman mætti bera fundi þeira Miðgarðsorms, sem síðan varð. All'udire queste parole Þórr afferrò il martello e lo sollevò in aria, ma quando fece per lanciarlo non vide più Útgarðaloki. Tornò alla rocca, deciso a ridurla in mille pezzi, ma al suo posto vide solo una vasta e bella pianura e nessun castello. Si voltò dunque indietro e se ne andò per la sua strada, fino a quando non tornò a Þrúðvangar. A dire il vero egli decise in cuor suo di affrontare ancora il Miðgarðsormr, cosa che in seguito accadde.  
  Nú ætla ek engan kunna þér sannara at segja frá þessi ferð Þórs. Io ritengo che nessuno possa ora raccontarti più fedelmente questo viaggio di Þórr.  
       
48 Hér segir frá því er Þórr fór at draga Miðgarðsorminn Qui si narra di quando Þórr andò a pescare il Miðgarðsormr  
48a Þá mælti Gangleri: — Allmikill er fyrir sér Útgarðaloki, en með vælum ok fjölkyngi ferr hann mjök. En þat má sjá at hann er mikill fyrir sér at hann átti hirðmenn þá er mikinn mátt hafa. Eða hvárt hefir Þórr ekki þessa hefnt? Quindi parlò Gangleri: — Útgarðaloki è davvero forte ed è molto versato in astuzia e magia. La sua grandezza si può vedere dal fatto che abbia al suo seguito delle guardie di siffatta potenza. Però si è mai vendicato Þórr per questo?  
48b Hár svarar: — Eigi er þat ókunnigt, þótt eigi sé frǿðimenn, at Þórr leiðrétti þessa ferðina er nú var frá sagt, ok dvalðisk ekki lengi heima áðr hann bjósk svá skyndiliga til ferðarinnar at hann hafði eigi reið ok eigi hafrana ok ekki föruneyti. Gekk hann út of Miðgarð svá sem ungr drengr ok kom einn aptan at kveldi til jötuns nökkurs, sá er Ymir nefndr. Þórr dvalðisk þar at gistingu of nóttina. Rispose Hár: — È risaputo, anche presso chi non è dotto, che Þórr rimediò a questo viaggio di cui si è ora parlato e rimase a casa non molto a lungo prima di prepararsi a partire così precipitosamente da andare via senza carro, capri né scorta. Egli uscì da Miðgarðr sotto le spoglie di un giovanotto e una sera giunse presso un gigante che aveva nome Hymir, presso cui venne ospitato per la notte. NOTA
48c En í dagan stóð Ymir upp ok klæddisk ok bjósk at róa á sæ til fiskjar. En Þórr spratt upp ok var skjótt búinn ok bað at Ymir skyldi hann láta róa á sæ með sér, en Ymir sagði at lítil liðsemð mundi at honum vera, er hann var lítill ok ungmenni eitt, «ok mun þik kala ef ek sit svá lengi ok útarliga sem ek em vanr». Quando fu giorno Hymir si alzò, si vestì e si preparò per andare a pesca in barca, e anche Þórr saltò su, fu subito pronto e chiese a Hymir di farlo andare in mare con lui. Hymir disse che gli sarebbe stato di scarso aiuto, poiché era un uomo così piccolo e giovane «e gelerai, se andrò a lungo e al largo com'è mia intenzione».  
48d En Þórr sagði at hann mundi róa mega fyrir því frá landi at eigi var víst hvárt hann mundi fyrr beiðask at róa útan, ok reiddisk Þórr jötninum svá at þá var búit at hann mundi þegar láta hamarinn skjalla honum, en hann lét þat við berask, því at hann hugðisk þá at reyna afl sitt í öðrum stað. Hann spurði Ymi hvat þeir skyldu hafa at beitum, en Ymir bað hann fá sér sjálfan beitur. Þá snerisk Þórr á braut þangat er hann sá øxnaflokk nökkvorn er Ymir átti. Hann tók hinn mesta uxann, er Himinhrjótr hét, ok sleit af höfuðit ok fór með til sjávar. Hafði þá Ymir út skotit nökkvanum. Þórr gekk á skipit ok settisk í austrrúm, tók tvær árar ok røri, ok þótti Ymi skriðr verða af róðri hans. Þórr disse che avrebbe potuto remare talmente lontano da terra, che non sapeva se sarebbe stato lui il primo a chiedere di tornare indietro ed era così adirato col gigante che era pronto a scagliargli addosso il martello, ma si trattenne poiché aveva intenzione di provare altrove la sua forza. Chiese dunque a Hymir che cosa avrebbero usato come esca, ma Hymir gli disse di procurarsene una da solo. Þórr si allontanò quindi e andò dove aveva visto una mandria di buoi, che apparteneva a Hymir. Prese il bue più grande, che si chiamava Himinhrjóðr, gli tagliò la testa e con essa andò verso il mare, mentre Hymir aveva già spinto in acqua il nökkvi. Þórr salì in barca e si sedette a poppa, prese due remi e remò. A Hymir parve che le sue vogate producessero una buona velocità. NOTA
48e

Hymir reri í hálsinum fram ok sóttisk skjótt róðrinn. Sagði þá Hymir at þeir váru komnir á þær vaztir er hann var vanr at sitja ok draga flata fiska. En Þórr kvezk vilja róa miklu lengra, ok tóku þeir enn snertiróðr. Sagði Ymir þá at þeir váru komnir svá langt út at hætt var at sitja útar fyrir Miðgarðsormi. En Þórr kvezk mundu róa eina hríð, ok svá gerði, en Hymir var þá allókátr.

Hymir remava a prua e la navigazione procedeva spedita. Hymir disse a un certo punto che erano giunti nelle acque dove voleva fermarsi a pescare sogliole, ma Þórr disse che voleva navigare molto più in là e quindi fecero ancora un breve sforzo. Disse allora Hymir che erano giunti così lontano che sarebbe stato pericoloso spingersi oltre per via del Miðgarðrsormr, ma Þórr rispose che voleva andare avanti ancora un poco, quindi procedette, mentre Hymir era molto turbato.  
48f En þá er Þórr lagði upp árarnar, greiddi hann til vað heldr sterkjan, ok eigi var öngullinn minni eða óramligri. Þar lét Þórr koma á öngulinn oxahöfuðit ok kastaði fyrir borð, ok fór öngullinn til grunns. Ok er þá svá satt at segja at engu ginti þá Þórr miðr Miðgarðsorm en Útgarðaloki hafði spottat Þór, þá er hann hóf orminn upp á hendi sér. Quando Þórr ebbe tirato i remi in barca, preparò una lenza molto resistente e l'amo non era meno grande e robusto. Quindi Þórr infilò la testa del bue nell'amo, la lanciò fuori bordo e l'amo giunse fino al fondale e devo dirti che Þórr ingannò il Miðgarðrsormr non meno di quanto Útgarðaloki avesse beffato Þórr, quando egli aveva sollevato il serpente con la propria mano.  
48g Miðgarðsormr gein yfir oxahöfuðit en öngullinn vá í góminn orminum. En er ormrinn kendi þess, brá hann við svá hart at báðir hnefar Þórs skullu út á borðinu. Þá varð Þórr reiðr ok fǿrðisk í ásmegin, spyrndi við svá fast at hann hljóp báðum fótum gögnum skipit ok spyrndi við grunni, dró þá orminn upp at borði. En þat má segja at engi hefir sá sét ógurligar sjónir, er eigi mátti þat sjá er Þórr hvesti augun á orminn en ormrinn starði neðan í mót ok blés eitrinu. Il Miðgarðrsormr ingoiò la testa del bue, ma l'amo s'incastrò fra le fauci del serpente. Quando il serpente se ne accorse, si dimenò con tanta forza che entrambi i pugni di Þórr urtarono contro il bordo della barca. Þórr era furioso, crebbe nel suo potere divino e si piantò con tanta forza che entrambi i piedi sprofondarono attraverso la barca fin sul fondo del mare e tirò quindi il serpente su a bordo. Si può ben dire che non abbia assistito a scene terribili chi non vide con quali occhi Þórr guardava il serpente, che lo fissava dal basso, stillando veleno.  
48h Þá er sagt at jötunninn Hymir gerðisk litverpr, fölnaði ok hræddisk er hann sá orminn ok þat er særinn fell út ok inn of nökkvann. Ok í því bili er Þórr greip hamarinn ok fǿrði á lopt, þá fálmaði jötunninn til agnsaxinu ok hjó vað Þórs af borði, en ormrinn søktisk í sæinn. En Þórr kastaði hamrinum eptir honum, ok segja menn at hann lysti af honum höfuðit við grunninum, en ek hygg hitt vera þér satt at segja at Miðgarðsormr lifir enn ok liggr í umsjá. En Þórr reiddi til hnefann ok setr við eyra Ymi, svá at hann steyptisk fyrir borð ok sér í iljar honum. En Þórr óð til lands. Si dice poi che il gigante Hymir divenne pallido, livido e fu terrorizzato quando vide il serpente e come il mare si scaraventasse dentro e fuori al nökkvi. Proprio quando Þórr afferrò il martello e lo sollevò in aria, il gigante prese il suo coltello da pesca e tagliò la lenza di Þórr dal capo di banda, così il serpente risprofondò nel mare. Þórr scagliò il martello dietro di esso e alcuni dicono che gli abbia staccato la testa sotto le onde, ma io penso che invece il Miðgarðrsormr viva ancora e giaccia in fondo al mare che circonda la terra. Þórr roteò quindi il pugno e lo affibbiò all'orecchio di Hymir, tanto da farlo volare fuori dalla barca e vedere le piante dei suoi piedi. In seguito Þórr guadò fino a terra.  
       
49 Frá lífláti Baldrs ok för Hermóðs til Heljar Della dipartita di Baldr e del viaggio di Hermóðr nel regno di Hel NOTA
49a Þá mælti Gangleri: — Hafa nökkvor meiri tíðindi orðit með ásunum? Allmikit þrekvirki vann Þórr í þessi ferð. Quindi parlò Gangleri: — Agli Æsir sono capitati altri mirabili avvenimenti? Þórr ha dato prova di grande valore durante questo viaggio.  
49b Hár svarar: — Vera mun at segja frá þeim tíðindum er meira þótti vert ásunum. En þat er upphaf þessar sögu at Baldr inn góða dreymði drauma stóra ok hættliga um líf sitt. En er hann sagði ásunum draumana, þá báru þeir saman ráð sín, ok var þat gert at beiða griða Baldri fyrir alls konar háska. Ok Frigg tók svardaga til þess at eira skyldu Baldri eldr ok vatn, járn ok alls konar málmr, steinar, jörðin, viðirnir, sóttirnar, dýrin, fuglarnir, eitr, ormar. Rispose Hár: — Ci sono da raccontare fatti che parvero ben più gravi agli Æsir. Questa storia ebbe inizio quando Baldr il buono fece sogni grandiosi e terribili che riguardavano la sua vita. Egli raccontò questi sogni agli Æsir, ed essi si radunarono allora in consiglio e fu deciso di proteggere Baldr da ogni tipo di pericolo. Frigg si fece giurare che Baldr sarebbe stato risparmiato da fuoco e acqua, ferro e ogni specie di metallo, pietre, terra, alberi, malanni, belve, uccelli, veleno e serpenti.  
49c En er þetta var gert ok vitat, þá var þat skemtun Baldrs ok ásanna at hann skyldi standa upp á þingum, en allir aðrir skyldu sumir skjóta á hann, sumir höggva til, sumir berja grjóti. En hvat sem at var gert, sakaði hann ekki, ok þótti þetta öllum mikill frami. Quando questo fu stabilito e garantito, allora Baldr e gli Æsir si misero a fare un gioco nel quale lui durante il þing doveva stare in piedi, mentre tutti gli altri dovevano colpirlo, trafiggerlo o lanciargli pietre, ma qualunque cosa gli si facesse non lo feriva, e questo parve a tutti un grande vantaggio. NOTA
49d En er þetta sá Loki Laufeyjarson, þá líkaði honum illa er Baldr sakaði ekki. Hann gekk til Fensalar til Friggjar ok brá sér í konu líki. Þá spyrr Frigg ef sú kona vissi hvat æsir höfðusk at á þinginu. Hon sagði at allir skutu at Baldri, ok þat at hann sakaði ekki. Quando però Loki figlio di Laufey si rese conto di tutto ciò, non gli piacque che nulla potesse ferire Baldr. Si recò dunque a Fensalir da Frigg in aspetto di donna. Quando vide quella donna Frigg le domandò se sapesse cosa gli Æsir facessero nel þing. Ella rispose che tutti colpivano Baldr e che egli non riceveva alcun danno.  
49e Þá mælti Frigg: «Eigi munu vápn eða viðir granda Baldri. Eiða hefi ek þegit af öllum þeim». Disse allora Frigg: «Nessuna arma o nessun legno feriranno Baldr, me lo hanno giurato loro tutti». NOTA
49f Þá spyrr konan: «Hafa allir hlutir eiða unnit at eira Baldri?» Chiese quindi la donna: «Tutte le cose hanno prestato giuramento di risparmiare Baldr  
49g Þá svarar Frigg: «Vex viðarteinungr einn fyrir vestan Valhöll, sá er mistilteinn kallaðr. Sá þótti mér ungr at krefja eiðsins». Rispose Frigg: «A ovest di Valhöll cresce, solo, un virgulto d'albero che si chiama vischio. Mi parve troppo giovane per pretenderne un giuramento».  
49h Því næst hvarf konan á brut. Subito dopo la donna se ne andò via.  
49i En Loki tók mistiltein ok sleit upp ok gekk til þings. En Höðr stóð útarliga í mannhringinum, þvíat hann var blindr. Þá mælti Loki við hann: «Hví skýtr þú ekki at Baldri?» Loki prese dunque il vischio, lo estirpò e si recò al þing. Qui Höðr se ne stava fuori dalla cerchia di persone, poiché era cieco. Loki gli disse: «Perché tu non colpisci Baldr  
49j Hann svarar: «Þvíat ek sé eigi hvar Baldr er, ok þat annat at ek em vápnlauss». Rispose lui: «Perché non vedo dove sia Baldr e anche perché sono privo di arma».  
49k Þá mælti Loki: «Gerðu þó í líking annarra manna ok veit Baldri sǿmð sem aðrir menn. Ek mun vísa þér til hvar hann stendr. Skjót at honum vendi þessum». Disse quindi Loki: «Comportati come gli altri e rendi onore a Baldr insieme a loro. Ti indicherò io dov'è. Tu colpiscilo con questo bastone».  
49l Höðr tók mistiltein ok skaut at Baldri at tilvísun Loka. Flaug skotit í gögnum hann ok fell hann dauðr til jarðar. Ok hefir þat mest óhapp verit unnit með goðum ok mönnum. Höðr prese il vischio e, al segnale di Loki, lo lanciò contro Baldr. Il colpo lo trafisse, egli cadde morto a terra e si verificò in quel momento la maggiore sciagura mai accaduta fra dèi e uomini.  
49m Þá er Baldr var fallinn, þá fellusk öllum ásum orðtök ok svá hendr at taka til hans, ok sá hverr til annars ok váru allir með einum hug til þess er unnit hafði verkit. En engi mátti hefna, þar var svá mikill griðastaðr. En þá er æsirnir freistuðu at mæla, þá var hitt þó fyrr at grátrinn kom upp, svá at engi mátti öðrum segja með orðunum frá sínum harmi. En Óðinn bar þeim mun verst þenna skaða sem hann kunni mesta skyn hversu mikil aftaka ok missa ásunum var í fráfalli Baldrs. Quando Baldr fu caduto, a tutti gli Æsir mancarono le parole e anche la forza nelle mani per afferrarlo; si guardarono l'un l'altro e furono di un solo pensiero su chi avesse potuto ordire un tale misfatto, ma nessuno poté vendicarsi poiché ove si trovavano era un luogo troppo sacro. Quando poi gli Æsir provarono a parlarsi, venne loro soltanto da piangere, cosicché nessuno poté esprimere agli altri il proprio dolore. Ma Óðinn sofferse questa disgrazia più d'ogni altro, poiché era ben cosciente di quale grande delitto e perdita per gli Æsir fosse la dipartita di Baldr.  
49n En er goðin vitkuðusk, þá mælti Frigg ok spurði hverr sá væri með ásum er eignask vildi allar ástir hennar ok hylli, ok vili hann ríða á Helveg ok freista ef hann fái fundit Baldr ok bjóða Helju útlausn, ef hon vill láta fara Baldr heim í Ásgarð. En sá er nefndr Hermóðr inn hvati, sveinn Óðins, er til þeirar farar varð. Þá var tekinn Sleipnir, hestr Óðins, ok leiddr fram, ok steig Hermóðr á þann hest ok hleypti braut. Quando gli dèi si riebbero, allora parlò Frigg e domandò se fra gli Æsir vi fosse uno che volesse per sé tutto il suo amore e il suo favore, che fosse intenzionato a percorrere il sentiero di Hel, cercare di trovare Baldr e offrire a Hel un riscatto per lasciarlo tornare a casa, ad Ásgarðr. Fu Hermóðr l'audace, figlio di Óðinn, colui che si offrì di intraprendere questo viaggio. Venne dunque preso Sleipnir, il cavallo di Óðinn, fu portato avanti e Hermóðr montò in groppa e galoppò lontano.  
49o En æsirnir tóku lík Baldrs ok fluttu til sævar. Hringhorni hét skip Baldrs. Hann var allra skipa mestr, hann vildu goðin fram setja ok gera þar á bálför Baldrs. En skipit gekk hvergi fram. Þá var sent í Jötunheima eptir gýgi þeiri er Hyrrokkin hét, en er hon kom ok reið vargi ok hafði höggorm at taumum, þá hljóp hon af hestinum, en Óðinn kallaði til berserki fjóra at gæta hestsins, ok fengu þeir eigi haldit nema þeir feldi hann. Þá gekk Hyrrokkin á framstafn nökkvans ok hratt fram í fyrsta viðbragði, svá at eldr hraut ór hlunnunum ok lönd öll skulfu. Þá varð Þórr reiðr ok greip hamarinn ok myndi þá brjóta höfuð hennar, áðr en goðin öll báðu henni friðar. Gli Æsir in seguito presero il corpo di Baldr e lo condussero al mare. Hringhorni si chiamava la nave di Baldr e di tutte era la più grande. gli dèi volevano portarla avanti ed erigervi la pira di Baldr, ma la nave non si mosse. Allora fu mandata a chiamare in Jötunheimr la gigantessa chiamata Hyrrokkin, la quale giunse a cavallo di un lupo con una vipera come briglia. Ella scese dal destriero e Óðinn chiamò quattro berserkir a prenderlo, ma essi non riuscirono a tenerlo finché non lo rovesciarono a terra. Quindi Hyrrokkin andò alla prua del nökkvi e alla prima spinta lo mosse, tanto che un fuoco si sprigionò dai tronchi di traino e tutte le terre tremarono. Þórr divenne allora furioso, afferrò il martello e le avrebbe rotto la testa, se tutti gli dèi non l'avessero implorato di risparmiarla.  
49p Þá var borit út á skipit lík Baldrs, ok er þat sá kona hans, Nanna Nepsdóttir, þá sprakk hon af harmi ok dó. Var hon borin á bálit ok slegit í eldi. Þá stóð Þórr at ok vígði bálit með Mjölni, en fyrir fótum hans rann dvergr nökkurr, sá er Litr nefndr, en Þórr spyrndi fǿti sínum á hann ok hratt honum í eldinn, ok brann hann. At þessi brennu sótti margs konar þjóð: fyrst at segja frá Óðni, at með honum fór Frigg ok valkyrjur ok hrafnar hans. En Freyr ók í kerru með gelti þeim er Gullinbursti heitir eða Slíðrugtanni. En Heimdallr reið hesti þeim er Gulltoppr heitir, en Freyja köttum sínum. Þar kømr ok mikit fólk hrímþursa ok bergrisar. Óðinn lagði á bálit gullhring þann er Draupnir heitir. Honum fylgði síðan sú náttúra at hina níundu hverja nótt drupu af honum átta gullhringar jafnhöfgir. Hestr Baldrs var leiddr á bálit með öllu reiði. Venne allora posto sulla nave il corpo di Baldr e quando lo vide sua moglie, Nanna figlia di Nepr, per il dolore il cuore le cedette e morì. Fu posta anche ella sulla pira e venne appiccato il fuoco. Þórr guardava la pira e la consacrò con Mjöllnir, ma davanti ai suoi piedi corse un nano che si chiama Litr. Þórr gli diede un calcio, scagliandolo nel fuoco e questi bruciò. Questo rogo fu visitato da genti di ogni stirpe: il primo da menzionare è Óðinn, con cui andarono Frigg, le Valkyrjur e i suoi corvi, mentre Freyr guidava il carro col cinghiale chiamato Gullinbursti o Slíðrugtanni, Heimdallr cavalcava il destriero chiamato Gulltoppr e Freyja guidava i suoi gatti. Giunsero inoltre molti dei giganti di brina e dei giganti di montagna. Óðinn pose sulla pira quell'anello d'oro che si chiama Draupnir, il quale è di natura tale che ogni nove notti da esso gocciolano otto anelli d'oro di uguale peso. Il cavallo di Baldr infine fu messo sulla pira con tutte le bardature.  
49q En þat er at segja frá Hermóði at hann reið níu nætr døkkva dala ok djúpa svá at hann sá ekki fyrr en hann kom til árinnar Gjallar ok reið á Gjallarbrúna. Hon er þökt lýsigulli. Ma c'è da raccontare di Hermóðr, il quale cavalcò nove notti per valli scure e profonde, tanto che non vedeva nulla, finché non giunse al fiume Gjöll e cavalcò sul Gjallarbrú, il ponte ricoperto di oro splendente. NOTA
49r Móðguðr er nefnd mær sú er gætir brúarinnar. Hon spurði hann at nafni eða ætt ok sagði at hinn fyrra dag riðu um brúna fimm fylki dauðra manna, «en eigi dynr brúin jafnmjök undir einum þér, ok eigi hefir þú lit dauðra manna. Hví ríðr þú hér á Helveg?» Móðguðr si chiama la fanciulla che guarda il ponte. Essa chiese a lui il suo nome e la sua stirpe e disse che il giorno prima erano passati a cavallo cinque eserciti di uomini morti, «ma il ponte non vibra meno sotto di te solo e tu non hai l'aspetto dei morti. Perché stai andando sul sentiero di Hel?».  
49s Hann svarar at «ek skal ríða til Heljar at leita Baldrs. Eða hvárt hefir þú nakkvat sét Baldr á Helvegi?» Egli rispose: «Io devo recarmi da Hel per trovare Baldr. Non hai tu visto Baldr sul sentiero di Hel  
49t En hon sagði at Baldr hafði þar riðit um Gjallarbrú, «en niðr ok norðr liggr Helvegr». Ella disse che Baldr era passato sul Gjallarbrú, «e verso il basso e il nord si snoda il sentiero di Hel».  
49u Þá reið Hermóðr þar til er hann kom at Helgrindum. Þá sté hann af hestinum ok gyrði hann fast, steig upp ok keyrði hann sporum, en hestrinn hljóp svá hart ok yfir grindina at hann kom hvergi nær. Þá reið Hermóðr heim til hallarinnar ok steig af hesti, gekk inn í höllina, sá þar sitja í öndugi Baldr bróður sinn, ok dvalðisk Hermóðr þar um nóttina. En at morni þá beiddisk Hermóðr af Helju at Baldr skyldi ríða heim með honum, ok sagði hversu mikill grátr var með ásum. En Hel sagði at þat skyldi svá reyna hvárt Baldr var svá ástsæll sem sagt er, «ok ef allir hlutir í heiminum, kykvir ok dauðir, gráta hann þá skal hann fara til ása aptr, en haldask með Helju ef nakkvarr mælir við eða vill eigi gráta». Hermóðr cavalcò fino a quando non giunse ai cancelli di Hel. Scese da cavallo, strinse le cinghie, rimontò in sella, lo spronò e il cavallo saltò con tanta foga oltre i cancelli che nemmeno li sfiorò. Hermóðr cavalcò verso una casa, scese da cavallo, entrò nella höll dove vide, seduto sul trono, suo fratello Baldr, e ivi trascorse la notte. Al mattino Hermóðr pregò Hel di lasciar tornare a casa Baldr insieme a lui e raccontò quale grande lutto vi fosse fra gli Æsir. Hel però disse che si doveva prima dimostrare se Baldr fosse tanto amato come si diceva, «e se tutte le cose nel mondo, vive o inanimate, lo piangeranno, allora egli potrà tornare fra gli Æsir, ma rimarrà con Hel se qualcuno si opporrà o se non vorrà piangerlo».  
49v Þá stóð Hermóðr upp, en Baldr leiðir hann út ór höllinni ok tók hringinn Draupni ok sendi Óðni til minja, en Nanna sendi Frigg ripti ok enn fleiri gjafar, Fullu fingrgull. Þá reið Hermóðr aptr leið sína ok kom í Ásgarð ok sagði öll tíðindi þau er hann hafði sét ok heyrt. Hermóðr dunque si alzò e Baldr lo accompagnò fuori della höll, prese l'anello Draupnir per mandarlo a Óðinn come ricordo, mentre Nanna mandò a Frigg una stoffa e altri doni. A Fulla mandò invece un anello d'oro. Quindi Hermóðr riprese la sua strada, giunse ad Ásgarðr e raccontò tutte le cose che aveva visto e udito.  
49w Því næst sendu æsir um allan heim ørindreka at biðja at Baldr væri grátinn ór Helju. En allir gerðu þat, menninir ok kykvendin ok jörðin ok steinarnir ok tré ok allr málmr, svá sem þú munt sét hafa at þessir hlutir gráta þá er þeir koma ór frosti ok í hita. Gli Æsir subito mandarono messaggeri per tutto il mondo a pregare che Baldr fosse pianto per liberarlo da Hel. Tutti lo fecero: gli uomini e tutti i viventi, la terra, le pietre, gli alberi e tutti i metalli, questi nel modo in cui li avrai visti gemere quando vanno fuori dal ghiaccio e dentro le fiamme.  
49x Þá er sendimenn fóru heim ok höfðu vel rekit sín eyrindi, finna þeir í helli nökkvorum hvar gýgr sat, hon nefndisk Þökk. Þeir biðja hana gráta Baldr ór Helju. Quando poi gli ambasciatori tornarono a casa dopo aver ben divulgato il loro messaggio, trovarono in una certa grotta un'orchessa chiamata Þökk, che non voleva piangere Baldr e liberarlo da Hel.  
49y Hon segir: Disse ella:  
 
{52}

Þökk mun gráta
þurrum tárum
Baldrs bálfarar.
Kyks né dauðs
nautka ek karls sonar:
haldi Hel því er hefir.

Aride lacrime
Þökk piangerà
sulla pira di Baldr.
Né vivo nè morto
amai il figlio del karl:
tenga Hel quel che ha.

NOTA
49z En þess geta menn at þar hafi verit Loki Laufeyjarson, er flest hefir illt gert með ásum. Si dice che ella fosse in realtà Loki figlio di Laufey, che molti danni arrecò agli Æsir.  
       
50 [Loki bundin] [Loki imprigionato]  
50a Þá mælti Gangleri: — Allmiklu kom Loki á leið er hann olli fyrst því er Baldr var veginn, ok svá því er hann varð eigi leystr frá Helju. Eða hvárt varð honum þessa nakkvat hefnt? Quindi disse Gangleri: — Un atto gravissimo compì Loki, prima poiché fu la causa dell'uccisone di Baldr e quindi perché questi non poté essere liberato da Hel. Fu punito in qualche modo per questo?  
50b Hár segir: — Goldit var honum þetta svá at hann mun lengi kennask. Þá er guðin váru orðin honum svá reið sem ván var, hljóp hann á braut ok fal sik í fjalli nökkvoru, gerði þar hús ok fjórar dyrr at hann mátti sjá ór húsinu í allar áttir. En opt um daga brá hann sér í lax líki, ok falsk þá þar sem heitir Fránangrsfors. Þá hugsaði hann fyrir sér hverja væl æsir mundu til finna at taka hann í forsinum. En er hann sat í húsinu, tók hann língarn ok reið á ræxna, svá sem net er síðan, en eldr brann fyrir honum. Þá sá hann at æsir áttu skamt til hans, ok hafði Óðinn sét ór Hliðskjálfinni hvar hann var. Hann hljóp þegar upp ok út í ána ok kastaði netinu fram á eldinn. Disse Hár: — Fu punito per questi misfatti in modo che se ne ricorderà a lungo. Quando gli dèi divennero furibondi con lui, come ci si aspettava, egli fuggì lontano e si nascose su un monte e vi costruì una casa con quattro porte, in modo da poter guardare fuori in tutte le direzioni. Spesso, durante il giorno, egli si tramutava in salmone e si nascondeva nelle cascate dette di Fránangr. Là pensava a come gli Æsir avrebbero potuto catturarlo nelle cascate. Un giorno, mentre sedeva in casa, prese un filo di lino e lo intrecciò ottenendone un tessuto a maglie, così come da allora in poi si fanno le reti, mentre un fuoco ardeva davanti a lui. Egli si accorse a un tratto che gli Æsir gli erano vicini e che Óðinn aveva visto dal Hliðskjálf ove egli si trovasse. Immediatamente si alzò e fuggì fino al fiume, gettando la rete nel fuoco.  
50c En er æsir koma til hússins þá gekk sá fyrst inn er allra var vitrastr, er Kvasir heitir, ok er hann sá á eldinum fölskann er netit hafði brunnit, þá skilði hann at þat mundi væl vera til at taka fiska, ok sagði ásunum. Því næst tóku þeir ok gerðu sér net eptir því sem þeir sá á fölska at Loki hafði gert. Ok er búit var netit, þá fara æsir til árinnar ok kasta neti í forsinn. Helt Þórr enda öðrum ok öðrum heldu allir æsir, ok drógu netit. En Loki fór fyrir ok legsk niðr í milli steina tveggja. Drógu þeir netit yfir hann ok kendu at kykt var fyrir, ok fara í annat sinn upp til forsins ok kasta út netinu ok binda við svá þungt at eigi skyli undir mega fara. Ferr þá Loki fyrir netinu, en er hann sér at skamt var til sævar, þá hleypr hann upp yfir þinulinn ok rennir upp í forsinn. Nú sá æsirnir hvar hann fór, fara enn upp til forsins ok skipta liðinu í tvá staði, en Þórr veðr þá eptir miðri ánni, ok fara svá til sævar. En er Loki sér tvá kosti, var þat lífsháski at hlaupa á sæinn, en hitt var annarr at hlaupa enn yfir netit, ok þat gerði hann, hljóp sem snarast yfir netþinulinn. Þórr greip eptir honum ok tók um hann, ok rendi hann í hendi honum svá at staðar nam höndin við sporðinn. Ok er fyrir þá sök laxinn aptrmjór. Quando gli Æsir giunsero alla casa, vi entrò per primo colui che era il più saggio, che si chiama Kvasir, il quale, quando vide vicino al fuoco la cenere bianca dov'era bruciata la rete, comprese che quella poteva essere usata per prendere i pesci e lo disse agli Æsir. [Questi] si misero subito al lavoro e fecero una rete come quella che avevano visto nelle ceneri bianche, che aveva fatto Loki. Quando fu pronta, gli Æsir si recarono al fiume e lanciarono la rete nelle cascate. Þórr teneva un estremità, mentre tutti gli altri Æsir tenevano l'altra e la rete fu tirata, ma Loki fuggì avanti e si nascose sul fondo, fra due pietre. Essi tirarono allora la rete sopra di lui e si accorsero che qualcosa guizzava davanti a essa. Tornarono quindi un'altra volta alle cascate, lanciarono la rete ma vi legarono dei pesi tali che nulla poteva passarvi sotto. Loki scappava davanti alla rete, ma quando vide che poco mancava al mare, allora saltò in altro sopra il bordo della rete e scappò indietro, verso le cascate. Gli Æsir videro dove andava, risalirono alle cascate e divisero il gruppo in due parti e, mentre Þórr guadava in mezzo al fiume, andarono così fino al mare. Allora Loki vide due possibilità: rischiare la vita precipitandosi in mare, oppure saltare oltre la rete, e così egli fece: saltò oltre la rete più in alto che poté. Þórr lo raggiunse e lo prese, ma gli scivolò di mano, tanto che dovette afferrarlo per la coda ed è per questa ragione che il salmone ha il dorso affusolato.  
50d Nú var Loki tekinn griðalauss ok farit með hann í helli nökkvorn. Þá tóku þeir þrjár hellur ok settu á egg ok lustu rauf á hellunni hverri. Þá váru teknir synir Loka, Váli ok Nari eða Narfi. Brugðu æsir Vála í vargslíki ok reif hann í sundr Narfa, bróður sinn. Þá tóku æsir þarma hans ok bundu Loka með yfir þá þrjá eggsteina, einn undir herðum, annarr undir lendum, þriði undir knésfótum, ok urðu þau bönd at járni. Þá tók Skaði eitrorm ok festi upp yfir hann svá at eitrit skyldi drjúpa ór orminum í andlit honum. En Sigyn kona hans stendr hjá honum ok heldr mundlaugu undir eitrdropa, en þá er full er munnlaugin, þá gengr hon ok slær út eitrinu, en meðan drýpr eitrit í andlit honum. Þá kippisk hann svá hart við at jörð öll skelfr. Þat kallið þér landskjálpta. Þar liggr hann í böndum til ragnarøkrs. Loki era dunque imprigionato senza scampo e fu portato dentro una caverna. Qui gli Æsir presero tre lastre di pietra, le appoggiarono su un lato e fecero un foro su ciascuna. Furono quindi presi i figli di Loki, Váli e Nari o Narfi. Gli Æsir tramutarono in lupo Váli, il quale straziò immediatamente Narfi, suo fratello. Ne presero dunque le budella e le usarono per legare Loki sulle tre lastre: una gli sta sotto le sue spalle, la seconda sotto i reni e la terza sotto le caviglie e quelle corde divennero di ferro. Skaði, poi, prese un serpente velenoso e lo fissò sopra di lui, in modo che il veleno uscisse dal serpente e cadesse sul suo volto, ma Sigyn, moglie di Loki, gli sta vicino e tiene una conca sotto la pioggia velenosa. Quando la conca è piena, ella si alza per vuotarla, ma nel frattempo il veleno cade sulla faccia di Loki, il quale si agita così violentemente che la terra tutta trema. Voi chiamate questi terremoti. Laggiù Loki resterà legato fino al ragnarøkr.  
       
51 Frá fimbulvetri og ragnarøkkrum Di fimbulvetr e di ragnarøkr  
51a Þá mælti Gangleri: — Hver tíðindi eru at segja frá um ragnarøkr? Þess hefi ek eigi fyrr heyrt getit. Quindi parlò Gangleri: — Quali avvenimenti ci sono da raccontare riguardo al ragnarøkr? NOTA
51b Hár segir: — Mikil tíðindi eru þaðan at segja ok mörg. Þau in fyrstu at vetr sá kemr er kallaðr er Fimbulvetr. Þá drífr snær ór öllum áttum, frost eru þá mikil ok vindar hvassir. Ekki nýtr sólar. Þeir vetr fara þrír saman ok ekki sumar milli. En áðr ganga svá aðrir þrír vetr at þá er um alla veröld orrostur miklar, þá drepask brǿðr fyrir ágirni sakar, ok engi þyrmir föður eða syni í manndrápum eða sifjasliti. Disse Hár: — Grandi avvenimenti ci sono da raccontare in proposito, e molti. Innanzitutto, giungerà quell'inverno chiamato fimbulvetr, durante il quale la neve arriverà da tutte le direzioni, il ghiaccio sarà allora spesso e i venti taglienti. Il sole non recherà conforto. Quest'inverno durerà per tre stagioni di seguito, senza l'estate in mezzo, ma prima ci saranno altre tre inverni in cui per tutto il mondo ci saranno grandi battaglie. Allora i fratelli si uccideranno l'un l'altro per avidità e nessuno risparmierà il padre o il figlio dall'omicidio e dall'incesto. NOTA
51c Svá segir í Völuspá: Così dice la Völuspá:  
 
{53}

Brǿðr munu berjask
ok at bönum verðask,
munu systrungar
sifjum spilla.
Hart er með hölðum,
hórdómr mikill,
skeggjöld, skálmöld,
skildir klofnir,
vindöld, vargöld,
áðr veröld steypisk.

I fratelli si aggrediranno
e alla morte giungeranno,
tradiranno i cugini
i legami di natura.
Dura prova per gli uomini,
una colpa immonda,
tempo di asce, tempo di spade
s'infrangeranno scudi,
tempo di venti, tempo di lupi,
prima che il mondo cada.

NOTA
51d Þá verðr þat er mikil tíðindi þykkja at úlfrinn gleypir sólna, ok þykkir mönnum þat mikit mein. Þá tekr annarr úlfrinn tunglit, ok gerir sá ok mikit ógagn. Stjörnurnar hverfa af himninum. Þá er ok þat til tíðinda at svá skelfr jörð öll ok björg at viðir losna ór jörðu upp, en björgin hrynja, en fjötrar allir ok bönd brotna ok slitna. Þá verðr Fenrisúlfr lauss. Þá geysisk hafit á löndin fyrir því at þá snýsk Miðgarðsormr í jötunmóð ok sǿkir upp á landit. Accadrà in seguito una cosa che sembrerà spaventosa: il lupo inghiottirà il sole e questo per gli uomini sarà una grande sciagura. L'altro lupo prenderà la luna, suscitando anch'esso un grande male. Le stelle cadranno dal cielo. Accadrà poi che la terra tutta tremerà e anche i monti, finché i boschi si sradicheranno dalla terra, le montagne crolleranno, mentre tutte le catene e tutti i vincoli si romperanno e spezzeranno. Ecco che il lupo Fenrir sarà libero. La terra sarà scossa da impeti violenti, poiché il Miðgarðsormr si agiterà in preda allo jötunmóðr e raggiungerà la terra.  
51e Þá verðr ok þat at Naglfar losnar, skip þat er svá heitir. Þat er gert af nöglum dauðra manna, ok er þat fyrir því varnanar vert ef maðr deyr með óskornum nöglum at sá maðr eykr mikit efni til skipsins Naglfars, er goðin ok menn vildi seint at gert yrði. En í þessum sævargang flýtr Naglfar. Hrymr heitir jötunn er stýrir Naglfara. En Fenrisúlfr ferr með gapanda munn ok er hinn efri kjöptr við himni en hinn neðri við jörðu, gapa myndi hann meira ef rúm væri til. Eldar brenna ór augum hans ok nösum. Miðgarðsormr blæss svá eitrinu at hann dreifir lopt öll ok lög, ok er hann allógurligr, ok er hann á aðra hlið úlfinum. Avverrà anche che Naglfar, la nave che così si chiama, salperà libera. Essa è costruita con le unghie dei morti e per questo occorre tenere a mente che se un uomo muore con le unghie non tagliate, egli aggiunge molto materiale alla nave Naglfar, la cui costruzione gli dèi e gli uomini vogliono ritardare il più possibile. Su queste immani onde Naglfar inesorabilmente navigherà. Hrymr si chiama il gigante che governerà la nave, mentre il lupo Fenrir avanzerà con la bocca spalancata: avrà la mascella inferiore contro la terra e quella superiore contro il cielo, ma ingoierebbe anche di più se vi fosse ancora spazio. Dai suoi occhi e dalla sue narici baleneranno fiamme. Il Miðgarðsormr stillerà così tanto veleno che ne ammorberà tutta l'aria e le acque. Esso sarà terribile e sarà a fianco del lupo.  
51f Í þessum gný klofnar himinninn ok ríða þaðan Muspellssynir. Surtr ríðr fyrst, ok fyrir honum ok eptir bæði eldr brennandi. Sverð hans er gott mjök, af því skínn bjartara en af sólu. En er þeir ríða Bifröst þá brotnar hon, sem fyrr er sagt. Muspellsmegir sǿkja fram á þingvöll er Vígríðr heitir, þar kemr ok þá Fenrisúlfr ok Miðgarðsormr. Þar er ok þá Loki kominn ok Hrymr ok með honum allir hrímþursar, en Loka fylgja allir Heljar sinnar. En Muspellssynir hafa yfir sér fylking, er sú björt mjök. Völlrinn Vígríðr er hundrað rasta víðr á hvern veg. In questo frastuono il cielo si fenderà e avanzeranno allora i figli di Múspell. Surtr cavalcherà per primo, con un fuoco ardente davanti e dietro di lui; la sua spada è formidabile, da essa emana un chiarore più brillante del sole. Quando cavalcheranno su Bifröst essi lo demoliranno, com'è stato detto in precedenza. Le schiere di Múspell avanzeranno fino al campo chiamato Vígríðr, ove arriveranno anche il lupo Fenrir e il Miðgarðsormr. Anche Loki giungerà insieme a Hrymr e con lui tutti i giganti di brina, ma sarà a Loki che tutti i seguaci di Hel si uniranno. I figli di Múspell formeranno invece una legione separata e sarà molto luminosa. Il campo di Vígríðr è largo cento miglia in ogni direzione.  
51g En er þessi tíðindi verða, þá stendr upp Heimdallr ok blæss ákafliga í Gjallarhorn ok vekr upp öll guðin ok eiga þau þing saman. Þá reið Óðinn til Mímisbrunns ok tekr ráð af Mími fyrir sér ok sínu liði. Þá skelfr askr Yggdrasils ok engi hlutr er þá óttalauss á himni eða jörðu. Æsir hervæða sik, ok allir einherjar, ok sǿkja fram á völluna. Quando si verificheranno questi avvenimenti, Heimdallr si alzerà e suonerà vigorosamente il Gjallarhorn, desterà tutti gli dèi, quali si aduneranno in consulta. Óðinn cavalcherà fino a Mímisbrunnr e si consiglierà con Mímir per sé e il suo seguito. Allora il frassino di Yggdrasill tremerà e nulla, in cielo o in terra, sarà più libero dal terrore. Gli Æsir si armeranno insieme a tutti gli einherjar e avanzeranno sul campo.  
51h Ríðr fyrstr Óðinn með gullhjálm ok fagra brynju ok geir sinn er Gungnir heitir. Stefnir hann móti Fenrisúlf, en Þórr fram á aðra hlið honum, ok má hann ekki duga honum, þvíat hann hefir fullt fang at berjask við Miðgarðsorm. Per primo cavalcherà Óðinn con l'elmo dorato, una bellissima cotta di maglia e la sua lancia, che si chiama Gungnir. Egli avanzerà contro il lupo Fenrir, mentre Þórr combatterà al suo fianco, ma non potrà aiutarlo poiché sarà completamente impegnato ad affrontare il Miðgarðsormr.  
51i Freyr bersk móti Surti ok verðr harðr samgangr áðr Freyr fellr. Þat verðr hans bani er hann missir þess hins góða sverðs er hann gaf Skírni. Freyr sfiderà Surtr e un grande duello avrà luogo prima che Freyr cada. Egli morirà poiché sarà privo della sua buona spada, che diede a Skírnir.  
51j Þá er ok lauss orðinn hundrinn Garmr er bundinn er fyrir Gnipahelli, hann er it mesta forað. Hann á víg móti Tý ok verðr hvárr öðrum at bana. Sarà libero anche il cane Garmr, che è legato davanti a Gnipahellir ed è il mostro più grande. Esso combatterà contro Týr e ciascuno ucciderà l'altro. NOTA
51k Þórr berr banaorð af Miðgarðsormi ok stígr þaðan braut níu fet, þá fellr hann dauðr til jarðar fyrir eitri því er ormrinn blæss á hann. Þórr sconfiggerà il Miðgarðsormr, ma quando vi si allontanerà di nove passi cadrà morto a terra a causa del veleno che il serpente gli avrà soffiato addosso.  
51l Úlfrinn gleypir Óðin, verðr þat hans bani. En þegar eptir snýsk fram Víðarr ok stígr öðrum fǿti í neðra keypt úlfsins. Il lupo inghiottirà Óðinn e questa sarà la sua fine, ma subito dopo arriverà Víðarr che metterà un piede sulla mascella inferiore del lupo.  
51m [Á þeim fǿti hefir hann þann skó er allan aldr hefir verit til samnat, þat eru bjórar þeir er menn sníða ór skóm sínum fyrir tám eða hæl. Því skal þeim bjórum braut kasta sá maðr er at því vill hyggja at koma ásunum at liði.] [A quel piede egli porta quella scarpa che è stata fabbricata nel corso di tutte epoche coi brani di pelle che gli uomini tagliano dalla punta o dal tacco; perciò deve gettar via quei ritagli chi vorrà essere d'aiuto agli Æsir.]  
51n Annarri hendi tekr hann inn efra keypt úlfsins ok rífr sundr gin hans, ok verðr þat úlfsins bani. Loki á orrostu við Heimdall, ok verðr hvárr annars bani. Því næst slyngr Surtr eldi yfir jörðina ok brennir allan heim. Con l'altra mano prenderà la mascella superiore del lupo e gli strapperà la gola e questa sarà la fine del lupo. Loki combatterà contro Heimdallr e ciascuno diverrà l'uccisore dell'altro. Poi Surtr appiccherà fuoco alla terra e tutto il mondo brucerà.  
51o Svá er sagt í Völuspá: Così è detto nella Völuspá: NOTA
 
{54}

Hátt blæss Heimdallr,
horn er á lopti.
Mælir Óðinn
við Míms höfuð.
Skelfr Yggdrasils
askr standandi,
ymr it aldna tré,
en jötunn losnar.

Alto soffia Heimdallr
il corno è levato
Óðinn domanda
alla testa di Mímir.
Yggdrasill trema,
frassino saldo,
geme il vecchio albero,
libero è il gigante.
 
 
{55}

Hvat er með ásum?
Hvat er með álfum?
Ymr allr Jötunheimr,
æsir ro á þingi.
Stynja dvergar
fyrir steindurum,
veggbergs vísir.
Vituð ér enn eða hvat?

Che ne è degli Æsir?
Che ne è degli Elfi?
Jötunheimr freme,
gli Æsir si consigliano.
Sospirano i nani
alle soglie di pietra,
saggi delle rupi.
Lo sapete oppure no?
 
 
{56}

Hrymr ekr austan,
hefisk lind fyrir,
snýsk Jörmungandr
í jötunmóði.
Ormr knýr unnir,
örn mun hlakka,
slítr nái niðfölr,
Naglfar losnar.

Da oriente salpa Hrymr
con lo scudo innanzi,
s'infuria spaventoso
il gigantesco mostro.
Il serpe batte l'onde,
fiera grida l'aquila,
dilania i corpi, pallida,
Naglfar è libera.
 
 
{57}

Kjóll ferr austan,
koma munu Muspells
of lög lýðir,
en Loki stýrir.
Þar ro fíflmegir
með freka allir,
þeim er bróðir
Býleists í för.

Da oriente una chiglia
reca sulle onde
l'esercito di Múspell
e Loki loro guida.
Mostruosa discendenza
accompagna il lupo,
con loro è il fratello
di Býleistr in viaggio.
NOTA
 
{58}

Surtr ferr sunnan
með sviga lævi.
skínn af sverði
sól valtíva.
Grjótbjörg gnata,
en gífr rata,
troða halir Helveg,
en himinn klofnar.

Surtr reca da sud
la rovina dei rami.
Splende la spada,
sole di dèi guerrieri.
Rocce si frangono,
demoni cadono,
uomini giungono ad Hel
e il cielo schianta.
 
 
{59}

Þá kømr Hlínar
harmr annarr fram,
er Óðinn ferr
við úlf vega,
en bani Belja
bjartr at Surti.
Þar mun Friggjar
falla angan.

Giunge per Hlín
un secondo lutto:
quando Óðinn va
a combattere il lupo
e l'uccisore di Beli
affronta, fulgido, Surtr.
Ecco che cadrà
l'amore di Frigg.
 
 
{60}

Gengr Óðins son
við úlf vega,
Víðarr of veg
at valdýri.
Lætr hann megi Hveðrungs
mund of standa
hjör til hjarta.
Þá er hefnt föður.

Il figlio di Óðinn
combatte col lupo,
Víðarr procede
contro la bestia.
Il figlio di Hveðrungr
riuscirà colla spada
a trafiggere il cuore.
Sarà vendicato il padre.
 
 
{61}

Gengr inn mæri
mögr Hlöðynjar
nepr at naðri
níðs ókvíðnum.
Munu halir allir
heimstöð ryðja,
er af móði drepr
Miðgarðs véorr.

Poi si scosterà
il figlio di Hlöðyn
di poco dal serpe
potente e impavido.
Tutti dovranno
il mondo fuggire
quando irato colpirà
il guardiano di Miðgarðr.
 
 
{62}

Sól mun sortna,
søkkr fold í mar,
hverfa af himni
heiðar stjörnur.
Geisar eimi
ok aldrnari,
leikr hár hiti
við himin sjálfan.

Il sole oscurato,
nel mar giù la terra,
cadranno dal cielo
le stelle lucenti.
Vapori si levano
e fiamme copiose
raggiungono alte
il cielo stesso.
 
51p Hér segir enn svá: Qui ancora si dice:  
 
{63}

Vígríðr heitir völlr
er finnask vígi at
Surtr ok in svásu guð.
Hundrað rasta
hann er á hverjan veg,
sá er þeim völlr vitaðr.

Nel campo di Vígríðr
battaglia darànnosi
Surtr e gli amati divi.
Cento le leghe
da ciascun guardo,
loro quel campo hanno in destino.

NOTA
       
52 [Vistaverur eftir ragnarøkr] [Le dimore dopo il ragnarøkr]  
52a Þá mælti Gangleri: — Hvat verðr þá eptir er brendr er himinn ok jörð ok heimr allr ok dauð goðin öll ok allir einherjar ok allt mannfólk? Ok hafit þér áðr sagt at hverr maðr skal lifa í nökkvorum heimi um allar aldir? Disse quindi Gangleri: — Cosa succederà in seguito, quando tutto il mondo sarà bruciato e morti saranno tutti gli dèi, gli einherjar e l'umanità intera? Non avete detto prima che vi sarà un qualche mondo in cui ogni uomo vivrà per sempre?  
52b Þá svarar Þriði: — Margar eru þá vistir góðar ok margar illar. Bazt er þá at vera á Gimlé á himni, ok allgott er til góðs drykkjar þeim er þat þykkir gaman í þeim sal er Brimir heitir, hann stendr ok á himni. Sá er ok góðr salr er stendr á Niðafjöllum, görr af rauðu gulli, sá heitir Sindri. Í þessum sölum skulu byggja góðir menn ok siðlátir. Rispose allora Þríði: — Molte saranno allora le dimore buone e molte quelle cattive. La cosa migliore sarà trovarsi a Gimlé, nel cielo; là ci sarà abbondanza di buone bevande per coloro che ne vorranno, nella sala chiamata Brimir, anch'essa nel cielo. C'è un'altra buona sala che si trova sui Niðafjöll, fatta di oro rosso, che si chiama Sindri. In queste sale dimoreranno gli uomini buoni e giusti. NOTA
52c Á Náströndum er mikill salr ok illr, ok horfa í norðr dyrr, hann er ok ofinn allr ormahryggjum sem vandahús, en ormahöfuð öll vitu inn í húsit ok blása eitri, svá at eptir salnum renna eitrár, ok vaða þær ár eiðrofar ok morðvargar, svá sem hér segir: A Nástrandir c'è una sala grande e orribile, le cui porte dànno a nord. Essa è completamente intrecciata di dorsi di serpenti come una casa di canne e le teste dei serpenti guardano tutte all'interno della casa e stillano veleno, per cui lungo la sala corrono fiumi di veleno. Guadano quei fiumi gli spergiuri e gli assassini, come qui è detto: NOTA
52d
{64}

Sal veit ek standa
sólu fjarri
Náströndu á,
norðr horfa dyrr.
Falla eitrdropar
inn of ljóra.
Sá er undinn salr
orma hryggjum.

Una sala so ergersi
lontana dal sole
a Nástrandir,
le porte a nord.
Fatali gocce cadono
dentro, dal tetto.
Ritorta è la sala
di schiene di serpe.
NOTA
 
{65}

Skulu þar vaða
þunga strauma
menn meinsvara
ok morðvargar.

Là guaderanno
fiumi in tumulto
uomini spergiuri
e assassini.
 
52e En í Hvergelmi er verst: Ma dentro Hvergelmir è peggio:  
 
{66}

Þar kvelr Níðhöggr
nái framgengna.

Ivi dilania Níðhöggr
i corpi dei trapassati.

NOTA
       
53 [Hverir lifa af ragnarökr] [Chi sopravvive al ragnarøkr]  
53a Þá mælti Gangleri: — Hvárt lifa nökkvor goðin þá, eða er þá nökkvor jörð eða himinn? Quindi parlò Gangleri: — Ma gli dèi sopravvivranno e in seguito ci saranno una terra e un cielo?  
53b Hár segir: — Upp skýtr jörðunni þá ór sænum ok er þá grǿn ok fögr, vaxa þá akrar ósánir. Víðarr ok Váli lifa, svá at eigi hefir særinn ok Surtalogi grandat þeim, ok byggja þeir á Iðavelli, þar sem fyrr var Ásgarðr, ok þar koma þá synir Þórs, Móði ok Magni, ok hafa þar Mjölni. Því næst koma þar Baldr ok Höðr frá Heljar, setjask þá allir samt ok talask við ok minnask á rúnar sínar ok rǿða of tíðindi þau er fyrrum höfðu verit, of Miðgarðsorm ok um Fenrisúlf. Þá finna þeir í grasinu gulltöflur þær er æsirnir höfðu átt. Disse Hár: — La terrà emergerà dal mare e sarà allora verde e bella. I campi cresceranno senza esser stati seminati, Víðarr e Váli vivranno poiché né il mare né la fiamma di Surtr avranno arrecato loro danno e abiteranno a Iðavöllr, là dove prima c'era Ásgarðr. Giungeranno poi i figli di Þórr, Móði e Magni, che avranno con sé Mjöllnir. Arriveranno anche Baldr e Höðr da Hel, allora tutti siederanno insieme e converseranno, ricorderanno la loro arcana sapienza e parleranno degli avvenimenti accaduti prima, del Miðgarðsormr e del lupo Fenrir. Troveranno poi nell'erba le pedine dorate che erano appartenute agli Æsir. NOTA
53c Svá er sagt:  Così è detto:  
 
{67}

Víðarr ok Váli
byggja vé goða
þá er sortnar Surtalogi.
Móði ok Magni
skulu Mjölni hafa
Vingnis at vígþroti.

Víðarr e Váli avranno
la casa degli dèi
quando scemerà il fuoco di Surtr.
Móði e Magni
Mjöllnir riceveranno
quando Vingnir non combatterà più.

NOTA
53d En þar sem heitir Hoddmímisholt leynask menn tveir í Surtaloga er svá heita: Líf ok Leifþrasir, ok hafa morgindöggvar fyrir mat. En af þessum mönnum kemr svá mikil kynslóð at byggvisk heimr allr, svá sem hér segir: In quel luogo detto il bosco di Hoddmímir si nasconderanno due uomini dalla fiamma di Surtr e si chiameranno Líf e Leifþrasir. Essi avranno la rugiada del mattino come cibo e da loro verrà una progenie così grande che popolerà tutto il mondo, come qui è detto: NOTA
53e
{68}

Líf ok Leifþrasir,
en þau leynask munu
í holti Hoddmímis.
Morgindöggvar
þau sér at mat hafa,
en þaðan af aldir alask.

Líf e Leifþrasir
nasconderannosi
nel bosco di Hoddmímir.
Mattutina la rugiada
lor per cibo avranno,
generazioni da essi rinasceranno.

NOTA
53f Ok hitt mun þér undarligt þykkja er sólin hefir getit dóttur eigi ófegri en hon er, ok ferr sú þá stigu móður sinnar, sem hér segir: E ti sembrerà straordinario che il sole abbia partorito una figlia non meno bella di quanto lei sia, la quale segue lo stesso corso della madre, come qui si dice: NOTA
53g
{69}

Eina dóttur
berr Álfröðul
áðr hana Fenrir fari.
Sú skal ríða
er regin deyja
móður brautir mær.

La figlia una sola
Álfröðul avrà
prima che Fenrir la prenda.
Correrà la fanciulla,
quando i potenti morranno,
le vie della madre.

NOTA
53h En nú, ef þú kant lengra fram at spyrja, þá veit ek eigi hvaðan þér kemr þat, fyrir því at øngan mann heyrða ek lengra segja fram aldarfarit. Ok njóttu nú sem þú namt. E adesso, se tu fossi in grado di fare altre domande, io non saprei davvero come potresti, dacché nessun uomo udì mai narrare più a lungo dei fati del mondo. Fai ora buon uso di ciò che hai appreso.  
       
54 [Frá Ganglera] [Gangleri]  
54a Því næst heyrði Gangleri dyni mikla hvern veg frá sér ok leit út á hlið sér, ok þá er hann sésk meir um þá stendr hann úti á sléttum velli, sér þá ønga höll ok ønga borg. Gengr hann þá leið sína braut ok kemr heim í ríki sitt ok segir þau tíðindi er hann hefir sét ok heyrt. Ok eptir honum sagði hverr maðr öðrum þessar sögur. In seguito Gangleri udì un grande rombo da ogni parte intorno a sé, si guardò intorno e quando vide meglio si ritrovò in una vasta pianura e non vide né una höll né una rocca. Se ne andò via allora per la propria strada e tornò a casa nel suo regno, raccontando gli avvenimenti che aveva visto e udito. E dopo di lui ogni uomo raccontò agli altri queste saghe.  
       
[Eptimáli]  [Epilogo]  
Ep En æsir setjask þá á tal ok ráða ráðum sínum ok minnask á þessar frásagnir allar er honum váru sagðar, ok gefa nöfn þessi hin sömu, er áðr eru nefnd, mönnum ok stöðum þeim er þar váru, til þess at þá er langar stundir liði, at menn skyldu ekki ifask í at allir væri einir, þeir æsir er nú var frá sagt ok þessir er þá váru þau sömu nöfn gefin. Þar var þá Þórr kallaðr, ok er sá Ásaþórr hinn gamli, sá er Ökuþórr, ok honum eru kend þau stórvirki er Þórr, er Ector, gerði í Troju. En þat hyggja menn at Tyrkir hafi sagt frá Ulixes ok hafi þeir hann kallat Loka, þvíat Tyrkir váru hans hinir mestu óvinir. Gli Æsir sedettero allora a discutere, tennero consiglio e ricordarono tutte le storie che erano state raccontate a Gylfi e quegli stessi nomi che prima furono menzionati li diedero a persone e a luoghi esistenti, affinché quando fosse trascorso molto tempo gli uomini non dubitassero che quegli Æsir di cui si è narrato e coloro a cui furono dati quegli stessi nomi fossero gli stessi. Venne dunque dato il nome di Þórr a colui che in effetti era l'antico Ásaþórr, o anche Ökuþórr, e a lui sono attribuite quelle grandi imprese che Þórr, o Ettore, compì a Troia. Ma gli uomini ritengono che i Turchi abbiano raccontato di Ulisse e che lo chiamassero Loki, poiché i Turchi erano i suoi più grandi nemici.  
       

NOTE

Gylfaginning

1 ― Questo primo capitolo non sembra avere particolari relazioni con il resto dell'Edda ed è forse stato aggiunto successivamente al termine dell'opera (Dolfini 1975). Sembra infatti ripreso dal capitolo V della Ynglinga saga.

1a ― L'inganno con cui Gefjun porta via a Gylfi una parte considerevole del suo territorio ricorda l'analoga impresa compiuta dalla regina Didone, narrata nell'Eneide. Giunta con i suoi uomini sulle coste dell'Africa, nel territorio della futura Cartagine, Didone chiese a Iarbas, re dei Getuli, un tratto di terra per potervi costruire la sua sede. Il re, in segno di scherno, gliene concesse tanta quanta ne poteva contenere una pelle di bue. Didone allora tagliò la pelle in strisce sottilissime che, congiunte insieme, circondarono un zona di territorio abbastanza ampia perché ella potesse fondarvi la città di Byrsa («pelle»), la futura Cartagine [SAGGIO]. Notava Isidoro di Siviglia: «Il territorium è stato così chiamato quasi a dire tauritorium, in quanto calpestato [tritum] dai buoi e dall'aratro: gli antichi infatti delimitavano i territori e i possedimenti tracciando un solco» [Territorium autem vocatum quasi tauritorium, tritum bubus et aratro. Antiqui enim sulco ducto et possessionum et territoriorum limites designabant] (Etimologie [XIV: v: 22]). Al proposito, Ludovica Koch ricorda che la legge islandese prevedeva che alle vedove andasse assegnato un campo che fosse possibile arare in un sol giorno (Koch 1984). ― I buoi di Gefjun sono quattro nella redazione del Codex Regius [Rs] e in quella del Codex Wormianus [W]; sono però sette nel Codex Trajectinus [T]. ― Svíþjóð: la Svezia, da Svíar e þjóð, «popolo degli Svei». Questi sono attestati in Tacito come Suiones: «Proprio nell'Oceano abitano le tribù dei Suioni, potenti, oltre che per gli uomini e le armi, per la loro flotta. La forma delle loro navi differisce dalle altre perché presentano una prua sulle due estremità, con la fronte sempre pronta all'approdo» [Suionum hinc civitates ipso in Oceano praeter viros armaque classibus valent. Forma navium eo differt, quod utrimque prora paratam semper adpulsui frontem agit] (Germania 44). Già in epoca romana, dunque, le navi scandinave presentavano forme anfidrome, come i drakkar vichinghi di mille anni dopo. ― Sjöland/Seland: l'attuale isola di Sjælland (Zelanda) in Danimarca. ― Lögrinn: letteralmente «il mare», ma anche termine generico per uno specchio d'acqua. Sicuramente si tratta dell'odierno lago Mälar in Svezia, che confluisce nel mar Baltico.

1b {1} Questi versi, citati da Snorri sia qui che nella Ynglinga saga [5], sono dello scaldo Bragi Boddasonr (XI sec.) e appartengono alla Ragnarsdrápa. In esso Bragi descrive le immagini di dèi ed eroi raffigurate su uno scudo a lui dato da un certo Ragnarr Sigurðsson. Il testo, lambiccato e concettuoso come quasi tutta la poesia scaldica, è di difficile interpretazione. ― {1b} La parola djúpröðul è stata variamente intesa dai traduttori. Elias Wessén intende «sole degli abissi», da cui la resa poetica «sole del mare» (Wessén 1964, Isnardi 1975); Anne Holtsmark traduce «profonda ruota», intendendo l'aratro che penetra nei solchi della terra (Holtsmark 1970), interpretazione seguita da Ludovica Koch nella sua traduzione del poema (Koch 1984). Più particolarmente, il sostantivo röðull indica l'aureola o la gloria regale, ma viene anche usato nei costrutti poetici col significato di «sole» (Vigfússon-Cleasby 1874). Si tratta di un concetto-chiave del pensiero indoeuropeo col quale viene intesa l'aura di maestà che ammantava i legittimi sovrani; ne troviamo un perfetto parallelo in antico persiano, dove questo concetto veniva indicata col termine xvarənāh, a cui corrispondeva il termine xvarə- «sole». Poiché djúpr vuol dire «profondo» (cfr. inglese deep), ci si può interrogare su quale tipo di profondità faccia riferimento il testo, se gli abissi marini da cui sorge il sole (come intendono Wessén e la Isnardi) o la profondità della terra scavata dall'aratro (come interpretano la Holtsmark e la Koch). La nostra interpretazione è che djúpröðul «gloria profonda» o «sole profondo» sia probabilmente una kenning per «oro», a sua volta riferita a öðla «dono, premio». ― {1f} Le otto «lune in fronte» sono forse gli occhi dei quattro buoi, o più verosimilmente le loro corna (cfr. l'immagine delle vacche dalle «corna lunate» evocata da Omero).

2 ― Questo sembra essere l'effettivo capitolo originario dell'opera, quando appunto inizia l'inganno di Gylfi perpetrato dagli Æsir.

2a Sjónhverfingar: sono illusioni magiche a cui fa appunto riferimento il titolo dell'opera: Gylfaginning. Höll: «sala», edificio principale dell'abitazione nordica in cui si ricevevano gli ospiti e si svolgevano pasti e festeggiamenti.

2b {2} Cfr. Hrafnsmál [11: a-d]. Questa strofa, che Snorri erroneamente attribuisce a Þjóðólfr ór Hvíni (ca. 860-935), è tratta, in realtà, dal Hrafnsmál, «Discorso del corvo» di Þorbjörn Hornklofi (ca. 855-920). Il componimento tratta della battaglia di Hafrsfjörðr (885?), vinta da Haralðr Hárfagri (Aroldo Bellachioma) contro una coalizione dei sovrani delle province norvegesi meridionali. Il brano citato da Snorri si riferisce ai guerrieri che lasciano la nave e fuggono con gli scudi sul dorso. ― Sváfnir: epiteto di Óðinn.

2cGangleri «stanco del cammino»: l'epiteto usato qui da re Gylfi è un altro dei molti nomi di Óðinn citati nel Grímnismál [45b]. Quindi Hár, Jafnhár, Þriði e Gangleri sono le «apparenze continuamente mentite di un dio, le dramatis personæ del suo pensiero immutabile [...] e rappresentano la memoria degli dèi» (Dolfini 1975) [SAGGIO].

2f {3} Cfr. Hávamál [1], mancante del terzo semiverso. È significativo che Gangleri pronunci qui proprio questi versi, attribuiti allo stesso Óðinn.

4b {5} Cfr. Völuspá [3]. La strofa riportata da Snorri presenta delle interessanti variazioni rispetto a quella contenuta nel poema tramandato dal Codex Regius. Ad esempio, i primi due semiversi nel testo eddico suonano: «In principio era il tempo | Ymir vi dimorava» [Ár vas alda | þars Ymir byggði] (Völuspá [3a-3b]), mentre così Snorri li riporta: «In principio era il tempo | quando nulla esisteva» [Ár var alda | þat er ekki var] (Gylfaginning [4c {5a-5b}]). Citando frammenti di poemi eddici, come spesso fa nel corso della sua Edda, non di rado Snorri riporta delle interessanti variazioni dei testi rispetto a quelle tramandate dagli altri codici. Talvolta tali variazioni testimoniano redazioni più antiche di quelle a noi tramandate; in un caso tramandano alcuni versi del Vafþrúðnismál non altrimenti conservati (cfr. Gylfaginning [5g]) [INFRA]. È anche possibile che in certi punti le variazioni siano opera dello stesso Snorri, che può aver adattato il testo dei poemi eddici alle esigenze del suo racconto.

4f {6} Cfr. Völuspá [52]. Questa strofa è ripetuta in [51o: {58}]Sviga lævi «rovina dei rami»: kenning per fuoco.― Skínn af sverði | sól valtíva: questi due versi vengono resi da altri traduttori intendendo sól soggetto di skínn, ovvero: «splende sulla spada | il sole degli dèi caduti». Va però detto che la locuzione skína af è spesso impersonale e il costrutto poetico sembra effettivamente confermare tale uso. Secondo la nostra interpretazione sól quindi è un dativo ed è predicato di sverði, mentre l'espressione sól valtíva è una kenning per la spada di Surtr. (Sól valtíva: letteralmente «il sole degli dèi caduti» o anche «il sole degli dèi dei caduti». Il riferimento è ovviamente all'ultimo giorno, quando gli dèi scendono in battaglia.)

5c Múspell e Múspellsheimr sono termini di non facile interpretazione. Sembrano indicare l'incendio universale, la distruzione del mondo per mezzo del fuoco. In antico sassone si trova la forma mūtspelli (Hēliand [2591 | 4358]) e in antico alto tedesco è attestato mūspilli (Mūspilli [113]) nel significato di «incendio universale, ecpirosi, fine del mondo». Mūspilli è anche il titolo assegnato dai filologi a un poemetto bavarese sulla fine del mondo [TESTO]. I Múspells megir o Múspells synir, «figli di Múspell», sono giganti che devasteranno l'universo guidati da Surtr. Schedario [Múspell]

5dSchedario [Ymir]Völuspá inni skömmu, «Breve profezia della Veggente» è il titolo che Snorri attribuisce all'Hyndluljóð, poema mitologico escluso dalla collezione del Codex Regius. ― {7} Cfr. Hyndluljóð [33].

5e {8} Cfr. Vafþrúðnismál [30-31]. Questa citazione del poema eddico è preziosissima in quanto gli ultimi quattro semiversi, qui riportati da Snorri, mancano nel testo della versione del poema riportata dal Codex Regius. La provvidenziale citazione di Snorri ci permette dunque di colmare una lacuna del codice originale. ― Schedario [Aurgelmir]

6bAuðhumla: forse da intendere «mucca prosperosa, fortunata». Schedario [Auðhumla]

6dÓðinn: da un protonorreno *WōđinaR, a sua volta dal protogermanico *Wōđanaz o *Wōđinaz. Anglosassone Wōden, antico alto tedesco Wodan o Wotan, longobardo Godan. Probabilmente da identificare col regnator omnium deus che, secondo Tacito, i Semnoni veneravano in un boschetto sacro (Germania [39]). Lo stesso Tacito lo descrive come un Mercurio germanico, a cui venivano tributati sacrifici umani (Germania [9]). Per i dettagli sul personaggio [MITO].

7b Lúðr è una parola problematica, di difficile interpretazione. Può innanzitutto indicare un antico strumento musicale a fiato, un corno simile al Gjallarhorn di Heimdallr, ma può essere anche la cassa di una macina o di un mulino, significato che il termine conserva tuttora nella zona sudorientale dell'Islanda, dove indica la macina o il mulino stesso. La traduzione «canonica» secondo la quale Bergelmir sia fuggito con una barca è un fraintendimento che risale al XVII secolo. Preferiamo interpretare il passo nel senso che Bergelmir si sarebbe salvato dal diluvio di sangue arrampicandosi sul suo mulino, anche sulla linea interpretativa di Giorgio De Santillana ed Hertha Von Dechend (De Santillana ~ Von Dechend 1969). Schedario [Bergelmir]. ― {9} Cfr. Vafþrúðnismál [35].

8d ― I nomi dei nani, Austri, Vestri, Norðri, Suðri sono quelli dei quattro punti cardinali: est, ovest, nord e sud.

8e {10} Cfr. Völuspá [5].

8i {11-12} Cfr. Grímnismál [40-41].

9b Ásaþórr: altro nome di Þórr, letteralmente «Þórr degli Æsir».

10a Nótt: «notte». Auðr: «fortunato». Jörð: «terra». Dellingr: probabilmente da *deglingr e dagr «giorno», quindi «diurno, luminoso», personificazione della luce. Hrímfaxi: «brina-manto». Skinfaxi: «brilla-manto».

11bMáni: «luna». Sól: «sole». Glenr: «splendore». Árvakr: «subito desto» (nel senso di «mattiniero»). Alsviðr: «tutto fiamme» (forse «ben temprato»). ― Vindbelgr, letteralmente «otre [belgr] del vento [vindr]». Diversi traduttori preferiscono intenderlo come «mantice» (Isnardi 1975), nonostante il fatto che il testo non citi nessuno preposto ad azionare tali mantici sotto le spalle dei cavalli. Preferiamo «otre», sulla reminescenza classica del dio Eolo che racchiudeva i venti nei suoi sacchi di pelle (cfr. inglese windbag, il «sacco di pelle» delle cornamuse). ― Ísarnkol, letteralmente: «ferro freddo»: espressione che può nascere dall'osservazione che i metalli, come il ferro, solitamente sono freddi al tatto. Zoëga, indubbiamente facendo riferimento a questo episodio e al precedente termine vinbelgr, riferisce anche il significato di «mantice» [bellows] (Zoëga 1910). Nelle traduzioni della Isnardi e di Dolfini si presume che il vinbelgr fosse un mantice di ferro (Isnardi 1975, Dolfini 1975), ma l'etimologia del termine resta ancora insoluta. Secondo lo Zoëga, ísarnkol deriva da ísarn «ferro», che più spesso si trova nella forma contratta járn, e da kol, che sarebbe una forma di kaldr «freddo» (Zoëga 1910). Questa interpretazione si giustificherebbe in riferimento al mantice come un «ferro da freddo», ossia un utensile che produce aria. Tuttavia più di un dubbio sorge non solo circa la ricostruzione appena vista, ma anche sul fatto che una poema alto-medievale come l'Edda potesse citare uno strumento così specifico, tanto più che i mantici nell'antichità non erano fatti con parti di ferro: pare che fossero veri e propri otri o bisacce di pelle. Non è un caso che persino il termine italiano «mantice» derivi dal latino medievale manticum, ovvero «borsa, bisaccia».

12f Járnviðr: «bosco di ferro». Mánagarmr: «cane della luna».

12g {13-14} Cfr. Völuspá [40-41]. ― Tungl significa letteralmente «luminare» (cfr. latino sidus), indicando indifferentemente il sole o la luna, e i vari traduttori hanno proposto via via l'una o l'altra delle interpretazioni. Mario Polia traduce «sole» segnalando in nota l'ambiguità del termine (Polia 1983). Piergiuseppe Scardigli e Marcello Meli traducono «astro» segnalando in nota che si tratta del soleb (Scardigli & Meli 1982). Gianna Chiesa Isnardi traduce invece «luna» (Isnardi 1975), così come Giorgio Dolfini (Dolfini 1975). Se preferiamo qui intendere tungl con «sole» per la semplice ragione che alcuni versi più sotto si parla del lupo destinato a divorare il sole, il significato di «luna» è quello maggiormente attestato nella letteratura islandese, dove il termine ha spesso sostituito il più poetico máni «luna» (Cleassby & Vigfússon 1874).

13b Bifröst: «tremula via», da bifast «tremare». Attestato nell'Edda poetica come Bilröst (Grímnismál [44] | Fáfnismál [15]). Snorri identifica Bifröst con l'arcobaleno, interpretazione meno chiara nell'Edda poetica. Secondo altre ipotesi, si tratterebbe della Via Lattea (De Santillana & Von Dechend 1969).

14b Iðavöllr: «campo del vortice», campo al centro di Ásgarðr dove gli dèi decisero per la prima volta l'ordinamento del loro regno e, dunque, di tutto l'universo. Qui si riuniranno di nuovo gli Æsir sopravvissuti al ragnarøkkr all'inizio del ciclo che verrà, per stabilire il nuovo ordine cosmico. Il riferimento al «vortice», simbolo di inizio e di fine, oltre che metafora astronomica della rotazione del cielo, insieme al fatto che Iðavöllr sia l'unica parte di Ásgarðr che non verrà distrutta, ne suggeriscono l'identificazione con il nord celeste o con una proiezione terrestre di esso. La stella polare è infatti il punto del cielo che, pur cambiando posizione a causa della precessione degli equinozi, rappresenta in ogni epoca il centro della rotazione celeste, dunque il «vortice» che emana il movimento e dà ordine al cosmo. ― Glaðsheimr è la «casa della gioia»; Vingólf è la «stanza degli amici». ― Le donne che giunsero dallo Jötunheimr sono sicuramente da identificare con le «fanciulle dei giganti» [þursa meyjar] della Völuspá [8]. Non si può tuttavia dir molto sulla loro identità. Karl Müllenhoff ritiene siano le tre Nornir, di cui si parla nel § 15 (Müllenhoff 1908), seguito in questo da Giorgio Dolfini, che commenta in tal senso la sua traduzione (Dolfini 1975), ma senza una reale certezza. Si tratta del rimasuglio di un mito perduto, probabilmente non chiaro allo stesso Snorri.

14c {15-16} Cfr. Völuspá [9-10]. ― Brimir: da brim «onda». Bláinn: «scuro» da blár «blu, livido, nero». Solo nel Codex Wormianus [W] si trova il nome Bláinn, negli altri tre codici si trova invece Blám, che tuttavia pare una cacografia (m al posto di in è un lapsus calami piuttosto comune nei codici medievali, in cui non usava mettere ancora il puntino sulla «i»).

14d {17-18} Cfr. Völuspá [11-12].

14e {19} Cfr. Völuspá [15], con varie differenze rispetto all'originale. ― Draupnir: curioso che il nome di questo nano sia lo stesso probabilmente per un trasferimento dell'anello di Óðinn, per l'appunto fabbricato dai nani.

14f {20} Cfr. Völuspá [15-16], citazione ottenuta da Snorri congiungendo la seconda parte della strofa [15] della Völuspá con la prima parte della [16]. Potrebbe essersi trattato tanto di una scelta dello stesso Snorri, quanto del fatto che egli avesse sottomano una redazione diversa del poema.

15b Yggdrasill, letteralmente «destriero di Yggr», dove Yggr è uno dei nomi di Óðinn secondo varie fonti (Vafþrúðnismál [5] | Grímnismál [53-54]). Il consiglio che gli dèi devono tenere presso l'albero rappresenta probabilmente la difesa dell'ordine cosmico.

15dHvergelmir: «caldaia ribollente», sorgente situata nel Niflheimr, dal cui fonte fuoriescono gli undici fiumi detti Élivágar. ― Níðhöggr: «colpo d'ingiuria», mostruoso serpente o drago che si annida alle radici del frassino Yggdrasill. ― Gjallarhorn: il «corno risonante», qui concepito come corno per bere, mentre in [27] lo stesso nome viene dato al corno di Heimdallr.

15e {21} Cfr. Völuspá [28].

15fUrðarbrunnr, «fonte del fato». ― Secondo l'ipotesi di Felice Vinci, l'immagine del cavallo a otto zampe Sleipnir deriverebbe da un antico errore di «lettura» delle rappresentazioni di Óðinn, il quale sarebbe stato alla guida di due cavalli visti di profilo, quindi con una testa unica e otto zampe (Vinci 1993); peccato però che Óðinn non guidi un carro ma cavalchi Sleipnir, come compare anche nelle immagini sulle pietre runiche, cosa che rende ardua l'interpretazione di Vinci. ― I nomi dei cavalli degli Æsir risultano nell'ordine: Sleipnir «scivolante», Glaðr «gioioso» o «splendente», Gyllir «dorato», Glenr «colui che fissa», Skeiðbrimir «corsiero veloce», Silfrintoppr «dorso d'argento», Sinir «raggio» o «strale», Gils «prezioso» o «luminoso», Falhófnir «zoccolo crinito», Gulltoppr «dorso dorato», Léttfeti «passo leggero». ― {22} Cfr. Grímnismál [29]. ― Ásbrú: «ponte degli Æsir», cioè il ponte Bifröst.

15hUrðr «fato», Verðandi «presente», Skuld «futuro».

16bRatatoskr: «dente che viaggia» o «dente che perfora», da rati «viaggiatore» (nel senso di «colui che trova la via»), e toskr «zanna, dente lungo». Rati è anche il nome del trapano usato da Óðinn per perforare la montagna di Suttungr.

16c {24} Cfr. Grímnismál [35].

16d {25} Cfr. Grímnismál [34].

16e {26} Cfr. Völuspá [19]. ― Questi versi sono una variante rispetto a quanto si legge nel poema eddico, che riporta: «Un frassino so ergersi | chiamato Yggdrasill, | alto albero asperso | di bianca argilla» [Ask veit ek standa | heitir Yggdrasill, | hár baðmr ausinn | hvíta auri] (Völuspá [19]).

16f Hunangfall: «pioggia di miele».

17b Ljósálfar: gli elfi luminosi. Døkkálfar: gli elfi scuri. Più di un indizio sembra indicare che quest'ultimo sia un altro nome dato ai nani, ma Snorri non fornisce indicazioni precise. ― Breiðablik «aperto splendore». Glitnir «scintillante» (probabilmente da glita «luccicare, splendere»). Himinbjörg «rocca del cielo». ― Gimlé: da associare allo stesso significato di Glaðsheim e Vingólf, le «dimore della gioia»; probabilmente è corradicale di gim «gemma, gioiello».

17c {27} Cfr. Völuspá [64].

17eAndlangr «esteso, ampio». Víðbláinn «grande blu» o «grande oscurità».

18c {28} Cfr. Vafþrúðnismál [37].

19bSumar «estate». Vetr «inverno». Vindlóni «ventoso». Vindsvalr «vento freddo». Vásaðr «bagnato, umido».

20d {29} Questa strofa risulta essere una combinazione tra tre diverse strofe del Lokasenna. Più precisamente: {29a} corrisponde a Lokasenna [21a | 29a]; {29b-29c} è tratto da Lokasenna [47b-47c]; e {29d-29f} viene da Lokasenna [29d-29f]. ― Loptr è altro nome di Loki.

20e Allföðr «padre di tutti». Valföðr «padre dei caduti». ― Einherjar: i guerrieri caduti, prescelti per la battaglia finale. ― Hangaguð, Haptaguð e Farmaguð: rispettivamente «dio degli impiccati», «dio degli dèi», «dio dei mercanti navigatori». ― {30} Questi versi derivano dall'elenco dei nomi di Óðinn, meno le parti discorsive, in Grímnismál [46-50 | 54].

21bÞórr: letteralmente «tuono», dal proto-germanico *Þūnraz; runico *Þūnrar; anglosassone: Þunor; antico alto tedesco Donar. ― Ökuþórr: probabilmente «Þórr del carro» o «Þórr la guida». Öku potrebbe essere il genitivo del sostantivo *aka «guida, carro» di cui però non si hanno notizie, anche se in due codici, il Trajectinus [T] e il Wormianus [W], si trova anche la grafia Akaþórr. Secondo Snorri il termine deriverebbe dal verbo áka «guidare». Il dizionario Cleasby-Vigfússon ipotizza che tale parola derivi invece da Ukko, dio dei finni, che per alcune popolazioni, come i Čudi, era anche dio del tuono (Cleasby-Vigfússon 1864). Quest'ipotesi risulta tuttavia debole, in quanto se da un lato un'influenza finnica nella mitologia nordica sia abbastanza plausibile, dall'altro le due forme fonologiche non sembrano corrispondere (Gordon 1927). ― Þrúðvangar «campi della forza»; toponimo che cmopare anche nella forma Þrúðheimr «casa della forza» (Grímnismál [4]). Bilskírnir «lampo di luce».

21c {31} Cfr. Grímnismál [23]. ― La difficoltà del calcolo del numero delle stanze di Bilskírnir è che húndruð in norreno significava originariamente «centoventi» e solo in seguito questa parola venne usata per «cento». Dunque, se si intende l'húndruð di «centoventi», seicentoquaranta sono le porte di Bilskírnir; se si intende l'húndruð di «cento», le porte diventano cinquecentoquaranta. Si veda al riguardo il conto del numero delle porte della sala di Valhöll citate nella strofa successiva del poema eddico (Grímnismál [24]), di cui Snorri tratta invece molto più avanti, quando racconta del ragnarøkkr (Gylfaginning [40]).

21dTanngnjóstr e Tanngrisnir «digrigna-denti» e «trita-denti». ― Mjöllnir: probabile derivazione da mala o mola «frantumare», o anche dal gotico milhma «nuvola»; cfr. svedese mol, danese mulm (Cleasby-Vigfússon 1864). ― Megingjarðar: cintura del potere.

22b ― «Una certa erba inoltre ha un fiore così bianco da essere uguale alle sopracciglia di Baldr» [eitt gras er svá hvítt at jafnat er til Baldrs brár]: la pianta cui si fa qui riferimento è la Matricaria perforata, oppure la Anthemis cotula, erbacee dai fiori bianchi molto simili alle margherite comuni, ancor oggi detta Baldrsbrá in Islanda o Baldeyebrow in Inghilterra. ― {32} Cfr. Grímnismál [12].

23b-23c {33-34} Questo scambio di battute tra Njörðr e Skaði, dove il primo afferma di non sopportare le montagne tanto care alla sua sposa e la seconda di detestare la vita marinaresca del marito, appartengono evidentemente a un carme andato perduto, di cui sono rimaste soltanto queste due strofe, citate da Snorri. Per quanto null'altro sia sopravvissuto di questa composizione, ne ritroviamo l'identico motivo in due strofe citate da Sassone Grammatico nella sua opera, dove i due coniugi sono l'eroe danese Hadingus, amante del mare e delle imprese marinaresche, e la sua sposa Rognilda, innamorata delle montagne:

Cumque sublato iam æmulo complures annos per summam armorum desuetudinem rerum agitatione vacuus exegisset, tandem diutinum ruris cultum nimiamque maritimarum rerum abstinentiam causatus et quasi bellum pace iucundius ratus talibus se ipsum culpare desidiæ modis aggreditur:

Hadingus, una volta ucciso il rivale, trascorse molti anni nell'inazione più completa, lontano dalla pratica militare. Finì per darne la colpa al molto tempo dedicato alla coltivazione della terra e alla troppo lunga rinuncia alle imprese marinaresche; e, come se la guerra fosse per lui più piacevole della pace, se la prese con sé stesso per quest'ozio, dicendo così:

Quid moror in latebris opacis,
collibus implicitus scruposis,
nec mare more sequor priori?
Eripit ex oculis quietem
agminis increpitans lupini
stridor et usque polum levatus
questus inutilium ferarum
impatiensque rigor leonum.
Tristia sunt iuga vastitasque
pectoribus truciora fisis.
Officiunt scopuli rigentes
difficilisque situs locorum
mentibus æquor amare suetis.
Nam freta remigiis probare,
mercibus ac spoliis ovare,
æra aliena sequi locello,
æquoreis inhiare lucris
officii potioris esset
quam salebras nemorumque flexus
et steriles habitare saltus.

Perché m'attardo in queste tane buie,
stretto in mezzo a montagne aspre, e non seguo più,
come ho sempre fatto, il mare? Agli occhi
mi strappa, minaccioso, ogni riposo
l'urlo dei lupi in branco, e fino al cielo
s'alza feroce il grido delle belve,
la crudele impazienza dei leoni.
Tristi sono i deserti delle vette,
e più orribili a cuori risoluti.
Rocce dure, paesaggi ostili affliggono
le menti innamorate dell'oceano.
Sperimentare con i remi i flutti,
esultare dei frutti del saccheggio,
inseguire per sé il denaro d'altri,
smaniare per guadagni tolti al mare
sarebbe una missione più attraente
che abitare meandri e precipizi
delle foreste, e sterili montagne.

Cuius uxor ruralis vitæ studio maritimarum avium matutinos pertæsa concentus, quantum in silvestrium locorum usu voluptatis reponeret, hac voce detexit:

Sua moglie [Rognilda], che amava la vita rurale, era infastidita dal canto mattutino degli uccelli marini. Con questi versi rivelò il suo piacere nel frequentare le foreste:

Me canorus angit ales immorantem litori
et soporis indigentem garriendo concitat.
Hinc sonorus æstuosa motionis impetus
ex ocello dormientis mite demit otium,
nec sinit pausare noctu mergus alte garrulus,
auribus fastidiosa delicatis inserens,
nec volentem decubare recreari sustinet,
tristiore flexione diræ vocis obstrepens.
Tutius silvis fruendum dulciusque censeo.
Quis minor quietis usus luce, nocte carpitur
quam marinis immorari fluctuando motibus?

Gli uccelli, cantando, mi straziano ogni volta che vivo sul mare,
mi scuote il loro garrito, se appena provo a dormire.
La furia, e l'urlo violento della marea che si frange
strappano il dolce abbandono agli occhi assonnati, e il gabbiano
a forza di grida incessanti la notte mi toglie la pace
trafiggendo di odioso fracasso le orecchie sensibili,
e appena mi stendo sul letto non lascia che trovi riposo
l'orribile voce che strepita in toni sempre più lugubri.
Di giorno e di notte, chi coglie una messe di pace più scarsa
di chi sia costretto ad abitare il riflusso dei moti marini?

Sassone Grammatico: Gesta Danorum[I: viii: 18-19]

Georges Dumézil, che ha dedicato ad Hadingus un lungo studio, mostra molti punti di contatto tra Hadingus e Njörðr e, analogamente tra Rognilda e Skaði, e conclude che si tratta di due esiti diversi degli stessi personaggi (Dumézil 1970). Snorri si sarebbe affidato, per il ritratto che qui fa alle due divinità, a un poema perduto (di cui forse una parafrasi in prosa è presente nello Skáldskaparmál). Sassone Grammatico avrebbe invece usato in maniera massiccia il metodo evemeristico «cucendo» le gesta delle antiche divinità addosso a re ed eroi danesi.

23dÖndurgoð o öndurdís: «dea degli sci» o «fanciulla degli sci». ― {35} Cfr. Grímnismál [11].

24a {36} Cfr. Grímnismál [14].

24b Fólkvangr: «piana della battaglia». Sessrúmnir: «sala del seggio». ― Freyjur: «signore», da freyja (cfr. tedesco Frau e Fräulein e islandese frú). Il Codex Traiectinus [T] riporta la forma freyjur, che abbiamo preferito per coerenza col nome della dea, mentre gli altri manoscritti riportano fróvur [Rs] o frúr [W | U], che comunque sono varianti contratte di freyja, attestate sin dai tempi antichi (Cleasby-Vigfússon 1874).

25bTýrhraust: «intrepido come Týr». Týspakr: «saggio come Týr». ― Úlfliðr: «giuntura del lupo»; «polso» in islandese.

26aBragr karla e bragr kvinna: bragr significa «poesia», ma anche «il migliore», «il più importante». Quindi questi appellativi valgono sia «poeta» o «poetessa», che «il migliore» o «la migliore».

27aHallinskíði: «palo [skíði] inclinato [hallin]», che sarebbe una kenning per «ariete», di cui il nome Heimdallr è un sinonimo (Cleasby ~ Vigfússon 1874 | De Santillana ~ Von Dechend 1969). Secondo un'interpretazione astronomica, l'áss bianco sarebbe una divinità dell'asse celeste, rappresentato come un palo inclinato, che sorveglia e misura il «punto vernale», ovvero l'intersezione fra eclittica ed equatore celeste all'equinozio di primavera, che difatti è noto anche come «punto d'Ariete» (punto che nella nostra epoca si trova in corrispondenza dei Pesci, per effetto della precessione degli equinozi). ― Le «nove madri» di Heimdallr rimandano alle nove fanciulle, figlie di Ægir e di Rán e personificazione delle onde, che macinano la «farina di Amlóði», ovvero la sabbia del mare. Seguendo l'interpretazione astronomica, inoltre, queste nove fanciulle potrebbero anche essere individuate nelle Pleiadi, piccolo ammasso stellare in cui si distinguono a occhio nudo da sette a nove stelle, ben visibili nella costellazione del Toro e vicinissime all'Ariete. Nel mito greco, le Pleiadi erano le sette figlie di Atlante e dell'oceanina Pleione. Secondo un'etimologia generalmente accettata, il nome Pleiadi deriverebbe dal verbo greco pléin «navigare». La levata eliaca delle Pleiadi nell'antichità rappresentava un segnale importante presso diversi popoli navigatori, poiché segnava l'inizio della primavera e quindi la stagione idonea a navigare, mentre la loro graduale scomparsa in corrispondenza dell'autunno ne annunciava la fine. Oggi le Pleiadi cominciano ad apparire nei cieli del mattino in agosto, sono ben visibili in prima serata in inverno e scompaiono sotto l'orizzonte in maggio. ― Gullintanni: «denti d'oro».

27b {37} Cfr. Grímnismál [13].

27c {38} L'Heimdallargaldr, l'«Incantesimo di Heimdallr», è andato perduto, tranne i due versi qui citati da Snorri insieme al titolo.

28a ― L'intervento funesto cui si fa cenno a proposito di Höðr è la sua inconsapevole uccisione di Baldr a causa di un inganno perpetrato da Loki, in [§ 49].

29a ― La scarpa di Víðarr è pesante perché viene fabbricata nel corso di tutte le epoche con i ritagli di pelle che i calzolai tagliano dalla punta o dal tacco. Grazie a questa scarpa Víðarr potrà uccidere il lupo Fenrir e vendicare Óðinn durante il ragnarøkkr. Cfr. [§ 51].

32b {39} Cfr. Grímnismál [15].

34a Il termine Fenrisúlfr originariamente significava «il lupo disceso da Fenrir» (Gordon, 1927), come viene attestato nell'Helgakvíða Hundingsbana in fyrri [42].

Faðir varattu
fenrisúlfa
öllum ellri,
svá at ek muna,
síz þik geldu
fyr Gnípalundi
þursa meyjar
á Þórsnesi.

Padre non fosti
dei lupi di Fenrir
di tutti più antico,
questo io ricordo:
tu fosti evirato
avanti Gnípalundr
dalle gigantesse
presso Þórsnes.

Edda poetica > Primo carme di Helgi [42]

In seguito, scaldi come Eyvindr Skaldaspillir e altri iniziarono a usare Fenrisúlfr come nome proprio significante «lupo Fenrir»; anche Snorri adottò questa accezione dell'antico appellativo del lupo.

34bÉljúðnir: «bagnato dalla pioggia». Hungr: «fame». Sultr: «carestia». Ganglati: «pigro». Ganglöt: «pigra» o «trasandata». Fallandaforað: «passo traballante». Kör: «lettiga, letto di malattia». Blíkiandaböl: «luminosa sventura». Ván: «speranza».

35cSøkkvabekkr: «panche sommerse» (cfr. Grímnismál [7]).

Søkkvabekr heitir enn fjórði,
en þar svalar knego
unnir yfir glymja;
þar þau Óðinn ok Sága
drekka um alla daga
glöð or gullnom kerom.

Søkkvabekkr si chiama la quarta,
ove gelide possono
le onde mormorare,
qui Óðinn e Sága
ogni giorno bevono
lieti da coppe d'oro.

Edda poetica > Grímnismál [7]

35e ― Non è sicuro che la Gefjun apparsa in [1] sia da identificare con la dea qui citata, nonostante anche della prima era detto fosse «della stirpe degli Æsir» [var ein af Ása ætt]. Giorgio Dolfini sostiene che questa Gefjun nulla abbia a che fare con quella del primo capitolo (Dolfini 1975).

35g ― Difficile trovare un'interpretazione per i quattro epiteti di Freyja qui citati, anche se se ne intuisce l'associazione con la fecondità e la sensualità: Mardöll è qualcosa di associato al mare, forse «splendore del mare» (Isnardi 1991); Hörn forse «velo» (?); Gefn può derivare dal verbo gefa «dare, donare», quindi «dono», ma può anche essere una forma poetica per «donna», soprattutto nel composto hörgefn; quindi da associare al precedente Hörn; Sýr: «scrofa». ― Hnoss: «preziosa». ― La misteriosa collana dei Brísingar [Brísingamen] e la sua importanza per Freyja vengono riportati anche nel Þrymskvíða [53].

Reið varð þá Freyja
ok fnasaði,
allr ása salr
undir bifðisk,
stökk þat it mikla
men Brísinga.

Furiosa divenne Freyja
ansava per la rabbia,
la sala tutta degli Æsir
da sotto rimbombava:
nel nulla era sparita
dei Brísingar la collana.

Edda poetica > Þrymskvíða [53]

E.V. Gordon fa notare che i Brísingar, che fabbricarono la collana, dovevano essere nani o elfi del fuoco. Una traccia del loro nome associato al fuoco rimarrebbe anche nel termine antico norvegese brísingr «fuoco» e dal norvegese moderno brising «fiamma» (Gordon 1927). Nel Sörla þáttr si racconta che un giorno Freyja giunse presso una grande pietra dove abitavano quattro nani chiamati Álfrigg, Dvalinn, Berlingr e Grérr. L'entrata era aperta e così vide che stavano fabbricando una meravigliosa collana, mentre, dal canto loro, i nani si invaghirono subito della dea. Quando Freyja offrì loro ori e altre ricchezze per comprare il gioiello, i nani risposero che avrebbero acconsentito a cedergliela solo se lei avesse giaciuto per una notte con ciascuno di essi. Pur di ottenere la collana, la dea acconsentì. Il Brísingamen si associa dunque fin dagli inizi come simbolo di vita sensuale e di fecondità, aspetti dell'esistenza che pertengono a Freyja. Il prezioso monile verrà in seguito rubato dal nemico dell'ordine naturale Loki, come racconta lo scaldo Ulfr Uggasson nella Húsdrápa, e sarà restituito da Heimdallr, il guardiano cosmico, dopo che i due si saranno affrontati a Singasteinn in un duello in cui assumono la forma di foche. Anche nel Bēowulf il monile di Freyja viene chiamato Brōsinga mene, nominato quando l'eroe Hama (Heimir in norreno) lo sottrae a Eormenric (norreno Jörmunrekr). La storia di Hama/Heimir potrebbe essere una traslazione successiva del più antico episodio di Heimdallr e Loki.

35hSjöfn: il nome di questa dea dell'amore viene citato una sola volta nell'Edda in prosa di Snorri, mentre non si trova mai nell'Edda poetica. Nella poesia scaldica si trova in rarissime occasioni come generico epiteto di dea o di donna, forse derivato da sefi «affetto, amore». Potrebbe anche trattarsi di un ulteriore nome di Freyja, sconosciuto a Snorri.

35i ― Nel testo islandese c'è un sottile gioco di parole, difficile da rendere in italiano, fra il nome della dea Lofn, il sostantivo lof «permesso, concessione» (ma anche «preghiera») e il participio lofuð, «pregata, lodata».

35j Várar: «voti, giuramenti».

35k Vör: «cosciente» (cfr. antico inglese wær «patto, accordo» e inglese ware «consapevole»).

35l Syn: «rifiuto, protesta, smentita».

35mHleinir: da hleina «proteggersi».

35nSnotr: «saggio».

35oHófvarpnir: «lancia-zoccoli».

35sSól e Bil: si veda [11].

36b {42} Cfr. Grímnismál [36].

36cValkirja: lett. «colei che sceglie i caduti», da valr, «caduto, ucciso» e kjósa, «scegliere».

37d Barrey: il nome di questo luogo sembra indicare l'isola di Barra, nelle Ebridi, da una precedente forma Barra-ey «isola di Barra» (cfr. aggettivo Barreyskr «dell'isola di Barra»), anche se nello Skírnismál lo stesso nome, nella grafia alternativa di Barri, viene dato a un boschetto:

Barri heitir,
er vit bæði vitom,
lundr lognfara;
en ept nætr nío
þar mun Njarðar syni
Gerðr unna gamans.

Barri ha nome,
entrambi conosciamo
quel pacifico bosco;
là fra nove notti
con il figlio di Njörðr
l'amore Gerðr avrà.

Edda poetica > Skírnismál [39]

{43} Cfr. Skírnismál [42].

37e ― Beli: non si hanno molte notizie di questo personaggio né del mito dell'uccisione di Beli. Sopravvive solo un riferimento nella kenning «uccisore di Beli» riferita a Freyr. Si è detto si tratti del fratello di Gerðr, la quale afferma, nel momento che Skírnir arriva alla sua porta, di temere per la morte del fratello (Skírnismál [16]). L'interpretazione crea alcune difficoltà: è Skírnir fuori della porta e non Freyr. Inoltre la morte di Beli non è ancora avvenuta, in quanto Freyr ha appena ceduto la sua spada.

Inn bið þú hann ganga
í okkarn sal
ok drekka inn mæra mjöd;
þó ek hitt óumk
at hér úti sé
minn bróðurbani.

Dunque pregalo di entrare
nella nostra sala
e di bere il miglior idromele;
anche se ho timore
che qui fuori attenda
l'assassino di mio fratello.

Edda poetica > Skírnismál [16]

38c {44} Cfr. Grímnismál [18]. Sæhrímnir, Andhrímnir ed Eldhrímnir sono composti di hrímnir, derivato da hrím «fuliggine», quindi possono valere rispettivamente: «prospero-fuligginoso», «fuligginoso» e «fiamma fuligginosa». ― Einherjar: sono i guerrieri caduti che formano l'esercito di Óðinn e che combatteranno al suo fianco durante il ragnarøkkr. Dubbia è l'etimologia di questo nome, che può significare «unico esercito», in riferimento alla battaglia finale.

38f {45} Cfr. Grímnismál [19]. Geri: «predone». Freki: «goloso». Herjaföðr: «padre degli eserciti», epiteto di Óðinn.

38g Dögurðarmáli: lett. «ora del pasto diurno», il momento della colazione, che veniva consumata al dagmál, ovvero alle nove del mattino. Probabilmente era il pasto principale della giornata (Zoëga, 1910). Hrafnaguð: «dio dei corvi», epiteto di Óðinn. Huginn: «pensiero». Muninn: «memoria». ― {46} Cfr. Grímnismál [20].

39c Léraðr: Giorgio Dolfini riporta che secondo alcuni commentatori non è un albero a sé, ma la parte superiore di Yggdrasill (Dolfini 1975).

40c {47} Cfr. Grímnismál [23].

41b {48} Cfr. Vafþrúðnismál [41].

41c {49} Cfr. Grímnismál [44].

42c Á Þrim misserum: in tre stagioni. Si noti che presso i Germani l'anno era diviso in due stagioni semestrali o misseri: inverno ed estate. Le tre stagioni di cui qui si parla corrispondono dunque a un anno e mezzo. Fyrsta vetrardag: il primo giorno d'inverno, solitamente un sabato [laugardagr], che cadeva fra il 10 e il 16 ottobre e dava inizio al primo mese invernale, detto gormánaðr.

42h {50-51} Cfr. Völuspá [25-26].

42f Jötunmóðr «furia dei giganti», stato di furore incontrollabile e devastante cui vanno soggetti i giganti e altri esseri soprannaturali.

44 Hér þegir Þriði: non è chiaro a cosa si riferisca questo titoletto o glossa che si trova, come gli altri, sul Codex Uppsaliensis [U] Traducendo alla lettera, significa «qui Þriði tace», poiché il verbo þegja «tacere, mantenere il silenzio, essere silenzioso», sembra essere esclusivamente intransitivo. La frase si riferisce forse al fatto che nella versione del Codex Uppsaliensis di questo capitolo dànno risposta a Gangleri solo Hár e Jafnhár, ma non Þriði, il quale comunque nei capitoli successivi riprenderà ancora la parola. Negli altri tre manoscritti, invece, è proprio Þriði che risponde per ultimo a Gangleri e inizia a raccontare la saga di Þórr e Útgarðaloki, non prima di averlo ammonito con queste parole: «ora però dovrai tacere» [En þér er at þegja], per cui abbiamo preferito tradurre il titoletto «Qui interviene Þriði», interpretando più liberamente il titolo e adattandolo al contesto.

44f Þjálfi e Röskva: i due figli del fattore probabilmente appartenevano in origine al mondo divino o soprannaturale. Il nome Þjálfi, che contiene infatti la radice álf- «elfo», può valere «elfo ladro»; nel capitolo successivo viene infatti detto «il più veloce fra gli uomini». Il nome di Röskva può essere corradicale del verbo röskvast «crescere, svilupparsi», quindi poteva essere una figura legata alla fertilità e alla fecondità. Ótta: l'ultima parte della notte.

45d Skrýmir: corradicale di skrúð «ornamento, addobbo», quindi «l'adorno», nell'accezione di «travestito, sotto mentite spoglie», come risulterà più chiaro in seguito.

45j Útgarðaloki «Loki di Útgarðr», diverso dal Loki degli Æsir che accompagna Þórr. Forse in origine chi accompagnava Þórr in questo episodio era un altro personaggio, che poi successivamente è stato identificato con lo stesso Loki, per cui assistiamo in qui a uno sdoppiamento della personificazione e della funzione di Loki: da un lato l'aspetto malvagio e ingannatore che si fa beffe degli Æsir nella forma di Útgarðaloki, dall'altro il Loki esperto di stratagemmi, ma salvifico, amico e alleato di Þórr.

45k ― «…gli Æsir non gli augurassero buona fortuna» [eigi er þess getit at æsirnir bæði þá heila hittask]: questa allusione diverrà più chiara in seguito, quando verrà svelata la relazione fra Skrýmir e Útgarðaloki.

46kVítishorn: letteralmente «corno della punizione». Quando gli appartenenti alla drótt, la corte di un sovrano nordico, non rispettavano le leggi o le consuetudini del gruppo, potevano subire punizioni di vario tipo, fra cui c'era anche quella della bevuta tutta d'un fiato da un corno che solitamente veniva riservato per tale scopo, detto per l'appunto vítishorn.

47cGrésjárn: parola dal dubbio significato, ma che probabilmente si riferisce a un oggetto di ferro con proprietà magiche. Dei due termini che la compongono, si ritiene che il primo sia un prestito dall'antico irlandese grés «arte, opera d'arte», mentre járn è la parola norrena per «ferro», da cui la scelta di tradurre «filo di ferro magico», condivisa anche da altri traduttori come Antony Faulkes e Giorgio Dolfini (Dolfini 1975 | Faulkes 2005). Altri studiosi fra cui Vigfússon, Brodeur e Anderson rimangono più generici, traducendo semplicemente con «ferro» o «filo di ferro».

47d ― I nomi propri dei personaggi chiamati da Útgarðaloki creano un immediato gioco semantico con le facoltà di cui sono dotati. In particolare Logi significa «fiamma» e infatti viene descritto come vilieldr «fuoco selvaggio».

47e ― Hugi è sinonimo di hugr «mente, pensiero».

47g ― Questo inciso eziologico non fa parte del discorso di Útgarðaloki. Sono parole di Þriði, o anche di Snorri, che interrompono per un attimo la tensione drammatica della narrazione.

47i ― Elli significa infine «vecchiaia».

48b ― Questo Hymir non è lo stesso Ymir descritto nei primi capitoli della Gylfaginning, anche se la grafia nel testo nordico è identica. Dei quattro manoscritti, l'unico che differenzi seppur di poco il nome di questo gigante da quello del macroantropo Ymir è il Codex Uppsaliensis [U] dove viene chiamato Eymir. Nel testo nordico abbiamo preferito lasciare la grafia più frequente, ovvero Ymir, ma per maggiore chiarezza nella traduzione utilizziamo la forma Hymir, che generalmente è quella più usata per questo personaggio, in analogia anche con l'Hymiskvíða, l'Hárbarðsljóð e il Lokasenna, in cui viene nominato questo gigante. Anche la normalizzazione della Gylfaginning di Anthony Faulkes adotta questo principio (Faulkes 2005).

48d ― Himinhrjóðr: «muggito celeste»? (Brodeur 1916). ― Nökkvi: una piccola imbarcazione a remi.

49 ― In questo capitolo vengono illustrati alcuni dettagli del funerale nordico: il morto veniva posto sulla propria nave, su cui veniva allestita una pira per il rogo funebre. Insieme al defunto venivano poste una o più fanciulle (serve che si offrivano volontarie) e i suoi beni più preziosi, fra cui il suo cavallo. Fra gli astanti, chi voleva aggiungeva alla pira un proprio tributo: spesso un monile prezioso, armi, cibo o altri beni. Il rito del funerale nordico viene riportato in maniera molto simile dal viaggiatore arabo Ahmad ibn Faḍlān nel suo Kitāb ilā malik al-Saqāliba, «Libro sul re dei Saqāliba», in cui narra del proprio incontro con i Variaghi o Rus', popolazione scandinava stanziata lungo il corso del Dnepr e del Volga (Pörtner 1972).

49cÞing: assemblea degli uomini liberi e, per estensione, qualunque forma di assemblea riunita per motivi politici, giudiziari o consultivi. In Islanda, in epoca vichinga, fu costituita un'assemblea generale di tutta l'isola, l'Alþing, che può essere considerata la prima forma di parlamento democratico in Europa.

49eVápn eða viðir: letteralmente «arma o albero». Qui si è preferito rendere «arma o legno», nel senso di armi da taglio e da lancio, che solitamente erano di legno. In questo caso però viðir è volutamente ambiguo in quanto anticipa il ruolo che un ramo di vischio avrà in seguito per la morte di Baldr.

49qGjallarbrú: ponte sul fiume Gjöll.

49y {52} Karls sonar: «figlio del karl». Karl in norreno sta per «uomo libero, proprietario terriero, brav'uomo». Poiché si parla di Baldr, sembra evidente che karl sia riferito a Óðinn, anche se questa classe sociale è generalmente associata a Þórr. Probabilmente, questa strofa pronunciata da Þökk, attestata solamente in Snorri, apparteneva a un antico poema perduto sulla morte di Baldr.

51aRagnarøk[k]r è la forma utilizzata nell'Edda di Snorri e significa letteralmente «crepuscolo degli dèi». Il termine regin in poesia come in prosa spesso assume il significato di «poteri, potenti» per indicare gli dèi, i quali a loro volta rappresentano le forze che sorreggono e ordinano l'universo. Per estensione, regin arriva talvolta a designare tutto il mondo, per cui è anche corretta l'interpretazione più popolare di ragnarøkr come «fine del mondo». Røk[k]r significa infatti «crepuscolo, fine». Nell'Edda poetica si ritrova invece la forma ragnarök, di analoga grafia ma, almeno in origine, di diverso significato: il secondo termine del composto, rök, vuol dire principalmente «origine, ragione», ma può anche essere inteso come «segno, portento, cosa o fatto meraviglioso». L'espressione ragnarök aveva dunque probabilmente il significato originale di «storia degli dèi e del mondo» (Cleasby & Vigfússon 1874), forse inteso come totalità della sapienza mitologica, anche se il termine si specializzò assai presto in senso escatologico, in riferimento alla fine del mondo. L'espressione utilizzata da Snorri, ragnarøkr, è ormai specifica in quest'ultima sfera di significato.

51bFimbulvetr: «inverno prodigioso». Secondo alcuni, il mito dell'inverno innaturalmente lungo e maligno potrebbe essere un lontano ricordo, estremizzato e amplificato, di una stagione particolarmente rigida, magari una fase climatica fredda o una vera e propria glaciazione. In effetti l'ultima glaciazione, quella di Würm, terminò attorno all'anno 8200 a.C. e in seguito a essa si ebbero altri periodi di raffreddamento globale del pianeta. Tuttavia si parla di un inverno escatologico anche in altre culture indoeuropee, come nella tradizione iraniana. ― Come spiegato alla nota 42c, le stagioni [misseri] del calendario nordico erano semestrali; dunque «tre stagioni» [þrír saman] corrispondono a un anno e mezzo, che inizia con un inverno, si chiude con un inverno, e al centro non ha estate.

51c {53} Cfr. Völuspá [45]. ― Hart er með hölðum: il quinto verso è identico in tutti i manoscritti, a eccezione del Codex Uppsaliensis [U] ove si ritrova la variante [har]t er í heimi, ovvero «dura prova per il mondo» anziché «per gli uomini». Il termine hölðr è riportato nelle fonti più antiche anche come harlðr, da cui si evince che la ð è inflessiva e non radicale. Questa parola ha in realtà un'accezione specifica in campo amministrativo e legale: indicava infatti una classe di proprietari terrieri dotati di speciali diritti. In poesia hölðr diviene sinonimo di «uomo».

51j Gnipahellir, «caverna della vetta», è il luogo dove è legato il cane Garmr, come affermato nel cupo ritornello che si ripete per ben quattro volte in Völuspá [44 | 49 | 54 | 58]. Il toponimo viene riportato in questa forma in tre dei quattro codici dell'Edda di Snorri [R | T | W], i quali riportano che Garmr è legato «davanti a Gnipahellir» [fyrir Gnipahelli]. Il Codex Uppsaliensis [U] scrive invece «in Gnipalundr» [frá Gnipalundi]. Il toponimo Gnipalundr, «bosco della vetta», è attestato in un poema eddico come il luogo dello sbarco della flotta dell'eroe Helgi (Helgakvíða Hundingsbana in fyrri [30 | 34 | 40 | 50), e sembra trattarsi di un luogo geograficamente situato sulle coste del Baltico, per quanto non identificabile con certezza. Al contrario, Gnipahellir pare appartenere alla geografia mitica. Ci si può dunque chiedere per quale motivo il codice [U] sostituisca Gnipahellir con Gnipalundr: si tratta di una confusione tra due toponimi col nome affine, oppure c'è una relazione di qualche tipo?

51o {54-62} Cfr. Völuspá [45-57]. ― {57} Býleistr: fratello di Loki, cfr. [33]. ― {58} Questa strofa era già stata citata da Snorri in [4f: vi]. {59} Hlín: qui sembrano confondersi le figure di Hlín e Frigg, oppure Hlín in questo caso è da intendersi come epiteto di Frigg: il «secondo lutto» è infatti la morte di Óðinn, mentre il primo è probabilmente la morte di Baldr. ― {60} Hveðrungr: apparentemente un altro nome di Loki (ma l'epiteto è anche attribuito a Óðinn). ― {61} Hlöðyn (o Hlóðyn): nome di Jörð, madre di Þórr.

51p {63} Cfr. Vafþrúðnismál [18].

52b Brimir: nome dal significato incerto, ma probabilmente «spumosa», in riferimento alla buone bevande (come la birra) che qui i giusti troveranno. Più che il nome della sala, potrebbe anche essere quello del suo possessore, in particolare potrebbe trattarsi di un altro dei nomi di Ymir. Effettivamente, nella Völuspá viene espressamente ricordata una...

...bjórsalr jötuns,
en sá Brimir heitir.

...sala da birra del gigante
che è chiamato Brimir.

Edda poetica > Völuspá [37]

Nel Codex Uppsaliensis [U] la sala viene chiamata Brimlé, in probabile analogia con Gimlé. Nel Codex Wourmianus, inoltre, al posto della frase hann stendr ok á himni «anch'essa sta in cielo», si trova hann stendr á Ókólni «essa si trova in Ókólnir», nome di luogo non meglio precisato, che significa «mai freddo» e che viene citato anche in Völuspá [37]. ― Niðafjöll: letteralmente «monti della luna calante»; da nið «luna calante» e fjöll «monti». ― Sindri: nello Skáldskaparmál il nome di un nano, mentre in Völuspá [37] è il nome dell'antenato degli abitanti della sala.

52c Nástrandir: «spiagge dei cadaveri», da nár «cadavere» e strönd «spiaggia».

52d {64-65} Cfr. Völuspá [38-39].

52e {66} Cfr. Völuspá [39].

53bRúnar sínar: letteralmente «le loro rune». Il termine rún può tradursi «runa», ma nel più antico di «sapienza, segreto, mistero», mentre solo successivamente ha assunto l'accezione più comune di carattere dell'alfabeto fuþark. ― Le pedine dorate [gulltöflur]: pezzi di un gioco da tavolo come la dama o gli scacchi. Nella Völuspá si racconta che gli dèi durante l'«età dell'oro», caratterizzata da abbondanza e spensieratezza, passavano il loro tempo alla scacchiera e compare il verbo tefla «giocare al tavolo» oppure «giocare a scacchi».

Teflðu í túni,
teitir váru

A scacchi giocavano,
gioiosi, nella corte

Edda poetica > Völuspá [8]

Il ritrovamento da parte degli dèi sopravvissuti delle pedine d'oro simboleggia l'inizio di una nuova età dell'oro, poiché il cosmo ha ritrovato un nuovo ordine. Seguendo l'interpretazione astronomica di De Santillana, lo si può interpretare come l'inizio di un nuovo ciclo cosmico che viene segnato dallo spostamento del centro di rotazione celeste a seguito della precessione degli equinozi. Le pedine dorate potrebbe quindi essere una metafora per indicare le stelle, «ritrovate» perché disposte in un nuovo ordinamento celeste. (De Santillana & Von Dechend 1969) Sicuramente il gioco a cui qui si fa riferimento era qualcosa di diverso dai nostri scacchi. Un frammento di una scacchiera, rinvenuto a Wimose (Danimarca) in una tomba risalente al 400 d.C., rivela un tavoliere di diciotto caselle per lato, senza distinzione di colore. I pezzi erano simili a quelli della dama e sembra si muovessero sulle intersezione tra le linee. Il gioco consisteva in una sorta di assedio: le pedine bianche, schierate sul perimetro della scacchiera, dovevano conquistare il re, inizialmente posto al centro della tavola e difeso dalle pedine nere. Forse si faceva uso anche di un dado. Nella gara di sapienza fra Gestumblindi (Óðinn) e re Heiðrekr si accenna per ben tre volte a questo gioco, che viene chiamato Hnettafl o Hnefatafl (Hervörs saga [10]). La parola tafl (cfr. latino tabula) indica il tavolo, il piano di gioco, la scacchiera in sé, e quindi, come verbo, il «giocare» generico. Hnefi era il pezzo principale della scacchiera, che aveva più o meno un'analoga funzione al re negli scacchi moderni. Gli scacchi come li conosciamo noi arrivarono in Scandinavia in epoca più tarda e soppiantarono il Hnettafl solo intorno al XVI secolo.

53c {67} Cfr. Vafþrúðnismál [51]Vingnir: nome che si ritrova per indicare sia Þórr che Óðinn in diverse fonti. In questo caso, dato il contesto, è un nome di Þórr. Tuttavia in Skáldskaparmál [11] lo stesso Þórr viene detto fóstri Vingnis, ovvero «figlio adottivo di Vingnir», per cui il medesimo nome sembra riferirsi ad Óðinn. Þjóðólfr ór Hvíni nel suo Haustlöng riportato in Skáldskaparmál [25], usa Vingnir per riferirsi a un gigante, che però potrebbe essere sempre Þórr. Se ne noti inoltre l'analogia col nome Vingþórr.

53d ― Hoddmímir: probabilmente è il nome di un gigante della prosperità (da hodd «tesoro»), oppure è un nome alternativo del gigante Mímir (Faulkes 2005). Potrebbe anche trattarsi di un semplice toponimo che allude a prosperità e abbondanza. Questo nome ricorda inoltre quello di Søkkmímir, sempre composto di -mímir, che è un altro oscuro gigante citato in Grímnismál [50] e da Þjóðólfr ór Hvíni nell'Ynglingatál [2]. ― Líf e Leifþrasir: rispettivamente «vita» e «vita che resiste» da líf «vita» e þrár «ostinato, caparbio».

53e {68} Cfr. Vafþrúðnismál [45].

53f Hon «lei» e móður sinnar «sua madre» sono riferiti al sole, che nel nordico come nelle altre lingue germaniche è di genere femminile. Nella nostra traduzione si è preferito lasciare i riferimenti femminili del sole, anche per non perdere il nesso con i versi successivi.

53g {69} Cfr. Vafþrúðnismál [47]. ― Álfröðul: composto di röðull, «aura, gloria» e, in poesia, «sole» (cfr. nota 1b). Si tratta di un altro nome poetico del sole, letteralmente «luce degli elfi».

Bibliografia

  • ANDERSON Rasmus Björn [cura]: The Young Edda, also called Snorre's Edda, or the Prose-Edda. Chicago 1879.
  • BRANSTON Brian: Gods of the North. Thames & Hudson, Londra 1955. → ID. Gli dèi del nord. Mondadori, Milano 1991.
  • BRODEUR Arthur Gilchrist [cura]: The Prose Edda. Chicago, 1916.
  • CLEASBY Richard ~ VIGFÚSSON Gudbrand: An Icelandic.English Dictionary. Oxford, 1874.
  • DE SANTILLANA Giorgio ~ VON DECHEND Hertha: Hamlet's Mill. Boston 1969. → ID.: Il mulino di Amleto. Adelphi, Milano 1983 [1990].
  • DOLFINI Giorgio [cura]: Snorri Sturluson: Edda. Adelphi, Milano 1975.
  • DUMÉZIL Georges: Du mythe au roman. Presses Universitaires, Parigi 1970. → ID. La saga di Hadingus. Mediterranee, Roma 2001.
  • FAULKES, Anthony [cura]: Edda: Prologue and Gylfaginning. Viking Society for Nothern Research, Londra 2005.
  • GORDON Eric Valentine: An introduction to old norse, Oxford 1927.
  • HOLTSMARK Anne: Norrøn mytologi. Tru og mytar i vikingtida. Oslo 1970.
  • ISNARDI Gianna Chiesa [cura]: Snorri Sturluson: Edda di Snorri. Rusconi, Milano 1975.
  • ISNARDI Gianna Chiesa [cura]: Leggende e miti vichinghi. Rusconi, Milano 1977.
  • ISNARDI Gianna Chiesa: I miti nordici. Longanesi, Milano 1991.
  • KOCH Ludovica [cura]: Gli Scaldi: Poesia cortese d'epoca vichinga. Einaudi, Torino 1984.
  • KOCH Ludovica ~ CIPOLLA Maria Adele [cura]: SASSONE Grammatico: Gesta dei re e degli eroi danesi. Einaudi, Torino 1993.
  • MÜLLENHOFF Karl: Ueber die Völuspá. In: Deutsche Alterertumskunde. Berlino, 1908.
  • PÖRTNER Rudolf: L'epopea dei vichinghi. Garzanti, Milano 1972.
  • SCARDIGLI Piergiuseppe [cura] ~ MELI Marcello [trad.]: Il canzoniere eddico. Garzanti, Milano 1982.
  • VINCI Felice: Omero nel Baltico. Palombi, Roma 1993.
  • ZOËGA Geir T.: A coincise Dictionary of Old Icelandic. 1910.
BIBLIOGRAFIA
Archivio: Biblioteca - Guglielmo da Baskerville
Area: Germanica - Brynhilldr
Traduzione e note di Stefano Mazza.
Creazione pagina: 21.10.2006
Ultima modifica: 15.01.2012
 
POSTA
© BIFRÖST
Tutti i diritti riservati